Kunnen koeien huilen van verdriet?

Durf te vragen Welke emoties hebben dieren? „Wij mensen hebben de neiging om ons in dieren te spiegelen.”

‘Koeien tranen, mensen huilen”, stond 1 juni in NRC in een verhaal over food designer Adelaide Tam, die twee jaar voor Romie 18 had gezorgd, een Eindhovense roodbont. Dat vonden sommige lezers een onnodige bom onder het stuk over de omgang met dieren. Eén lezer werd ooit zelfs getroost door zijn hond, ze huilden sámen dikke tranen. Een ander schrijft: „Dieren hebben emoties. Punt.”

Nou ja, punt? Is dat niet wat snel? Want welke emoties hebben dieren? Hoe herken je emoties bij een koe voor de slacht? Kunnen koeien huilen van angst of verdriet?

Koeien met betraande ogen worden veelvuldig online gedeeld door dierenactivisten om het leed in de bio-industrie aan de kaak te stellen. Maar als we per mail aan Saskia Arndt, hoogleraar diergedrag aan de Universiteit Utrecht, vragen of koeien kunnen huilen, antwoordt ze: „Mij is geen onderzoek bekend dat aantoont dat dieren emotionele tranen produceren.” Wel wordt soms meer traanvocht geproduceerd dan de traanbuis kan afvoeren, bijvoorbeeld door stof of droge lucht. En dan kan er zomaar een traan uit die grote donkere ogen biggelen.

Herkenbaarheid en aaibaarheid

„Wij mensen hebben de neiging om ons in dieren te spiegelen en tranen bij een dier als uiting van een bepaalde emotie te duiden”, zegt Arndt ook nog. In haar oratie beschrijft ze de problematische kant van die vermenselijking: we voelen vooral empathie voor dieren waarin we ons eigen gedrag herkennen. Maar voor de dieren is de herkenbaarheid van emoties door mensen niet relevant. Arndt vindt dat we vanuit het dier moeten redeneren. En dan blijft er weinig anders over dan gedrag om de emotionele toestand uit af te leiden.

Iemand die veel naar het gedrag en emoties van koeien heeft gekeken, is Frank van Eerdenburg, van de faculteit diergeneeskunde, ook in Utrecht. Dat dieren emoties hebben, staat voor hem buiten kijf. „Emoties zoals angst zijn heel primair en vroeg in de evolutie ontwikkeld. Emoties zijn nodig voor het individu en de soort om te overleven.”

Voor een koe die naar de slacht gaat, is er als sociaal dier genoeg om bang van te worden. Eerst worden ze uit de groep gehaald en komen ze met allemaal vreemde koeien in een vrachtauto. Dan komen ze in een ruimte vol herrie, tumult en vreemde geuren, en dan worden ze ook nog opgejaagd. En hoewel je dierlijk gedrag dus niet mag vermenselijken, vertonen koeien wel degelijk gedrag dat je ook bij mensen ziet. Van Eerdenburg doet alsof hij een stomp uitdeelt via het scherm. „Een koe deinst ook terug als-ie in het hok staat waar hij voor de slacht verdoofd wordt.”

Verhoogde hartslag

Op allerlei manieren is te zien dat een koe gestrest is. Zoals aan een verhoogde hartslag of het adrenaline- en cortisolniveau. Maar er wordt ook gewerkt aan gezichtsherkenning. Bijvoorbeeld door naar verwijde ogen, spierspanning, bewegingen en de stand van de oren te kijken. Daar hoef je trouwens geen wetenschapper voor te zijn. Een goede boer kan zijn koeien ook ‘lezen’.

Spraken we maar koes, dan zouden we gewoon kunnen vragen hoe het gaat. Taalkundige Leonie Cornips is in elk geval al begonnen met onderzoek naar de taal van koeien, zegt Van Eerdenburg enthousiast. Hij ‘moeht’ in de microfoon. „Als ik de stal binnenkom groeten ze mij ook.”

Er is dus nog genoeg te onderzoeken als het gaat over de emoties van koeien in het slachthuis. Maar om aan te tonen dat koeien emoties hebben, is die traan niet nodig.