Opinie

Kamerleden zijn geen vrije jongens, pas de gedragscode aan

#MeToo Nee, Kamerleden zijn niet in dienst van de Tweede Kamer. Maar dat betekent niet dat wangedrag van Kamerleden niet kan worden aangepakt, schrijft .
Kamerleden oefenen een publiek ambt uit en daaraan zijn rechten en verplichtingen verbonden, meent Paul Bovend’Eert.
Kamerleden oefenen een publiek ambt uit en daaraan zijn rechten en verplichtingen verbonden, meent Paul Bovend’Eert. Foto Laurens van Putten / ANP

Seksuele intimidatie en machtsmisbruik komt ook op het Binnenhof voor, zoals Joep Dohmen en Wubby Luyendijk onlangs berichtten. (NRC 5/6). Aanleiding vormden beschuldigingen van wangedrag jegens een fractiemedewerkster door Tweede Kamerlid Dion Graus (PVV). Maar de schrijvers van het stuk wezen er ook op dat bij verschillende andere fracties in de afgelopen jaren sprake is geweest van incidenten van grensoverschrijdend gedrag. De Tweede Kamer kent weliswaar een klachtencommissie ongewenste omgangsvormen en vertrouwenspersonen, maar een effectieve aanpak van Kamerleden die over de schreef gaan, ontbreekt.

In de reacties op het stuk overheerst het idee dat Kamerleden een min of meer onaantastbare positie innemen en niet aan te spreken zijn op wangedrag. Een deskundige beweerde in het artikel van Dohmen en Luyendijk dat „het parlement niet meer is dan een bedrijfsverzamelgebouw met 150 zzp’ers”.

Integriteitsproblemen

Niemand kan een Kamerlid dwingen zijn kiezersmandaat op te geven, zo is de redenering. Ook de kersverse Kamervoorzitter Vera Bergkamp was gelaten over de mogelijkheden om in te grijpen bij wangedrag. Zij benadrukte dat zij formeel niets te zeggen heeft over het doen en laten van Kamerleden. „Ik ben hun werkgever niet”, zo beklemtoont Bergkamp. Ze sprak de hoop uit dat de politieke partijen deze zaak zouden oppakken.

Lees ook: #MeToo op het Binnenhof: jouw woord tegen dat van een Kamerlid

Van een oplossing van dit probleem door de politieke partijen moet echter helaas, zo leert de ervaring de afgelopen jaren, niet veel worden verwacht. Politieke partijen gaan zoals bekend in de praktijk heel wisselend om met integriteitsproblemen van hun politici. Bovendien is de vergelijking van Kamerleden met zzp’ers, waarover de Kamer of de Kamervoorzitter geen enkel gezag heeft, onverstandig en niet juist.

Het idee dat Kamerleden vanwege hun vrije mandaat (onafzetbaarheid) hun gang kunnen gaan zonder de mogelijkheid van correctie is misplaatst. Datzelfde geldt voor de aanname dat er geen werkverhouding is tussen het Kamerlid en de Tweede Kamer.

Het is denk ik belangrijk te beseffen dat volksvertegenwoordigers geen ‘vrije jongens’ zijn, maar een publiek ambt uitoefenen en dat aan die ambtsvervulling net als bij andere ambtsdragers (ministers, bestuurders, ambtenaren) rechten en verplichtingen verbonden zijn. Bij hun beëdiging beloven Kamerleden plechtig een getrouwe vervulling van de plichten die hun ambt oplegt.

Britse volksvertegenwoordigers zijn verplicht de medewerkers van het Lagerhuis te bejegenen met waardigheid, hoffelijkheid en respect

Die verplichtingen gaan niet alleen over hun doen en laten tijdens de werkzaamheden van de Kamer. De voorzitter kan hen tijdens de debatten tot de orde roepen. Ook daarbuiten gelden allerlei verplichtingen voor Kamerleden.

Sinds kort beschikt de Tweede Kamer over een gedragscode, waarin vooral regels opgenomen zijn om belangenverstrengeling te voorkomen. Een klachtencommissie kan klachten over Kamerleden die zich niet houden aan de gedragscode onderzoeken en haar bevindingen rapporteren aan de Kamer. Deze kan dan een sanctie opleggen aan een Kamerlid, zoals een berisping of een schorsing.

Omgangsvormen

De huidige gedragscode bevat geen regels over omgangsvormen voor Kamerleden in hun contacten met fractiemedewerkers en andere medewerkers van de Kamer. Het is echter heel goed mogelijk zo’n regel toe te voegen aan de gedragscode. In het Britse Lagerhuis is na een geruchtmakende rapportage over ‘Bullying and sexual harassment’, een wijdverbreid verschijnsel in de Commons, in 2018 daadkrachtig actie ondernomen. De Britse gedragscode bevat een nieuw voorschrift dat de volksvertegenwoordigers verplicht de medewerkers van het Lagerhuis te bejegenen met waardigheid, hoffelijkheid en respect.

Zo’n gedragsregel kan eenvoudig worden toegevoegd aan de gedragscode van de Tweede Kamer. Wanneer een Kamerlid zich niet houdt aan de betreffende verplichting is er alle reden om aan hem of haar een corrigerende maatregel op te leggen. Het ontnemen van het Kamerlidmaatschap is grondwettelijk niet mogelijk, maar andere maatregelen, zoals schorsing, een boete of inhouding van salaris, wel. Is er sprake van een verdenking van een ernstige integriteitsschending die een strafbaar feit oplevert, dan dient aangifte te worden gedaan.

Het is allerminst nodig om Kamerleden in een uitzonderingspositie te plaatsen. Deze maandag vergadert de Tweede Kamer over haar functioneren (‘de raming’). Een mooie gelegenheid om een aanvulling van de gedragscode aan de orde te stellen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.