Reportage

Zingen kan helpen als na Covid ademhalen pijn blijft doen

Zoom-sessies Mensen met long-Covid kunnen baat hebben bij zingen. Het online project ‘Zing je sterk’ helpt daarbij. „Het gaat om het plezier en om het ademhalingseffect.”

Ensemble Wishful Singing zingt a capella.
Ensemble Wishful Singing zingt a capella. Foto Allard Willemse

Zingen bleek opeens gevaarlijk. Maar nu lijkt juist zingen een remedie voor long-Covid. Zangensemble Wishful Singing begon het project Zing je sterk, dat long-Covid-patiënten helpt bij hun herstel. Een pilot met 150 deelnemers ging vorige week van start. De crux: de ademhaling ‘omlaag krijgen’. Maar lotgenotencontact is minstens zo belangrijk, zegt initiatiefnemer Anne-Christine Wemekamp, sopraan en zakelijk leider van het ensemble. „Een deelnemer zei: het voelt als erkenning, ik ben gezien en gehoord.”

De inspiratie kwam van ENO Breathe, een vergelijkbaar project van de English National Opera in Londen. De eerste resultaten daarvan zijn zeer positief, al is er geen vergelijking met een controlegroep. „We wisten meteen: dat moeten wij ook doen”, zegt Wemekamp. Online-ervaring had de groep inmiddels: tijdens de lockdown trokken ze ruim 6.000 deelnemers met online zangcursussen, zoals een basiscursus gregoriaans met Herman Finkers.

Naar schatting 5 tot 10 procent van de mensen kampt na Covid nog maanden of zelfs langer met klachten, zegt longarts Anneke van Veen, die vanuit het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen bij Zing je sterk betrokken is. Die patiënten zijn snel vermoeid, hebben last van ademhalingsproblemen, verminderd inspanningsvermogen, cognitieve problemen en pijn. Opvallend genoeg laat longfunctieonderzoek normale uitslagen zien. Wel constateerde Van Veen bij veel patiënten ‘ademdisregulatie’, zoals hyperventilatie of een hoge ademhaling. En zingen begint met goed ademen. „Ik vind het echt een briljant project. Wij schrijven vaak fysio- of Cesartherapie voor, maar zingen is natuurlijk veel leuker.”

Lees meer over langdurig covid: Covid waar geen einde aan komt

Lied van de week

Zing je sterk duurt zes weken. Negen groepen van vijftien deelnemers, elk geleid door een zangdocent, gaan aan de slag met ademhalingsoefeningen, via Zoom-sessies en video’s. Gespecialiseerde zangdocenten Nicole Fiselier en Leonore Engelbrecht droegen bij aan de ademmethodiek. Het programma is inhoudelijk afgestemd met artsen van het Nijmeegse ziekenhuis.

Er is steeds een ‘lied van de week’ met een toepasselijke tekst, zoals ‘Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder’ van Ramses Shaffy of ‘Mi kanto ma mi de ’te’ (‘Ik ben omgevallen maar ik ben er nog’), aanstekelijk voorgezongen door gastzanger Damani Leidsman.

„Het gaat om het plezier van het zingen en om het ademhalingseffect”, zegt Wemekamp van Wishful Singing. „Maar ook om de tekst, die troost en geborgenheid biedt. Er doen koorzangers mee, maar ook mensen zonder zangervaring. Je leert het vanzelf. Bovendien sta je tijdens de Zoom op mute, dus niemand kan je horen.”

Hersenmist

Elleke Bijsterveld (58), zelf muziekdocent en onder meer werkzaam aan het Koninklijk Conservatorium, werd afgelopen maart ziek. Ze had milde klachten, geen benauwdheid of reukverlies. Maar ze knapte niet op. „Het voelde alsof er vette watten in mijn hoofd zaten. Ik leed aan concentratieverlies, alles was me te veel. Ik zat hele dagen op de bank, terwijl ik een gezonde vrouw ben die veel sport.” Inmiddels weet ze dat haar ‘hersenmist’ een symptoom is van neurologische long-Covid.

Zing je sterk

Foto Anne Claire de Breij

Na haar eerste prik met Pfizer verergerden de klachten, maar tien dagen later was Bijsterveld „er ineens doorheen”. Die ervaring heeft ze nog van niemand anders gehoord, wel is er nieuw onderzoek dat erop wijst dat een derde van de mensen met long-Covid opknapt na een Pfizer-prik. Vorige week had Bijsterveld haar eerste Zoom-sessie voor Zing je sterk. „De tranen liepen me over de wangen. En wat deden we? Een paar ademhalingsoefeningen! Maar je bent met mensen die herkennen wat je doormaakt. De zangdocente was zo invoelend, met zo veel liefde en aandacht. Ik voel me gesterkt: ik ben niet alleen en ik mag dit doen in mijn eigen tempo. En vooral hervind ik het vertrouwen om mijn stem te gebruiken.”

Bang om te zingen

Wendy Leutscher (42) werd in maart 2020 ziek, tijdens de eerste golf. „Ik heb drie maanden met koorts op bed gelegen. Ik had pijn in al mijn organen en overal ontstekingen.” Na dat ziekbed kwam het herstel maar niet op gang, ondanks een revalidatietraject. „Ik kon nog geen 100 meter lopen, dan ging de stekker eruit. Ik leef als een bejaarde. Ik was een moeder van twee met een druk gezin en een leuke baan. Ik wil mijn leven terug.”

Vroeger zong Leutscher in koren en bands, maar sinds haar ziekte was ze bang om te zingen. „Ademhalen doet zeer, daarom heb ik de neiging heel oppervlakkig te ademen.” Via de long-Covid-lotgenotengroep op Facebook hoorde Leutscher van Zing je sterk. „Ik heb voor het eerst het gevoel dat ik iets doe dat haalbaar is. Er is een positieve insteek, het maakt de hele dag leuk – heel anders dan wanneer je bezig bent met zware therapie, waarbij je steeds geconfronteerd wordt met wat je allemaal niet kan.”

Na twee Zoom-sessies merkt ze al effect. De combinatie van ademhalingsoefeningen en een eenvoudige melodie creëert een patroon, waarmee je je ademhaling omlaag brengt: „Het liedje zat de hele week in mijn hoofd. En aan het eind van de week lukte het om het helemaal te zingen.”

Zing je sterk is gratis; er is een wachtlijst. Via crowdfunding moet het project een vervolg krijgen. Zing je sterk Zomerconcert van Wishful Singing: 16/7 in De Vereenging, Nijmegen. Inl: wishfulsinging.nl