Vanaf het begin was Viva vooruitstrevender dan andere vrouwenbladen

Einde vrouwenblad Na 49 jaar stopt Viva, en ook het forum verdwijnt. Onderschat niet het belang van een platform waar vrouwen zich veilig voelen, zegt de hoofdredacteur.

Vooral de Viva-rubriek Anybody was populair. Fotograaf Elisabeth van Dorp: „Ik wilde de rubriek wel doen, maar op mijn eigen manier: om te beginnen in zwart-wit, want anders lijkt het zo op een slagerij.”
Vooral de Viva-rubriek Anybody was populair. Fotograaf Elisabeth van Dorp: „Ik wilde de rubriek wel doen, maar op mijn eigen manier: om te beginnen in zwart-wit, want anders lijkt het zo op een slagerij.” Elisabeth van Dorp

„Het nieuws is wrang”, zegt hoofdredacteur Debby Gerritsen, „ik bedoel: Viva, dat zit journalistiek gezien gewoon goed in elkaar.” Maandag kreeg ze te horen dat uitgever DPG het vrouwentijdschrift opheft. Eind juli verschijnt het laatste nummer. Ook zusterblad Viva Mama en het online Viva Forum sneuvelen.

Gerritsen komt deze donderdagmiddag net uit een redactievergadering waarin ze met haar collega’s het nieuws besprak. „Een emotionele bijeenkomst”, vat Gerritsen het afgelopen uur samen. Waar modeglossy’s volgens Gerritsen keuzes maken onder invloed van soms „bemoeizuchtige adverteerders”, kon zij iedere week compleet haar eigen gang gaan. Deze week staat er een volle vrouw in bikini op de cover: schrijver Tatjana Almuli. Ze schreef er een stuk bij onder de kop ‘Geluk zit niet in een kledingmaat’. Gerritsen: „We schrijven niet over het stylen van je picknickmand. Onze lezers vinden mode leuk, maar het doel is: vrouwen helpen zich stevig te positioneren in de maatschappij. Het gaat over belangrijke thema’s: over abortus, zwangerschapsverlof en de werkvloer. Iedereen in de bladenwereld die zegt dat ze dit nieuws niet hadden zien aankomen, die liegt, de markt staat al langer onder druk. Maar dat neemt niet weg dat het pijnlijk is.”

Zelf zou ze de laatste vier nummers graag terugblikken op „Viva-hoogtepunten”: in de jaren tachtig bijvoorbeeld deed het blad als een van de eersten grootschalig onderzoek naar ‘ongewenste seksuele intimiteiten’ op de werkvloer, een onderzoek dat Viva in 2017 herhaalde. Ze noemt ook de aanmoediging in het tijdschrift, nog voor #metoo, om verhalen over seksuele intimidatie te delen. In een column beschreef Gerritsen onlangs nog haar eigen ervaringen – ze werd aangevallen op straat en verkracht in een nachtclub. „Ik ben heel openhartig in mijn column, dat is wat ik met Viva wilde bewerkstelligen: taboes doorbreken en lezers aanmoedigen overal over te praten.”

Natuurlijk, zegt ze, ook kranten schrijven zulke verhalen. „Maar onderschat niet het belang van een platform waar je ze vanuit het perspectief van de vrouw vertelt. Waar vrouwen zich veilig voelen.”

Lees ook: ‘Zo schaamteloos als op het Viva-forum kan het nergens’

Uitgeverij DPG wil niet meer zeggen dan dat de cijfers van het blad teruglopen - bezoekcijfers van het forum delen zij niet. Het Viva Forum elders onderbrengen, zoals forummers zelf hartgrondig hopen, is niet iets dat de uitgever overweegt, aldus de woordvoerder. „We willen focus aanbrengen in onze titels.” Flair, ook een DPG-titel, heeft dezelfde doelgroep. „Kijk naar de daling van de oplagecijfers: die zeggen genoeg.” Viva heeft een oplage van 15.000 exemplaren per week, één derde is abonnee. In de jaren tachtig was de oplage nog 150.000.

Weinig bladen geven hun nieuwe abonnees een vibrator cadeau. Vanaf het begin was Viva vooruitstrevender dan andere mainstream vrouwenbladen, vooral op het gebied van seks. Het blad, begin jaren zeventig begonnen als voortzetting van de Eva (1942-1972), was duidelijk een kind van de seksuele revolutie en de tweede feministische golf. Geen verhalen over het huwelijk, maar over seks, werk, vriendinnen. Historicus Marloes Hülsken: „Viva liep niet voorop in de maatschappelijke veranderingen, maar heeft wel veel dingen bespreekbaar gemaakt voor een breed publiek.”

Vooral de vragenrubriek was belangrijk, zegt historicus Marloes Westerveld, die onderzoek deed naar seksualiteit in damesbladen. Die rubrieken behandelden vragen als: „Hoe kan ik mijzelf ontmaagden?” Westerveld: „Je kon er informatie krijgen die je nergens anders kon vinden.” Ze zag in het blad een verschuiving van de seksuele voorlichting in de jaren zeventig, naar de aandacht voor seksueel plezier in de jaren tachtig, zoals artikelen over het vrouwelijk orgasme. Historicus Lilian Stolk, die onderzoek deed naar seks in Viva en Yes: „In de jaren negentig ligt de nadruk op seksuele losbandigheid, op avontuur. Begin deze eeuw ging het blad juist in tegen de ‘pornoficatie’, en verkondigde het blad dat seks niet altijd spannend en opwindend hoeft te zijn. En dat je naar jezelf moet luisteren, niet uit de media moet halen hoe het moet.” Westerveld: „Viva heeft wel bijgedragen aan de seksuele bevrijding van de vrouw.”

Anybody

Verreweg de bekendste rubriek van Viva is ‘Anybody’. Vanaf 1991 waren daarin naakte lichamen te zien van mannen en vrouwen, met een interview over hun lichaam erbij („Minder blij met…”) Geen gefilterde modellen, maar gewone mensen. Het blad stond voor body positivity, lang voordat dat woord was uitgevonden. Fotograaf Elisabeth van Dorp: „Ik wilde de rubriek wel doen, maar op mijn eigen manier: om te beginnen in zwart-wit, want anders lijkt het zo op een slagerij. Zonder filters ziet de blanke huid er niet mooi uit. Ik wilde vrouwen en mannen fotograferen zoals ze zijn, zonder beeldbewerking, in een eigen karakteristieke pose.”

In de loop der jaren melden zich steeds meer lezeressen zich aan en kreeg de rubriek veel variatie: tattoes, geschoren schaamhaar, borst amputaties, in een rolstoel, hermafrodieten, mensen in transitie, zwangeren. ”Mannen kwamen erbij: „Ze werden door hun vriendin aangemeld en zij, de vriendin, besprak dan het lichaam van haar partner in het interview.” De lijven werden zonder hoofd getoond: „Anders zou niemand op de foto willen. Je wil niet de volgende dag worden aangestaard bij de bakker.” Volgens Van Dorp kwamen er heel veel aanmeldingen binnen. „Lezers waren aangenaam verrast dat het echte lichamen waren, in plaats van de modellen-lichamen die je normaal in de bladen ziet. Ze vonden het een bevrijding. En een troost: ik ben goed zoals ik ben” Ook bevrijdend: het ging niet uitsluitend over seks. Van Dorp: „Het ging over welke rol het lichaam in de levens van die vrouwen speelde. Hadden ze er plezier van of zat het ze juist dwars?”

Historicus Stolk: „Terwijl in de jaren negentig overal de maakbaarheid van het lichaam werd gepropageerd, en de plastisch chirurgie en het photoshoppen opkwam, zorgde Viva voor de tegenbeweging: je moest het lichaam waarderen zoals het was. Zo’n rubriek als Anybody is heel belangrijk geweest. Jong en slank is nog altijd de norm in de media. Je ziet zelden imperfecte naakte lichamen, behalve in de sauna.”