Voor het eerst sms’jes van premier Rutte openbaar gemaakt

Wob De Raad van State oordeelde in 2019 dat sms-berichten ook onder de Wet openbaarheid van bestuur vallen. Voor het eerst zijn telefoonberichten van de premier in te zien.
Demissionair premier Mark Rutte (VVD) vorige week na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer.
Demissionair premier Mark Rutte (VVD) vorige week na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Foto Bart Maat/ANP

Het ministerie van Algemene Zaken heeft donderdag voor het eerst sms’jes van demissionair premier Mark Rutte (VVD) openbaar gemaakt na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Daarmee zijn voor het eerst sinds de uitspraak van de Raad van State in maart 2019, die oordeelde dat sms-berichten ook onder de Wob vallen, telefoonberichten van de premier publiekelijk in te zien. De sms’jes werden opgevraagd door de Volkskrant.

Het betreft onder meer sms’jes die Rutte begin maart vorig jaar, vlak voor het uitbreken van de coronapandemie in Nederland, naar ambtenaren en bewindspersonen van de ministeries van Volksgezondheid, Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid stuurde. Zo stuurde hij onder anderen minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) de contactgegevens van iemand die „grote voorraden” mondkapjes kon leveren (pdf). Grapperhaus en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge kregen ook een artikel doorgestuurd waarin werd gepleit voor het volledig neerslaan van de pandemie middels een harde lockdown.

Rutte vroeg De Jonge of hij het artikel wilde „valideren”, zo mogelijk „eerst buiten het RIVM om?” Waarom de premier niet wilde wachten op een reactie van de experts van het RIVM, is onduidelijk. Opmerkelijk is dat dit sms’je enkele dagen na een toespraak van de premier werd verstuurd waarin hij stelde dat de adviezen van RIVM-experts leidend zouden zijn bij de aanpak van de pandemie.

‘Strakke q en a’

In de sms’jes wordt duidelijk wat zijn naaste medewerkers en vrienden al heel lang over Rutte weten: dat hij graag de controle houdt, dus liever helemaal niets overlaat aan het toeval. „Maak ajb strakke q en a”, komt een paar keer terug: Rutte wil weten wat de vragen kunnen zijn over een ontwikkeling, en wat er dan het beste geantwoord kan worden. Hij wil ook overduidelijk niets missen, ook van nieuwsberichten van media als Omroep West, dat de strandtenten in Den Haag opengaan, wil hij weten hoe het zit.

Wat ook opvalt: de berichten van Rutte zijn bijna altijd kort en lezen vaak als een uitroep, door zijn uitbundige gebruik van uitroeptekens. „Zeker!!” of „Eens!!” Je ziet in de korte teksten ook de bijna altijd opgewekte premier die heel veel geweldig lijkt te vinden: „Tegek!” en „super!!”, of „top!!”

De toon en inhoud van de openbaar gemaakte sms’jes staan in schril contrast met berichten van de Britse premier Johnson die de afgelopen dagen in het Verenigd Koninkrijk gelekt zijn door Dominic Cummings, de voormalig adviseur van de premier. Daarin was bijvoorbeeld te lezen dat Johnson een plan van zijn minister van Volksgezondheid Matt Hancock „totally fucking hopeless” noemde. Cummings en Johnson zijn gebrouilleerd; eerder stelde Cummings al dat „tienduizenden” onnodig zijn gestorven als gevolg van het Britse coronabeleid.

Toeslagenaffaire

Rutte en zijn kabinet kwamen de afgelopen maanden onder vuur te liggen voor het cultiveren van een gesloten bestuurscultuur en het tegenwerken van transparantie over regeringsbeleid. De term ‘Rutte-doctrine’ werd gemunt in de nasleep van de Toeslagenaffaire en slaat op het beleid om zo min mogelijk informatie over besluitvorming van kabinetten onder Rutte met de buitenwereld, ook de Tweede Kamer, te delen.

In januari beloofde Rutte meer openheid en transparantie, in reactie op een rapport van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK). Eind april werden in dit licht al de notulen van een ministerraad uit mei 2019 over de Toeslagenaffaire openbaar gemaakt; deze blijven gewoonlijk twintig jaar geheim.