Hoogwater in de Amerikaanse stad Miami, Florida als gevolg van een tropische storm. Ook bij mooi weer staat het water hier soms in de straten.

Foto Marco Bello/Reuters

Interview

Klimaatonderzoeker: ‘Denk nu na over terugtrekken als zeespiegel stijgt’

Marjolijn Haasnoot | Deltares Op veel plekken lukt het niet meer om „kustgebieden te beschermen”. Wetenschappers zeggen: houd daar nu al rekening mee.

Een hartenkreet van wetenschappers in Science aan de wereld: denk bij internationale maatregelen tegen klimaatverandering en zeespiegelstijging aan de optie om kustgebieden te verlaten. Begin daar nu mee, al duurt het misschien nog tientallen jaren voordat deze gebieden door de zee worden verzwolgen. „Het is een lastige boodschap. Maar als je er op tijd mee begint, dan kan het best een aantrekkelijke optie worden”, zegt Marjolijn Haasnoot, onderzoeker bij kennisinstituut Deltares en hoofdauteur van een van de artikelen.

Marjolijn Haasnoot Foto Marcel Molle

Waarom nu ineens deze boodschap?

„We zien dat terugtrekking, retreat, vaak alleen wordt gezien als een laatste redmiddel, of niet eens in de planning wordt meegenomen. Terwijl je het wereldwijd moet zien als een serieuze optie. Zeker op de lange termijn. Vaak wordt in studies naar zeespiegelstijging gekeken naar de komende honderd jaar. Daarna niet meer. Maar daarna stijgt de zeespiegel gewoon door.”

Is het echt nodig? Is het niet voldoende de klimaatverandering te beperken en de kustgebieden te beschermen?

„Het blijft belangrijk klimaatverandering te beperken. Elke beperking zorgt dat de zeespiegel minder stijgt. Maar feit is dat het heel lastig gaat worden de klimaatdoelen van Parijs te halen. En als je daar op gaat wachten, dan ben je te laat. Een goed voorbereide retreat is aantrekkelijker dan ad-hocmaatregelen. Trouwens, ook als we de doelen van Parijs halen, stijgt de zeespiegel en zijn er gevolgen voor landen zoals de small island states heel groot.”

De verschillen tussen arm en rijk zullen groter worden

Is het niet moeilijk mensen te overtuigen elders te gaan wonen?

„Het gaat om de langere termijn. Er worden plannen gemaakt om in de diepste polders van Nederland woningen te bouwen. Waarom niet andere plekken ook in beeld brengen? We hebben die polders nodig om bijvoorbeeld rivieren meer ruimte te geven. Er is ook ruimte voor bredere dijken nodig. Daar moet je dus niet gaan bouwen. Daarmee zet je jezelf op slot, je maakt het jezelf lastig. Niet bouwen op risicovolle plekken, avoidance, is een onderschatte strategie die de gevolgen van zeespiegelstijging kan beperken.”

Wegtrekken kan dus echt aantrekkelijker zijn dan blijven?

„Als je nadenkt over waar je nieuwe ontwikkelingen zoals infrastructuur wilt aanleggen, als je de tijd neemt, mensen bewust maakt van de risico’s en overlegt met gemeenschappen over andere woongebieden, als je over tientallen jaren zo’n pad uitstippelt, dan kan het aantrekkelijker zijn dan blijven.

„Op sommige plekken in de wereld lukt het niet meer kustgebieden te beschermen. Je ziet in steden als Miami het fenomeen sunny day flooding: bij hoog tij staat er water op straat omdat de zee de stad in komt. Er zijn plannen om daar grote dammen et cetera te bouwen. Maar de ondergrond is daar zo lek als een mandje. Hoe lang ga je dan door met dat soort investeringen? Dan kun je beter nu al een andere beslissing nemen, en daar helder over zijn.”

Wat gebeurt er als we niets doen?

„Dan vertrekken mensen en komen ze later weer terug. Als je de infrastructuur en kantoren en bedrijven met de mensen niet laat meeverhuizen, als je gemeenschappen terecht laat komen in gebieden waar geen ruimte voor hen is en geen sociaal-economische infrastructuur, dan is er voor die mensen geen reden om elders te blijven. Dat zal vooral armere mensen treffen. De verschillen tussen arm en rijk zullen groter worden.”

Moet Nederland rijksdiensten in het westen verplaatsen?

„Dat is eerder om andere redenen gebeurd. Ik weet nog dat een instituut van Rijkswaterstaat in Lelystad werd geplaatst. In Nederland loopt het zo’n vaart nog niet. We zijn rijk, er is een sterke overheid en we hebben een hoog beschermingsniveau. Maar ook voor Nederland is nog niet goed onderzocht op welk moment, bij hoe veel meter zeespiegelstijging, de strategie van terugtrekken aantrekkelijk wordt.”