Voor de documentaire was de totaalrestauratie van de ‘Donald Trump onder de koetsen’ een zegen

Zap In de NOS-documentaire De Gouden Koets wordt de in 2015 begonnen restauratie van het omstreden Koninklijke voertuig op de voet gevolgd. De kans dat de koets zijn jaarlijkse ritje terugkrijgt, lijkt gering.

Meesterschilder Dick Pouwels bij de Gouden Koets in de documentaire De Gouden Koets.
Meesterschilder Dick Pouwels bij de Gouden Koets in de documentaire De Gouden Koets. Beeld NOS

Toch jammer dat-ie nog in de doos zat. Stilletjes hoopte ik op beelden van een Gouden Koets die, dansend in de wind van een nieuwe tijd, door een hoogwerker naar de binnenplaats van het Amsterdam Museum werd getakeld. Misschien zou er nog een kussentje af vallen. Helaas was men niet zo onvoorzichtig, bleek uit de NOS-documentaire De Gouden Koets. Het rijtuig zat veilig in een houten kistwerk.

De afgelopen vijf jaar werd „de Donald Trump onder de koetsen” (aldus historicus Henk te Velde, „geen fan”) uit elkaar gehaald, bijgevijld, opgepoetst, doorgeborduurd en herverguld. Maar nu het ding weer in elkaar zit, lijkt de wereld radicaal veranderd. Vijf jaar geleden protesteerde een kleine groep tegen de onderdanige zwarten en Indiërs op de schildering ‘Hulde der koloniën’, woensdag moest EenVandaag ver naar rechts op het politieke spectrum om iemand te vinden die wilde dat de koets bleef rijden. Daar stond Joost Eerdmans, die stelde dat als de Gouden Koets naar het museum moet, „je net zo goed het Mauritshuis kon afbreken”. Ja, ja.

Niet alleen wordt er sinds Black Lives Matter steeds minder relativerend gedacht over de witte zelfverheerlijking van de ‘Hulde der Koloniën’, ook blijkt het staatshoofd op Prinsjesdag even zwaaivaardig vanuit de Glazen Koets (de Joe Biden onder de koetsen). Een besluit volgt nog, maar de kans dat de Koets des Aanstoots zijn jaarlijkse ritje terugkrijgt, lijkt gering.

Houtlijm en een weerspannige schroef

Dan had de renovatie van 1,2 miljoen euro (minder dan een speedboot, maar toch) wellicht anders aangepakt kunnen worden. De koets is zo gerestaureerd dat hij weer de straat op kan. Voor de documentaire bleek de totaalrestauratie echter een zegen. Het leverde fraaie beelden op van het omzichtige demonteren van dit bladgouden gevaarte uit het pre-Ikeatijdperk. Daarna werden de delen verspreid over specialisten (van bladgoudschilders tot wielmakers) en onder handen genomen. Stukken koets lagen in werkplaatsen in Ossenzijl of Zevenhuizen. Er waren citaten als „vernis afhalen is het leukste wat er is” en we zagen dat een groene tuingieter dienst deed om de metalen banden rond de wielen snel te koelen.

Mijn favoriet was Yvonne Nijlunsing, een gespecialiseerd houtrestaurator die het koninklijk houtwerk zonder protocol in stofjas tegemoet trad. Dadelijk zag ze dat bij eerder oplapwerk de wijsvinger van een koetsfiguur per abuis aan de hand van een ander was gezet. Ook mopperde ze over houtlijm. Voor de camera bond ze de strijd aan met en stukje slordig restauratiewerk: een voet die met een weerspannige schroef was vastgezet. Puffend trok en draaide ze aan de voet, onbedoeld symboliserend hoe lastig het is om monarchale tradities aan te passen, ook als er evident iets scheef zit.

Restauratietriomf

Niet alles kon in Nederland worden gedaan: voor het met het oog op kwikvergiftiging gevaarlijke vuurvergulden werd uitgeweken naar Zuid-Duitsland en het weefwerk voor het koetsinterieur werd verricht door twee vrouwen in Nepal, waarbij het voor het beeld wel prettig was dat de VOC-mentaliteit destijds niet tot in de Himalaya reikte. Intussen hing het voortschrijdend inzicht over de toekomst van de koets boven de klus. De borduurspecialiste, die de bui al zag hangen, toonde haar feilloze werk: „Ik heb dit gedaan voor een rijdende koets. Bij een museumbestemming zou ik zeggen: laat het zo. Dan zou ik niet gaan borduren.”

Toen alle koetsstukjes weer in elkaar waren gezet, werden de specialisten uitgenodigd bij de koninklijke stallen, waar hun restauratietriomf luttele meters naar buiten werd gerold. De eigenaar liet zich niet zien – misschien was hij een stukje varen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.