Opinie

Wantrouwen bij het UWV werkt averechts

Overheid Beland je als startende werknemer met een burn-out in de Ziektewet, dan ben je niet gebaat bij een wantrouwende overheidsinstantie, merkte .
UWV-kantoor in Rotterdam
UWV-kantoor in Rotterdam Foto Peter Hilz/HH

„Waarom kun je niet werken? Wat doe je dan de hele dag?” Twee medewerkers van het UWV, op het beeldscherm voor me, staren me aan. Ik stamel wat zinnen. De paniek klopt in mijn keel. Er volgt nog een vraag. En nog een vraag. Tot ik de draad kwijtraak en niet meer begrijp wat er wordt gezegd. Mijn brein, in die maanden zo groot als een druif, laat het afweten. Maar deze mensen nemen daar geen genoegen mee. Zoveel is duidelijk.

Het begon allemaal met die eerste brief van het UWV, de maand ervoor. Als ambitieuze en bevlogen starter was ik begonnen aan een eerste baan en was mij overkomen wat ik en jaarlijks een grote groep starters niet voor mogelijk houdt, maar wat helaas toch gebeurt: je komt thuis te zitten met een burn-out. En dan moet je dus een ziektewetuitkering aanvragen, bij een overheidsinstantie waarvan je tot voor kort amper wist dat die bestond.

De post van het UWV, voluit Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen en verantwoordelijk voor de uitvoering van de Ziektewet, bevatte een A4, getiteld: Aan welke regels moet ik me houden als ik ziek ben? In ferme zinnen wordt hierin duidelijk gemaakt wat je als burger in de Ziektewet moet doen, zeker niet mág doen en wat de consequenties zijn wanneer je iets verkeerd doet. „Als u zich niet aan deze regels houdt, dan kan dat gevolgen hebben […] wij kunnen uw uitkering verlagen of stopzetten […] ook kunt u een boete krijgen.” Een van die regels op het A4’tje: je moet de weken erna tussen 09.00 en 18.00 uur telefonisch bereikbaar zijn. Mis je de oproep, dan zouden daar al consequenties aan kunnen zitten.

Was het vreemd dat ik schrok van de toon van deze brief? Van het telefoontje met de vraag waarom ik een vragenlijst (waarvan de door hen gestelde deadline twee dagen later was) nog niet had ingevuld? Of van het andere telefoontje van een bedrijfsarts dat zij op hun beurt gebeld waren door het UWV? Waar de, al opgestuurde, papieren bleven?

De gekozen aanpak van de overheid leidt bij veel starters tot extra stress

Het UWV gebruikt duidelijke taal. De boodschap is helder. Fraude wordt bestraft. En je moet natuurlijk zo snel mogelijk weer aan het werk. Maar in deze tijd waarin het Toeslagenschandaal zich voortsleept en er telkens opnieuw kritische geluiden klinken over andere overheidsinstanties, valt het op dat de menselijke maat ook in dit verhaal ontbreekt. Er is geen sprake van een aanpak op basis van vertrouwen, maar op basis van wantrouwen. Je wordt daarbij gezien als een nummertje, een dossier, één van de acht op een werkdag.

Je zou kunnen stellen: niks mis mee. Het systeem werkt immers, toch? Maar werkt het echt? Wat nou als je heel graag wilt werken, maar dat door een burn-out niet meer kunt? En wat als je door dezelfde burn-out nou eens heel erg slecht bent in het aangeven van je grenzen en in een gesprek tegenover mensen komt te zitten die je verhaal in twijfel trekken?

Mijn ervaring staat niet op zichzelf. In de weken die volgden, bereikten me via via soortgelijke verhalen van mensen met een burn-out. De wantrouwende benadering blijkt de norm te zijn in UWV-land. Of moet ik zeggen overheidsland? Medewerkers van de uitvoeringsinstantie worden getraind om fraudeurs te achterhalen. Want ja, die blijken er te zijn. En dus word je bij voorbaat bestempeld als potentiële crimineel. En bewijs dan zelf maar het tegendeel.

Na afloop van mijn eigen videogesprek met het UWV lijkt het alsof een worstcase-scenario is uitgekomen. Pas weken later ben ik in staat om het enigszins te relativeren, wetend wat iedereen om me heen al wist: ik deed niets verkeerd, ik kon echt nog niet aan het werk. Op het moment zelf ervoer ik het als zo heftig en stressvol, dat ik na afloop flauwviel. Dat zegt vooral iets over de toestand waarin ik me toen bevond. Maar het zegt ook iets over de manier waarop een overheidsinstantie zoals het UWV met mensen met een burn-out omgaat. De gekozen aanpak van de overheid leidt bij veel starters – en ook werknemers die al langer meedraaien – tot extra stress. Daardoor wordt herstel vertraagd, in plaats van bevorderd.

Wanneer je een druif in je hoofd hebt, dan kun je de UWV-aanpak nu eenmaal niet goed relativeren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.