OM, AIVD en NCTV: ‘Haal IS-gangers op voor berechting’

Syriëgangers Experts vertelden de Tweede Kamer dat het huidige beleid richting IS-vrouwen Nederland niet veiliger maakt. Integendeel.

Nederland moet niet langer talmen met de repatriëring en berechting van Nederlandse Syriëgangers en vooral IS-vrouwen, die in Syrië in gevangenkampen zitten.
Nederland moet niet langer talmen met de repatriëring en berechting van Nederlandse Syriëgangers en vooral IS-vrouwen, die in Syrië in gevangenkampen zitten. Foto Delil Souleiman/AFP

Nederland moet niet langer talmen met de repatriëring en berechting van Nederlandse Syriëgangers en vooral IS-vrouwen, die in Syrië in gevangenkampen zitten. Daar is niet alleen het recht, maar ook de binnenlandse veiligheid het beste mee gediend, zo hebben het Openbaar Ministerie, inlichtingendienst AIVD en antiterrorismecoördinator NCTV woensdagochtend eensgezind laten weten aan de Tweede Kamer.

Nederland loopt „een extra groot risico” als het doorgaat met het niet actief vervolgen van IS-reizigers, zei Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Pieter-Jaap Aalbersberg tijdens een rondetafelgesprek met Tweede Kamerleden. Uitreizigers dreigen dan uit beeld te raken of te ontsnappen. Volgens AIVD-baas Erik Akerboom is „de kans nadrukkelijk aanwezig” dat de Koerden die de kampen bewaken dit op een gegeven moment niet meer aankunnen of niet meer willen doen. „De keus is nu: ofwel straffeloosheid voor onze Syriëgangers, ofwel overbrengen naar Nederland ter berechting”, aldus officier van justitie Ferry van Veghel.

Indoctrinatie kinderen

Akerboom schat dat zo’n 25 Nederlandse IS-vrouwen vastzitten in verschillende kampen, vaak met kleine kinderen die nu nog niet als veiligheidsrisico worden gezien. „Kinderen zien we op dit moment als slachtoffer”, zegt Aalbersberg. „Op langere termijn is er een grotere kans dat ze worden gerekruteerd, opgeleid en geïndoctrineerd.”

Tweederde van de Nederlandse IS-gangers zijn kinderen, zo bleek tijdens het rondetafelgesprek, waaraan ook wetenschappers meededen.

Lees ook: is het terughalen van IS-ganger Ilham B. een eenmalige actie of een precedent?

De discussie over repatriëring kwam twee weken in een stroomversnelling, toen een Nederlandse diplomatieke delegatie een IS-vrouw en drie kinderen bleek op te halen uit een kamp in Noordoost-Syrië. Tot deze ongebruikelijke stap werd besloten nadat de strafrechter in Rotterdam de zaak tegen de vrouw dreigde te beëindigen, tenzij het kabinet er voor zou zorgen dat ze haar eigen proces kon bijwonen. Donderdag komt de kwestie aan de orde tijdens een Tweede Kamerdebat over terrorisme.

Regeringspartijen VVD en CDA zijn fel tegen het terughalen van IS’ers. Maar Van Veghel van het OM waarschuwde dat beëindiging van een strafzaak „een onherroepelijke beslissing” is. Hoger beroep is niet mogelijk. Alleen een persoon die zelf duidelijk aangeeft niet aanwezig te willen zijn bij de eigen rechtszaak kan bij verstek worden veroordeeld. Dat geldt volgens Van Verghel dus niet voor de groep vrouwen in Syrische kampen. Die hebben vrijwel allemaal aangegeven gebruik te willen maken van hun ‘aanwezigheidsrecht’.

Lees ook: Nederland haalde zijn IS-vrouwen niet op. Nu ontsnappen ze

Veel Tweede Kamerleden dringen aan op berechting in de regio. Volgens topambtenaar Thijs van der Plas van Buitenlandse Zaken probeert Nederland op verschillende manieren berechting in de regio van de grond te krijgen: „Geen van die sporen lijkt op dit moment heel veelbelovend.” Voor een internationaal tribunaal is te weinig draagvlak binnen de VN-Veiligheidsraad, aldus Van der Plas. In Syrië berechten, in door de Koerden beheerste gebieden, is volkenrechtelijk lastig. Berechting is in Irak ook moeilijk. „Irak heeft zelf dertigduizend staatsburgers in kampen zitten. Ze kijken al aan tegen een enorme rechtslast.” Dat de Irakezen de doodstraf hebben, noemde Van der Plas „een showstopper” – Nederland is daar tegen.

Nederland uit de pas

Van der Plas suggereerde ook dat Nederland binnen de EU uit de pas loopt met het huidige beleid. „Alle Schengenpartners die kinderen in de kampen hebben zitten, hebben beleid om die kinderen terug te brengen.” Ook als dit moet met de moeders erbij. Volgens Van der Plas hebben België, Duitsland, Frankrijk, Duitsland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Finland, Italië, Noorwegen en Oostenrijk allemaal onderdanen opgehaald.

VVD en CDA claimen dat het terughalen van IS-gangers gevaarlijker is dan ze daar laten. Aalbersberg (NCTV) en Akerboom (AIVD) erkennen dat de terugkeerders een risico vormen, maar vinden dat het, alles in overweging nemende, veiliger is om ze hier te hebben. „Van de meerderheid van de vrouwen gaan we ervan uit dat de directe geweldsdreiging twijfelachtig is, ook na terugkeer”, zei Akerboom. „Ze hadden een beperkte rol binnen ISIS en hebben zich vooral beziggehouden met huishoudelijke taken.”