Reportage

Leger Egypte rekent via galg en tv-serie af met Moslimbroederschap

Egypte Het Egyptische leger zet een populaire tv-serie in om de executie van Moslimbroeders te rechtvaardigen – met de agent als held.

Beelden uit de tv-serie De Keuze, geproduceerd door een bedrijf dat is gelieerd aan het Egyptische leger.
Beelden uit de tv-serie De Keuze, geproduceerd door een bedrijf dat is gelieerd aan het Egyptische leger.

Terwijl mensenrechtenactivisten spreken van een huiveringwekkende executiegolf in Egypte, presenteren de militaire autoriteiten de afrekening met hun tegenstanders, met name de Moslimbroeders, via populaire televisieprogramma’s als een heldhaftige strijd tegen religieuze terroristen.

Afgelopen maandag nog werd de doodstraf van twaalf prominente leden van de Broederschap door de hoogste Egyptische rechtbank bekrachtigd wegens hun betrokkenheid bij een protestkamp in 2013 tegen president Abdel Fattah Al-Sisi. De Moslimbroederschap wordt in Egypte officieel gezien als terroristische organisatie. Het past in een opwaartse trend van opgelegde doodstraffen én executies. Volgens Amnesty International zijn in 2021 al 51 gevangenen ter dood gebracht.

De opvallendste executies dit jaar werden uitgevoerd tijdens de ramadan. Executies – door ophanging – worden meestal rond zonsopgang uitgevoerd, en gevangenen worden niet van tevoren ingelicht. „Ter dood veroordeelde gevangenen blijven wakker tot het licht wordt, zodat ze niet uit hun slaap worden gehaald om te worden opgehangen”, schrijft Aida Seif El-Dawla van het Nadeem centrum voor de ondersteuning aan slachtoffers van marteling, in een e-mail aan NRC. Alleen in de ramadan konden ze rustig slapen, want het was tot voor kort een ongeschreven regel dat in de heilige maand geen executies werden uitgevoerd.

Van hun bed gelicht

Maar op 26 april – midden in de ramadan – werden negen terdoodveroordeelden van hun bed gelicht en geëxecuteerd. Twee dagen later volgden nog acht gevangenen in dezelfde zaak. Ze waren veroordeeld voor de moord op agenten op 14 augustus 2013. Een boze menigte bestormde destijds het politiebureau van Kerdasa, een klein dorp ten westen van Caïro. Elf agenten werden gelyncht, het bureau in lichterlaaie gezet. Eerder werden 183 mensen ter dood veroordeeld wegens deelname aan de bestorming, maar in hoger beroep werd dat gereduceerd tot twintig. De overige drie werden in 2020 geëxecuteerd.

Mohamed Lotfy van het Egyptische Centrum voor Rechten en Vrijheden ziet de executies als een vorm van vergelding voor aanslagen. Vorige herfst werden ook ruim vijftig gevangenen geëxecuteerd na een opstand waarbij drie bewakers en vier gevangenen omkwamen. „Executies als politieke boodschap”, zegt hij.

De timing van de ramadan-executies was opmerkelijk. Kort voor de executies was een aflevering van de populaire ramadanserie ‘De Keuze II’ uitgezonden waarin de bestorming in Kerdasa centraal stond. In De Keuze, geproduceerd door een bedrijf gelieerd aan de Egyptische veiligheidsdiensten, wordt de rol van politieagenten in de ‘strijd tegen terrorisme’ bewierookt. De serie bestond uit dertig afleveringen, één voor elke dag van de ramadan.

Beeld uit de tv-serie De Keuze, geproduceerd door een bedrijf dat is gelieerd aan het Egyptische leger.

Deze strijd slaat op de gewelddadige periode na de machtsovername van toenmalig generaal Sisi ten koste van Moslimbroederschap-president Mohamed Morsi. Het is een verhaal met twee kanten. Er werden inderdaad dikwijls aanslagen gepleegd op politieagenten door met de Moslimbroederschap in verband gebrachte groepen. Daar staat tegenover dat de politie met scherp schoot op betogers. Het meest gruwelijke voorbeeld is de ontruiming van het Rabaa-protestkamp in 2013, waarbij zo’n duizend betogers omkwamen. De bestorming van het politiebureau in Kerdasa was een reactie op dit bloedblad.

Heldhaftige politie-agenten

In De Keuze was ruimte voor slechts één lezing: die van heldhaftige politieagenten die met gevaar voor eigen leven afrekenen met gewapende terroristen. In een aflevering over de ontruiming van Rabaa zijn de demonstranten gewapend en vinden veel politiemensen de dood. Volgens ooggetuigen waren de betogers vrijwel allemaal ongewapend en schoten scherpschutters vanaf omliggende daken op de menigte. De recente geschiedenis wordt in De Keuze herschreven ten gunste van het huidige regime.

Mensenrechtenactivisten in Egypte zien een verband tussen de serie en de executies. „De serie klopte emoties op en creëerde hernieuwde haat [richting de Moslimbroederschap],” aldus El-Dawla. En Lotfy: „Je krijgt sterk het gevoel dat de serie als propaganda diende om de goedkeuring van het publiek te verkrijgen voor de executies.”

Dit patroon was al zichtbaar in 2020. Toen verhaalde ‘De Keuze I’ over de Al-Qaeda-terrorist Hisham Ashmawy, die verantwoordelijk was voor grote aanslagen op agenten en soldaten. Ook hij werd tijdens de ramadan geëxecuteerd, en kort na de laatste aflevering van de serie lekten foto’s van de executie naar de media.

Begrafenis

Het aantal uitgevoerde doodstraffen in Egypte is de laatste jaren sterk toegenomen. Een keerpunt was de moordaanslag op de openbaar aanklager van Egypte in juli 2015. Op zijn begrafenis zei Sisi dat de wet ‘snelle gerechtigheid’ in de weg stond, en kondigde hervormingen aan om eerder tot een definitieve uitspraak te komen in terrorisme-zaken. De beroepsmogelijkheden werden beperkt. „Wanneer een doodstraf [..] is opgelegd, zal deze worden uitgevoerd”, zei Sisi stellig.

Volgens Amnesty werden er in 2020 in Egypte 107 executies uitgevoerd: ruim drie keer zoveel als in 2019. Alleen in China en Iran vonden meer executies plaats. De meeste executies zijn in politieke, aan terrorisme gelieerde zaken.

In 2018 leverden executies nog een sterke veroordeling van de VN op, nu blijft het vaak stil

Mohamed Lotfy Egyptisch Centrum voor Rechten en Vrijheden

Mensenrechtenorganisaties riepen onlangs op het toepassen van de doodstraf op te schorten, in een persbericht met de kop: ‘Poogt Egypte in 2021 de ergste beul ter wereld te worden?’ De overheid stelt dat de rechtspraak onafhankelijk is en dat geëxecuteerden na lange processen veroordeeld zijn voor terrorisme of moord.

Lotfy wijst ook op de afnemende internationale aandacht. „In 2018 leverden executies nog een sterke veroordeling van de VN op, nu blijft het vaak stil, wat [het regime] aanmoedigt meer executies uit voeren.”

Voor de twaalf terdoodveroordeelde Moslimbroeders belooft het weinig goeds. De grootmoefti, de hoogste geestelijke van het land, moet het vonnis nog goedkeuren, maar daarna staat niets Sisi in de weg het executiebevel te tekenen. Het is de ultieme afrekening van het militaire regime met de Moslimbroederschap.

Lees ook: Revolutie in Egypte: het volk begon, het leger won