Opinie

De lust tot zelfreflectie vergaat het CDA nooit

Floor Rusman

Hoe vaak kan een partij herbronnen? Het CDA lijkt te denken: dat kan niet vaak genoeg. In de aanloop naar het „bijzonder congres” in september organiseert het bestuur „verschillende sessies over het inhoudelijke verhaal van het CDA”, meldden partijleider Wopke Hoekstra en interim-partijvoorzitter Marnix van Rij dinsdag.

Onvermoeibaar zijn ze, de christen-democraten. Elke verkiezing worden ze een stukje dieper de grond ingetimmerd, maar de lust tot zelfreflectie vergaat ze nooit. Want waar staan ze nou eigenlijk: in het midden, of toch meer naar rechts?

„Het CDA was altijd de partij van het midden”, aldus de nieuwe partijvoorzitter Ruth Peetoom in 2011. Zij was vicevoorzitter geweest van de commissie-Frissen, die na de verkiezingsnederlaag van 2010 het rapport Na de klap publiceerde. „Het CDA moet een krachtig geluid laten horen, voorbij de verouderde analyse van de tegenstelling links-rechts”, vond de commissie.

Ondertussen zat de partij in het meest rechtse kabinet ooit, met gedoogsteun van de PVV. Vicepremier en CDA-kopstuk Maxime Verhagen voelde zich daar als een vis in het water – tot afschuw van een deel van de partij.

Tijd voor een nieuwe commissie. Het CDA moest naar het „radicale midden”, concludeerde het ‘Strategisch Beraad’ onder leiding van oud-minister Aart Jan de Geus in 2012. Dat midden was een „synthese” van links en rechts, markt en staat, kosmopolieten en provincialen.

Het was een kortstondige synthese: een jaar later bewoog de nieuwe CDA-leider Sybrand Buma naar rechts met zijn pleidooi voor een kleinere overheid. In 2017 boog hij in zijn HJ Schoo-lezing bovendien liefdevol voorover naar de bezorgde burger, die minder migranten wilde en niks op had met „het multiculturele vooruitgangsdenken”.

‘Tussenpaus’ Pieter Heerma moest de partij in 2019 weer naar het midden manoeuvreren. Het Wetenschappelijk Instituut kwam met de publicatie Zij aan zij, vol woorden als ‘samen’ en ‘gemeenschap’. Ook Hugo de Jonge, de in juli 2020 gekozen nieuwe partijleider, zocht naar „oplossingen uit het politieke midden”.

Maar de partij was daar nog niet gearriveerd of ze maakte alweer rechtsomkeert, dit keer onder Wopke Hoekstra, die in december na tegenvallende peilingen Hugo de Jonge verving. „CDA haalt de VVD rechts in”, kopte NRC.

Waar staat het CDA? Na tien jaar speurwerk weet de partij het nog steeds niet. Het herbronnen heeft niks opgelost, maar toch komen ze er weer, de sessies. In het hele land zullen termen als ‘middenveld’, ‘verbinding’ en ‘rentmeesterschap’ verhit door de zaaltjes vliegen. Er zullen nieuwe rapporten komen en nieuwe programma’s. Het zal weinig uitmaken, maar toch doen ze het.

Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) schrijft elke woensdag op deze plek een column.