Opinie

Een wereldwijde marine kan Nederland zich niet meer permitteren

Defensie Al jaren trekt Nederland te weinig geld uit voor de drie krijgsmachtsdelen. Dat kan beter, aldus , namelijk door afscheid te nemen van de wereldwijde taken van de Koninklijke Marine.
Het fregat Zr. Ms. De Ruyter vertrekt vanuit Den Helder naar de Straat van Hormuz.
Het fregat Zr. Ms. De Ruyter vertrekt vanuit Den Helder naar de Straat van Hormuz. Foto KOEN VAN WEEL / ANP

Het al decennialange getouwtrek over kostenverdeling voor de NAVO tussen de Verenigde Staten en Europa wordt aan beide zijden van de oceaan én aan beide zijden van het ideologische spectrum niet meer in termen van nationale soevereiniteit gevoerd. Wie het over machtspolitiek of great power competition heeft, spreekt niet langer over rivaliserende landen maar over rivaliserende werelddelen en grootmachten.

In dat kader moet ook specialisatie tussen landen en niet slechts binnen landen bespreekbaar zijn. Bondgenootschappen, of het nu de NAVO of de EU betreft, zijn lotsgemeenschappen.

Landen moeten en kunnen zich eerst verder specialiseren, voordat ze meer nationaal geld eisen en ouderwetse soevereiniteit claimen. Wederzijdse afhankelijkheid zou ‘normaal’ binnen een gemeenschap moeten zijn en versterkt bovendien het onderlinge cement. Anders zijn lidstaten de term ‘veiligheidsgemeenschap’ niet waard.

De Europese landen geven al jaren achtereen, na de VS, gezamenlijk veel méér aan defensie uit (in de orde van 300 miljard euro) dan bijvoorbeeld Rusland (70 miljard), maar dat komt door nationale versnippering niet tot uiting in navenant toegenomen gevechtskracht. Nu zijn nationale autonomie en soevereiniteit vaak de rechtvaardiging voor deze versnippering, maar evengoed het eufemisme voor vérgaande verspilling en het voortzetten van eigen koninkrijkjes.

Specialisatie

Mijn voorstel is een Nederlandse deal, nu in de kabinetsformatie relevant, om over te gaan tot vérgaande specialisatie. Dat betekent de Koninklijke Marine niet langer wereldwijd inzetten maar die terug te brengen tot een zogeheten ‘KM-light’ die zich beperkt tot Europa. Het betekent ook de beëindiging van de onderzeeboottaak. En eventueel de herleving van de contra onderzeeboten- en inlichtingentaak van de Marineluchtvaartdienst: dus verkenning en onderzeebootbestrijding. In samenwerking met het VK en Noorwegen kunnen ‘lange-arm’ operaties met Poseidonvliegtuigen in Europa worden gedaan. Dat is veel minder kostbaar dan nieuwe onderzeeboten.

Na decennia van vruchteloos onderpresteren mag wel geconcludeerd worden dat Defensie – en dus ook de Koninklijke Marine – chronisch en systematisch moeite heeft met grote investeringsprojecten. Geen ontkennen aan, het kan en moet beter.

Lees ook: Leer bij de nieuwe onderzeeboten van de Walrusaffaire

Oude debacles als de Walrusonderzeeboten, het RSV-drama, de door de Rekenkamer soms zelfs als onrechtmatig getypeerde bestedingen van Defensie, de ondoorzichtige bedrijfsvoering bij grote projecten, en de herhaaldelijk gesignaleerde maar ernstig tekortschietende gereedheid van de krijgsmacht, kenschetsen het ministerie als stug en de krijgsmacht als speelbal van uiteenlopende belangen.

Ik erken dat ook bezuinigingen hun tol eisten. In Trouw klaagden de vier commandanten van de krijgsmachtdelen steen en been. Over de marine zegt commandant zeestrijdkrachten admiraal Rob Kramer: „De helft van onze vloot ligt op dit moment in de haven. Van de 22 eenheden, van mijnenvegers tot grote schepen, liggen er elf binnen. Dat komt niet door corona, wel door personeelsgebrek en materiële krapte (….) Geen stationsschip in de West, onvoldoende schepen om explosieven in de Noordzee te ruimen voor de bouw van windmolens, onvoldoende schepen om de koopvaardij te beschermen, geen schepen voor de hervatting van de (anti-mensensmokkel-, KC) operatie in de Middellandse Zee.” Landmachtgeneraal Wijnen noemt Nederland „internationaal gezien een klaploper” die zijn afspraken niet nakomt. Conclusie: het kan en moet beter.

Mijn voorstel is een Nederlandse deal, nu in de kabinetsformatie relevant, om over te gaan tot vérgaande specialisatie

Het debat over de aanschaffing van wapens en materieel wordt niet gevoerd op basis van veiligheidsargumenten. Het gaat over industriële belangen en zogeheten COTS/MOTS, dat is Engels visserslatijn voor kant-en-klaar van de plank kopen van spullen dan wel risicovol helpen mee-ontwikkelen. Een veel stringenter COTS/MOTS verwervingssysteem zou onverwachte kostenstijgingen ‘tijdens de rit’ al verzachten onder de vlag van verstandig aanbesteden. Ook een stringente specialisatie kan kostenstijgingen tegengaan door het simpele feit dat de totale aanschafcyclus korter en overzichtelijker wordt.

Randvoorwaarde is wel dat elke majeure ingreep met verstand moet gebeuren. De veiligheidsratio moet te allen tijde leidend zijn ook al zullen andere overwegingen (economische, technologische, sociale, regionale) een rol spelen. Bovendien moet bij de bondgenoten de overtuiging bestaan dat zij meer aan Nederland als partner hebben wanneer het twee dingen goed doet in plaats van drie dingen half.

Politieke laksheid

In de publieke opinie liggen de prioriteiten van het nieuwe kabinet bij financiële ‘concurrenten’ als een Covid-herstelplan, woningbouw, klimaat, zorg, onderwijs en infrastructuur. En dus kennelijk niet bij defensie.

Een structurele verhoging van het defensiebudget met vier miljard euro is echter niet onredelijk, al was het maar om de gereedheid van het resterende takenpakket eindelijk op peil te brengen.

Ik benadruk de suggestie om deze specialisatie, of rationalisatie, te koppelen aan de belofte dat de vrijkomende middelen te laten gaan naar tot nu toe onhaalbare doelstellingen als 2 procent van het bbp aan Defensie te besteden.

Van belang is de vaststelling dat Nederland structureel te weinig geld uittrekt voor het financieren van drie volwaardige krijgsmachtonderdelen. Politieke laksheid speelt daarbij ook een rol. Maar het moet beter en dat kan ook als de krijgsmacht zich specialiseert in taken voor lucht- en landmacht. Beter twee taken goed doen dan drie half.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.