Biden en Poetin houden het kort bij ‘constructieve’ eerste top

Top in Genève De eerste ontmoeting van de presidenten van de VS en Rusland sinds 2018 was „pragmatisch” - maar leverde weinig concrete resultaten op. Grondige meningsverschillen waren duidelijk.

De Amerikaanse president Biden (links) en de Russische president Poetin woensdag in Genève.
De Amerikaanse president Biden (links) en de Russische president Poetin woensdag in Genève. Foto’s Mikhail Metzel/AP

Voor een Amerikaans-Russische topontmoeting die beide leiders na afloop „constructief” en „pragmatisch” noemden, hebben Joe Biden en Vladimir Poetin weinig concrete afspraken gemaakt. Welgeteld één: de teruggeroepen ambassadeurs uit beide landen keren binnenkort terug naar hun post. Op alle andere heikele punten is enkel ‘nader overleg’ afgesproken.

„Over zes maanden weten we waar we staan”, zei de Amerikaanse president Biden in zijn persconferentie. „Er was de schim van hoop”, zei de Russische president Poetin op de zijne.

De presidentiële top, woensdag in een kleine villa aan het Meer van Genève, begon bijna met een handgemeen. Nadat de twee presidenten elkaar op het bordes netjes een hand hadden gegeven, ontstond een run van Russische en Amerikaanse journalisten op de deur van de streng beveiligde bibliotheek, waar het volgende persmoment zou plaatsvinden. Terwijl de ontmoeting officieel begon, klonk van buiten het geschreeuw van woedende journalisten.

Waar Poetin fris kwam ingevlogen uit Moskou, had Biden al een volle week gesprekken met Europese leiders en de NAVO achter de rug. „In de Russische en Amerikaanse relaties hebben zich heel wat kwesties opgestapeld die een topontmoeting rechtvaardigen”, aldus Poetin. „Er is geen betere diplomatie dan een persoonlijk gesprek”, antwoordde Biden.

De ontmoeting, opgedeeld in verschillende gespreksrondes met wisselende samenstelling, duurde korter dan verwacht. Volgens Biden was dit omdat ze na „een uur of twee” elkaar aankeken en dachten: waar moeten we het nu nog over hebben?

Cybercriminaliteit

Uit de op verzoek van Biden gescheiden gehouden persconferenties na afloop beantwoordden beide leiders ieder afzonderlijk vragen van journalisten - en werden grondige meningsverschillen duidelijk. Ze spraken over cybercriminaliteit. De Amerikaanse inlichtingendiensten schrijven enkele belangrijke hacks van onder meer het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, een pijpleiding en een vleesverwerkende fabriek toe aan Russische criminele organisaties. In zijn persconferentie veegde Poetin die suggestie van tafel. Hij noemde in vage termen een onderzoek dat zou hebben vastgesteld dat op de ranglijst van cybercriminaliteit, aanvallen úít de Verenigde Staten bovenaan staan. „Verder Latijns-Amerika, Canada, het Verenigd Koninkrijk. Rusland komt op deze lijst niet voor.”

Geen betere diplomatie dan een persoonlijk gesprek

President Joe Biden

Poetin zei niets over een lijst die Biden achteraf wel noemde, van „zestien, dacht ik” vitale onderdelen van de Amerikaanse infrastructuur waarop nooit cyberaanvallen mogen worden gepleegd. Volgens Biden is afgesproken dat hierover verder wordt onderhandeld door experts die zullen spreken over welke sectoren op de lijst horen en welke maatregelen er worden genomen om aanvallen daarop te bestraffen.

Poetins houding werd in de Amerikaanse media getypeerd als whataboutism: zodra een journalist Poetin een lastige vraag stelde, verwees de Russische president naar praktijken in de VS of elders die hetzelfde of erger zouden zijn.

Lees ook: Poetin leunt achterover, Biden zit op het puntje van zijn stoel

Hij deed dat bij het onderwerp cybercriminaliteit, en ook met de onderdrukking van Russische oppositie en de behandeling van Aleksej Navalny in zijn land. De naam van de gevangen oppositieleider kwam zoals gewoonlijk niet over zijn lippen. „Deze meneer heeft bewust de wet overtreden”, aldus Poetin. Toch besteedde hij meer woorden aan zijn aartsvijand en aan de Russische oppositie dan hij misschien ooit heeft gedaan.

Poetin wees erop dat na de bestorming van het Capitool in Washington door Trump-aanhangers in januari, vierhonderd Amerikanen zijn gearresteerd, die volgens hem „op grond van onduidelijke aanklachten” worden vervolgd. Biden vond op zijn beurt dat vergelijking van een gewelddadige stormloop met vreedzame demonstraties nergens op sloeg.

Brandende zon

Poetins toon was er een van een vermoeide schoolmeester. Zwevend tussen desinteresse en lichte irritatie, beantwoordde hij ruim vijftig minuten vragen. Biden was iets korter van stof, wellicht omdat zijn katheder in de brandende zon stond opgesteld. Hij trok halverwege zijn jasje uit, en beantwoordde alleen vragen van Amerikaanse journalisten, die vooraf waren geselecteerd.

Vragen over een eventuele gevangenenruil en over kernwapens moest Biden beantwoorden met een slag om de arm: wel besproken, geen concrete afspraken gemaakt. Wel is er tot in detail gesproken over kernwapenbeheersing en de „stappen die zouden moeten leiden tot een strategische dialoog.”

Zodra een journalist Poetin een lastige vraag stelde, verwees hij naar praktijken in de VS of elders die hetzelfde of erger zouden zijn

Ook Oekraïne kwam aan bod. Biden leek onlangs de indruk te wekken NAVO-toetreding van het land niet uit te sluiten – een knalrode lijn voor Moskou. „Het is aan de orde gekomen. En hier valt verder niets over te zeggen”, zei Poetin op een toon die duidelijk maakte dat die kwestie van tafel was. Biden zei op zijn beurt dat de VS onverkort achter de territoriale integriteit van Oekraïne staat. Maar Poetin liet er geen misverstand over bestaan: hij herhaalde zijn mantra dat Kiev vruchtbare vredesonderhandelingen in de weg zit. Wat Wit-Rusland betreft lagen de opvattingen te ver uit elkaar – Biden ging er niet op in.

Binnen Kremlinkritische kringen in Rusland werd Biden woensdag tot kalmte gemaand. De bekende Russische auteur Dmitri Bykov, van wie onlangs bekend werd dat hij eveneens vergiftigd zou kunnen zijn, riep woensdag in een open brief op zich niet te veel op te werpen als redder in nood van de Russische oppositie. „U kúnt hem niet bang maken, omdat u [Poetin] niet bent. Door de confrontatie te vergroten, schaadt u enkel de Russen. U kunt hem niet verslaan in een gevecht. Probeert u genade.”

En Aleksandr Tsjerkasov van mensenrechtenorganisatie Memorial zei woensdag in een reactie tegen The Atlantic dat „Biden zich zou moeten concentreren op het oplossen van veiligheids- en nucleaire problemen [...] alsof er geen gevangen dissidenten in Rusland zijn”. Teveel westerse bemoeienis bevestigt immers de Kremlinpropaganda dat de Russische oppositie door het Westen wordt aangestuurd.

Beide leiders stelden hun eerste ontmoeting als ambtgenoten voor als een staaltje Realpolitik, samengevat door Biden in antwoord op de vraag van een journalist of hij Poetin vertrouwt. „Dit is geen kwestie van vertrouwen, dit is een kwestie van welbegrepen eigenbelang.”