Profiel

Wie is de ‘suikeroom’ van het CDA?

Partijfinanciering Hans van der Wind, rijk geworden in de lesboeken, is al jaren donateur én fondsenwerver van het CDA. Hij waarschuwde dat donaties tegenvielen voor de CDA-campagne. Dus stortte hij zelf.

Hans van der Wind
Hans van der Wind Foto Marcel Wogram

Niet alleen het CDA staat in het krijt bij ondernemer en multimiljonair Hans van der Wind (1963), ook het Amsterdamse Concertgebouw is hem dank verschuldigd.

In het jaarverslag van het Concertgebouw Fonds over 2019 blijkt dat Van der Wind en zijn partner Simonet Koekkoek lid zijn van de zogeheten ‘Gustav Mahler Kring’. Een exclusieve club van weldoeners: wie lid wil worden, dient ten minste 100.000 euro te schenken over een periode van vijf jaar. In ruil daarvoor genieten de kringleden privileges die zich „onderscheiden door exclusiviteit”, meldt het Concertgebouw op zijn website. Zo worden de leden van de kring voorgesteld aan musici, en prijken de namen van de gulle gevers op een ‘eretableau’ in de Spiegelzaal.

Maar daar waar Van der Wind in het Concertgebouw met alle egards wordt ontvangen, moest de ondernemer zich nu ineens verantwoorden voor de grote schenkingen die hij deed aan de verkiezingskas van het CDA. Afgelopen maandag zag de partij zich geroepen naar buiten te brengen dat Van der Wind in de afgelopen maanden in totaal 1,2 miljoen euro – een ongekend hoog bedrag voor Nederlandse begrippen – in de partijkas had gestort.

Twitterend Nederland vroeg zich meteen af wat daartegenover heeft gestaan. Daarbij werd door sommigen een verband gelegd met het kabinetsbesluit uit 2008 om schoolboeken voortaan gratis te maken – tot 2016 was Van der Wind mede-eigenaar van Van Dijk Educatie, de grootste distributeur van lesmiddelen in Nederland.

De ophef over Van der Winds gulle giften is terug te voeren op de explosieve interne notitie die Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt schreef voor de CDA-commissie onder leiding van Liesbeth Spies die de verkiezingsnederlaag evalueert. Die notitie lekte vorige week uit en leidde zaterdag tot het vertrek van Omtzigt bij het CDA.

In het 76 pagina’s tellende stuk spreekt Omtzigt zijn zorg uit over het feit dat „bijna 1 miljoen” van het campagnebudget voor de Kamerverkiezingen „van drie sponsoren lijkt te komen”. Donateurs kochten daarmee invloed in de partij, suggereerde Omtzigt: „Sponsoren en iemand in het campagneteam hebben belang bij pogingen om wijzigingen aan te brengen in de CDA-plannen.”

Impasse

In de notitie is een e-mail opgenomen van het lid van het campagneteam waar Omtzigt waarschijnlijk op doelt: Hans van der Wind is sinds 2017 voorzitter van de fondsenwervingscommissie van het CDA en als zodanig deel van het campagneteam.

Lees ook: De belangrijkste bezwaren uit de vernietigende CDA-notitie van Omtzigt

Op 28 november 2020 – minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge is dan nog lijsttrekker – schrijft Van der Wind aan toenmalig partijvoorzitter Rutger Ploum en staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Raymond Knops (CDA) dat hij zich „grote zorgen” maakt „over de funding van de campagne”, want „de grotere funders zijn (uiterst) negatief en niet bereid in de huidige constellatie geld te geven”. Daarbij lijkt Van der Wind te doelen op het lijsttrekkerschap van De Jonge. „In de persoonlijke gesprekken die wij (...) hebben gevoerd hebben we aangegeven waar ons inziens de huidige impasse door is veroorzaakt. Wij willen dat niet herhalen in deze mail.”

Op 10 december liet Hugo de Jonge weten dat hij het lijsttrekkerschap neerlegde, ten gunste van minister van Financiën Wopke Hoekstra. Maar dat leidt niet tot een spectaculaire stijging van het aantal sponsors. Het is vooral Van der Wind zelf die de beurs trekt. Via twee bv’s maakt de ondernemer in totaal 1,2 miljoen euro over – het minimale bedrag dat volgens hem nodig is om campagne te kunnen voeren.

Zelfs voor een vermogend man als Van der Wind is dat veel geld. In 2019 schatte zakenblad Quote zijn vermogen op 88 miljoen euro – goed voor een vermelding in de onderste regionenen van de Quote 500.

Schoolboeken-monopolist

De 57-jarige weldoener van het CDA werd geboren in Hoevelaken in de Biblebelt en maakte fortuin met Van Dijk, een voormalige boekenhandel in Kampen die zich had toegelegd op de verkoop en verhuur van tweedehands schoolboeken. De ingenieur en consultant werd in 2005 directeur en mede-eigenaar van dit bedrijf, dat inmiddels een belangrijke distributeur was geworden van lesmateriaal. Dankzij een agressieve overnamestrategie groeide Van Dijk uit tot de dominante speler in Nederland: naar schatting 70 procent van alle schoolboeken in Nederland worden geleverd door Van Dijk.

Bij die expansie werd het bedrijf in belangrijke mate geholpen door de overheidsfinanciering van circa 300 miljoen euro die het gevolg was van de Wet gratis schoolboeken, schreef website Follow the Money in 2017. Aangezien scholen overheidsgeld uitgaven moest de jaarlijkse aankoop van schoolboeken Europees worden aanbesteed – een proces waarin een grote speler als Van Dijk in het voordeel was. De status van semi-monopolist was niet bevorderlijk voor de kwaliteit: in 2017 kwam Van Dijk negatief in het nieuws toen leerlingen wekenlang moesten wachten op hun lesmateriaal.

In 2016 wisten Van der Wind en zijn medeaandeelhouder Van Dijk Educatie te verkopen aan een Brits-Amerikaans investeringfonds. Met deze deal met Towerbrook was een bedrag van 300 miljoen euro gemoeid. Van der Wind werd zo een man in bonis.

In 2017 maakt Van der Wind 173.000 euro over naar het CDA. Daarmee is de ‘suikeroom’ van het CDA (de term wordt dat jaar gemunt door de Volkskrant) de grootste donateur van een Nederlandse politieke partij. Inmiddels doneert hij al vijftien jaar geld aan het CDA. „Ik doe dat vooral omdat het gedachtegoed mij aanspreekt”, zei Van der Wind maandag in een verklaring.

De partij zelf is er stellig over dat de ondernemer zijn geld alleen met de beste bedoelingen in de campagnekas heeft gestort. „Donateurs hebben op geen enkele manier de inhoudelijke koers van de partij kunnen beïnvloeden”, zo schrijft de partij. „Wij betreuren ook zeer dat dit beeld ten onrechte is opgeroepen.”

Volgens het CDA is het niet vreemd dat het uitzonderlijk hoge bedrag dat Van der Wind vlak voor de verkiezingen schonk nog niet bij het ministerie van BZK was gemeld. Dat hoefde volgens het CDA pas per 1 juli te gebeuren. Maar vanwege alle vragen die er kwamen heeft de partij nu toch alvast de hele lijst met schenkingen openbaar gemaakt.

Of dat de beroering zal wegnemen die onder CDA-leden is ontstaan over de vraag of hun partij is omgekocht, is nog de vraag. De partijtop zal hier de komende weken en maanden nog veel vragen over moeten beantwoorden.