Analyse

Poetin leunt achterover, Biden zit op het puntje van zijn stoel

Ontmoeting Biden-Poetin Het is voor Vladimir Poetin al een overwinning dat Joe Biden hem uitnodigde voor een ontmoeting. Hij hoeft in Genève alleen maar zijn ontregelende zelf te zijn. Voor de Amerikaanse president staat er veel meer op het spel: hem wacht een lastige balanceeract.

Vladimir Poetin heeft weinig te verliezen

Kritiek van Biden deert Poetin niet

De ontmoeting tussen de presidenten van de Verenigde Staten en Rusland is geen wedstrijd. Maar het is verleidelijk om er wel op die manier naar te kijken. Zo bezien staat Vladimir Poetin al op voorsprong voordat er een woord is gewisseld. Joe Biden moet woensdag in Genève laten zien dat hij hard kan optreden. Poetin hoeft niets te bewijzen en heeft niets te verliezen. Hij hoeft alleen maar zijn ontregelende zelf te zijn.

De Amerikaans-Russische relatie bevindt zich op een dieptepunt, zeggen beide presidenten. Er zijn gespreksonderwerpen met een gedeeld belang – wapenbeheersing, klimaatverandering, coronacrisis – maar de lijst met lastige onderwerpen is langer.

Zowel het Witte Huis als het Kremlin hebben in de aanloop naar de top de verwachtingen getemperd. ‘Doorbraken’ hoeven niet te worden verwacht. Niet de inhoud van de ontmoeting, maar de ontmoeting zelf is het nieuws. En daar begint de winst voor Poetin. Dat Biden hem heeft uitgenodigd, plaatst Poetin op gelijke hoogte: wereldspelers onder elkaar.

Die gelijke positie is minder vanzelfsprekend dan hij ooit was. De geopolitieke blik van het Westen is gericht op China en Azië. Economisch gezien is Rusland geen wereldmacht. De politieke stabiliteit in de buurlanden is verdwenen. Ruslands rol in de wereld wordt nu bepaald door wapens, hackers en Spoetnik V, het coronavaccin dat succesvoller wordt geëxporteerd dan in eigen land wordt gebruikt.

De Britse Rusland-kenner Mark Galeotti vreest dat het team-Biden te weinig oog heeft voor Poetins frustraties over de verloren glorie van zijn land. Poetin vindt al dat het Westen Rusland oneerlijk bejegent, schreef Galeotti deze week in een opiniestuk in The Moscow Times. Een publieke schrobbering versterkt dat gevoel en werkt averechts. En dat gaat ten koste van onschuldige burgers in Rusland, Georgië, Oekraïne en Wit-Rusland.

Digitale inbraken

Biden komt naar Genève met veel kritiek op Poetin. Over het hardhandig onderdrukken van elk politiek tegengeluid in de aanloop naar de Russische parlementsverkiezingen in september. Over de vergiftiging en dubieuze veroordeling van Aleksej Navalny en de vervolging van zijn aanhangers. Over de militaire activiteiten aan de grens van Oekraïne en de morele steun voor de Wit-Russische staatskaper Aleksandr Loekasjenko. En, voor Amerikaanse politici verreweg het belangrijkst: over digitale inbraken bij Amerikaanse instellingen en bedrijven door Russische hackers.

In de VS en Europa bepaalt de houding van Biden het wel of niet slagen van de top. De Amerikaanse president moet balanceren: hij moet kritisch zijn zonder de boel verder te laten escaleren.

Lees ook deze column van Hubert Smeets over de nieuwe Koude Oorlog

In Rusland geldt een ander criterium. Hoe pareert Poetin de westerse kritiek? Het antwoord op die vraag is een drietrapsraket. Het ligt niet aan ons. Kijk naar jezelf. En: Bewijs het eerst maar eens.

Om met het laatste te beginnen: dat is Poetins vaste verweer als het gaat over cybercrime, zowel bij politieke beïnvloeding als bij het afdwingen van losgeld via ransomware. Veiligheidsdiensten zijn het er over eens: cybercriminelen, al dan niet verbonden aan de staat, hebben vrij spel in Rusland. Maar volgens Poetin ontbreekt het bewijs.

Een tweede verdedigingstaktiek is de jij-bak, tegenwoordig beter bekend als whataboutism. Poetin benut het Russische sentiment dat het arrogante Amerika met twee maten meet. Als Biden begint over de politieke repressie in Rusland, zal Poetin verwijzen naar de mensen die worden vervolgd vanwege de bestorming van het Capitool in Washington in januari. Of naar Black Lives Matters, of naar de Amerikaanse Foreign Agents Registration Act uit 1938. In reactie op Bidens bevestiging dat hij Poetin beschouwt als ‘moordenaar’ verwees Poetin in maart naar Amerika’s gewelddadige verleden: het uitmoorden van de oorspronkelijke bevolking, atoombommen op Japan.

‘Zij zijn begonnen’

Het overkoepelende verweer is: zij zijn begonnen, wij reageren alleen maar. Poetin gaf daar begin juni een voorproefje van tijdens het St. Petersburg Internationaal Economisch Forum, bij een virtuele sessie met chefs van internationale persbureaus. Gary Pruitt, de hoogste baas van het Amerikaanse persbureau AP, vroeg wat beide landen moeten doen om de relatie te verbeteren.

Poetins antwoord: „Wij hebben de Russisch-Amerikaanse relaties niet in de staat gebracht waarin ze nu zijn. Wij hebben nooit een eerste stap gezet in kwesties die de relaties hebben verslechterd. [...] De VS hebben ons sancties opgelegd en gaan daarmee door. Om elke reden of zonder reden, alleen omdat we bestaan.”

Dezelfde redenering hanteerde Poetin in zijn jaarlijkse toespraak tot het parlement in april. Wij verdedigen slechts onze belangen, net als elk ander land. Als Oekraïne flirt met de NAVO, moeten wij onze grenzen wel bewaken. De Russische staats-tv voegt daar nog wat verongelijktheid over russofobie aan toe, en het beeld van het Westen dat het op Rusland heeft voorzien is compleet.

Het doel van de top is een „stabiele en voorspelbare” relatie met Rusland, meldt het Witte Huis als mantra. Poetin is gebaat bij het omgekeerde. Hij is niet geïnteresseerd in een ‘reset’ van de relatie, of een détente. Hij floreert door ondermijning, provocaties en desinformatie. En dankzij uitschakeling van kritische media kan hij die desinformatie optimaal verspreiden.

Als het Westen gruwt van Loekasjenko’s kaping, nodigt Poetin zijn „vriend” uit voor een boottochtje en stuurt hij beelden daarvan de wereld in. Een week voor de top draait hij Navalny’s beweging definitief de nek om door haar „extremistisch” te laten verklaren. Poetin ontmoet zijn vijfde Amerikaanse president en kan tot 2036 president blijven. Kritiek van Biden deert hem niet.

Voor Joe Biden staat er heel veel op het spel

Biden wacht een lastige balanceeract

De Amerikaanse president Biden maakt zich op voor een balanceeract met zijn Russische ambtgenoot. In die ene ontmoeting in Genève zal hij als een strenge vader optreden, die de kwajongen Poetin de les leest over de cybermisdaden van diens land en de gewelddadige onderdrukking van de oppositie. Maar hij zal hem ook serieus nemen als de eigenaar van ’s werelds grootste kernwapenarsenaal en als mogelijke partner bij de beheersing van de klimaatcrisis. En Biden moet dat doen op een manier die Amerikanen van links tot in elk geval íets rechts van het midden geruststelt.

In de afgelopen dagen hebben de twee leiders een ferme toon aangeslagen. Biden zei Poetin te zullen „laten weten wat ik wil dat hij weet”. Poetin zei dat de verhouding tussen beide landen op een dieptepunt is. Biden kon niet anders dan dat beamen. Sinds hij in maart over de Russische president zei dat die een „moordenaar” is, zijn de ambassadeurs uit beide landen vertrokken en niet vervangen.

Lees ook Biden, Poetin en de diplomatieke dans om de Russische hackers

Daarna is het alleen maar erger geworden. Vorig jaar trof een cyberaanval al onder meer het ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Dit jaar legden twee cyberaanvallen een Amerikaanse brandstofleiding en een vleesverwerkend bedrijf stil. De FBI wees al snel naar Russische criminelen. Maar sancties hiervoor maakten geen indruk op de Russische president, net zo min als strafmaatregelen na de vergiftiging en gevangenisstraf van oppositieleider Navalny en het verbod op diens partij. Waarom werken sancties eigenlijk niet, vroegen journalisten in Europa aan Biden. „Omdat hij Vladimir Poetin is.” Een autocraat die geen verantwoording schuldig is aan zijn bevolking, bedoelde hij.

Belangen

James Goldgeier, hoogleraar internationale relaties aan de American University in Washington en fellow bij denktank Brookings Institution voorspelt per mail wat er op deze top gaat gebeuren. „Poetin zal een hoop grieven over de VS opsommen en na afloop vertelt hij zijn thuispubliek dat hij is opgekomen voor de belangen van Rusland. Biden zal Poetin duidelijk maken dat hij hem verantwoordelijk houdt voor de inmenging in de verkiezingen van 2016 en de hacks, en na afloop vertelt hij zijn thuispubliek dat hij is opgekomen voor de belangen van de Verenigde Staten.”

Biden liet vooraf weten dat hij geen gezamenlijke persconferentie met Poetin zal geven. Dat is al een aanwijzing dat hij in de eerste plaats afstand wil scheppen tussen hemzelf en de Russische leider. En in de tweede plaats tussen hemzelf en zijn voorganger. Biden strijdt in Genève namelijk niet alleen tegen Vladimir Poetin, maar ook tegen Donald Trump.

Toen president Trump in 2018 Poetin ontmoette, in Helsinki, spraken zij twee uur lang met elkaar, alleen in het gezelschap van tolken. Na afloop gaven ze een gezamenlijke persconferentie, waarbij Trump onder meer verklaarde dat hij Poetin geloofde toen die ontkende dat Russische agenten zich virtueel in de Amerikaanse presidentsverkiezingen hadden gemengd – ten gunste van Trump, iets dat door de Amerikaanse inlichtingendiensten en door een Congrescommissie met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid is vastgesteld. Trump zei afgelopen week nog eens dat hij het zelf terecht vond dat hij destijds minder geloof aan de Amerikaanse inlichtingendiensten hechtte dan aan de Russische president. Alleen al om het contrast met zijn voorganger aan te scherpen zal Biden een harde toon tegen Poetin willen aanslaan.

Strategische stabiliteit

Toch zijn er ten minste drie onderwerpen die tijdens deze top aan de orde zullen komen, waarbij Biden Poetin nodig heeft. In Rusland zitten nog altijd enkele Amerikanen gevangen, één met een veroordeling wegens spionage. Het zou een publicitaire overwinning voor Biden zijn als hij die kon vrij krijgen. Rusland heeft al laten merken in te zijn voor een gevangenenruil.

Biden hoopt een internationale coalitie ter bestrijding van de klimaatcrisis te leiden. Wil Poetin daaraan meewerken? En er is de vraag of Rusland bereid is nieuwe kernwapenverdragen met de VS te sluiten. Trump zegde het INF-verdrag voor de beperking van middellangeafstandsraketten op. Dat zal niet zomaar terug te draaien zijn, zegt Goldgeier. „Maar daar is deze top ook niet voor bedoeld. Het zou al een overwinning zijn als Biden de toezegging kan krijgen voor een dialoog over strategische stabiliteit.” Dat is een woord dat minister Blinken van Buitenlandse Zaken telkens in de mond neemt: „De VS willen een stabiele en voorspelbare relatie met Rusland”.

Wat kan Biden Poetin in ruil bieden? Niet zo veel. Als de sancties geen indruk hebben gemaakt op Poetin, dan zal het opheffen daarvan ook weinig gewicht in de schaal leggen. Amerikaanse ‘goedkeuring’ voor de Nord Stream 2-gaspijplijn van Rusland naar Duitsland is mosterd na de maaltijd: bondskanselier Merkel heeft die overeenkomst al gesloten, in weerwil van Amerikaanse kritiek. De regering-Biden heeft zich bij dat voldongen feit neergelegd. Het enige dat Biden concreet kan aanbieden, is Amerikaanse hulp bij de moeizame Russische vaccinatiecampagne.

Al met al lijkt het een top te worden waar Poetin achterover kan leunen en Biden op het puntje van zijn stoel moet gaan zitten. CNN berichtte maandag dat Biden de schaarse vrije uurtjes op zijn drukke Europareis gebruikt om zich „intensief” voor te bereiden op de ontmoeting met de Russische president.