PBL waarschuwt overheden: sluit ogen niet voor nadelige effecten klimaatbeleid

Onderzoek Klimaatpolitiek kan leiden tot meer armoede en sociale ongelijkheid, doordat banen verdwijnen of voedselprijzen zullen stijgen, constateert het PBL.
Betogers in het Zwitserse Zürich komen in actie voor een stringenter klimaatbeleid.
Betogers in het Zwitserse Zürich komen in actie voor een stringenter klimaatbeleid. Foto Arnd Wiegmann/Reuters

Overheden moeten meer oog hebben voor negatieve effecten van klimaatbeleid. De beoogde maatregelen die moeten leiden tot het realiseren van de Parijse klimaatdoelen om CO₂-uitstoot te beperken, kunnen ook sociale ongelijkheid en armoede in de hand werken. Daarvoor waarschuwt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dinsdag in een studie, waarin de onderzoekers analyseerden in hoeverre klimaatmaatregelen ten koste zouden gaan van andere VN-duurzaamheidsdoelen.

In veel gevallen bijten klimaatdoelen andere duurzame ambities niet, constateert het PBL. Maar klimaatbeleid kan in gebieden waar veel sociaaleconomische kwetsbaren wonen, zoals in Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Azië, zorgen voor meer armoede en hongersnood. Zo wijzen de onderzoekers erop dat milieueisen om de landbouwsector te verduurzamen, kunnen leiden tot hogere voedselprijzen en daardoor meer armoede veroorzaken.

Biodiversiteit

Ook kan klimaatpolitiek ten koste gaat van biodiversiteit. Het PBL noemt daarbij als voorbeeld de komst van waterkrachtcentrales, die groene elektriciteit opwekken. Om de dam die daarvoor nodig is aan te leggen, moet bos wijken. Bovendien komen de centrales op plekken waar vissen en andere zoogdieren normaliter leven. Zij zullen in dat scenario moeten uitwijken naar een nieuwe leefgebied en andere natuurlijke zwemroutes.

Lees ook de column van Kiza Magendane: Help burgers geld te investeren tegen klimaatverandering

De onderzoekers wijzen daarbij ook op de negatieve gevolgen van het gebruik van biomassa, waarbij hout wordt verstookt tot elektriciteit. Biomassa leidt volgens het PBL tot meer ontbossing, terwijl de bossen zo belangrijk zijn in de strijd tegen klimaatverandering doordat ze CO₂ uit de atmosfeer halen, water vasthouden en stadshitte dempen. Het PBL raadt overheden aan om meer naar welzijnsstandaarden te kijken bij het integreren van klimaatmaatregelen.

Olie

Andere maatregelen, zoals de keuze om van fossiele brandstoffen over te stappen naar wind en zonne-energie, hebben volgens het PBL meer positieve effecten dan nadelige kanten. Door de energietransitie verdwijnen steenkolen en olie als energiebron. Dat komt ten goede aan milieu en natuur, doordat de luchtkwaliteit sterk verbetert. Ook voor werknemers kan die transitie goed uitpakken, doordat mijnwerkers niet meer worden uitgebuit.

Daar staat tegenover dat de energietransitie ook kan snijden in de werkgelegenheid, zoals bijvoorbeeld in de oliesector. Daarom adviseren de onderzoekers om sociale regelgeving op te tuigen om verlies van werkgelegenheid te ondervangen. Het PBL noemt hierbij niet alleen de oliesector als voorbeeld, maar ook kleinschalige boeren in Afrika. Als zij hun veeteelt moeten afschalen om het broeikasgas te beperken, kunnen ze zonder alternatief in hun voortbestaan worden bedreigd.