Reportage

Nieuwe regering Israël krijgt al direct haar vuurdoop

Israël Een grote nieuwe joodse nederzetting, dreiging van Hamas, een provocerende rechtse mars. De nieuwe Israëlische regering – zonder Netanyahu – wordt meteen zwaar op de proef gesteld.

Een jongen bij de synagoge in de omstreden nieuwe joodse nederzetting Evyatar in de Westelijke Jordaanoever.
Een jongen bij de synagoge in de omstreden nieuwe joodse nederzetting Evyatar in de Westelijke Jordaanoever. Foto Kobi Wolf

Straatnaambordjes, een speeltuin voor de kinderen. Huizen met laminaat op de vloer. Deze illegale nederzetting op de Westelijke Jordaanoever is pas anderhalve maand oud, maar ziet er al uit als een volwaardig dorp. Waar nieuwe nederzettingen vaak beginnen met een paar caravans, hebben de initiatiefnemers er deze keer voor gekozen hun project meteen groots op te zetten. Er wonen in Evyatar, zoals de nederzetting is genoemd, 47 gezinnen, sommige met negen of tien kinderen.

Evyatar is één van de eerste grote kopzorgen voor de nieuwe regering die zondag is aangetreden. De coalitie van premier Naftali Bennett is ideologisch veelkleuriger dan ooit, en de partijen hebben gezamenlijk bovendien de krapst denkbare meerderheid in de Knesset, het parlement. Elk controversieel onderwerp is daarom een gevaar voor het kabinet. De coalitiepartijen zouden dan ook het liefst alle gevoelige thema’s nog even voor zich uitschuiven. Maar sommige dringen zichzelf op. Al in de eerste week wordt de links-midden-rechtse coalitie zwaar op de proef gesteld.

Bevel tot afbraak

Het Israëlische leger vaardigde vorige week zondag een bevel uit om de nederzetting Evyatar af te breken. Deze nieuwe nederzetting is niet alleen illegaal volgens internationaal recht, maar ook volgens de Israëlische wet. De huizen zijn gebouwd op land waarvan de Israëlische regering de status nog niet heeft vastgesteld. Officieel hadden de bewoners tot maandag om de plek te verlaten. Op maandagmiddag was er nog niets te zien van aanstalten in die richting. Integendeel, er werd druk gebouwd. Groepjes jonge vrijwilligers sjouwen met bouwmateriaal. Peuters dartelen over het nepgras tussen de huisjes en barakken. Soldaten sturen vanaf het terrein een drone de lucht in om een Palestijnse demonstratie te spotten.

Dronebeeld van de illegale nederzetting in de Westelijke Jordaanoever. Foto Kobi Wolf

Evyatar werd gebouwd nadat op een kruispunt vlakbij een yeshivastudent was doodgeschoten. Aan de religieuze school op het terrein hangt een poster van het slachtoffer, Yehuda Guetta. De naam Evyatar komt van een slachtoffer van een dodelijke aanslag in 2013. Sindsdien worden er pogingen gedaan de nederzetting hier op te bouwen. „Het is belangrijk dat we op deze plek zijn”, zegt Chalom Kalfon. „De weg hierlangs is heel gevaarlijk voor Joden, er worden steeds aanslagen gepleegd en stenen gegooid.” Als Evvatar zou blijven, vormt het een doorlopende lijn met andere nederzettingen langs de weg. Voor Kalfon hier anderhalve maand geleden kwam, woonde hij ruim zes jaar in de nabijgelegen nederzetting Yitzhar – ook illegaal volgens internationaal recht, maar erkend door Israël. Het gebied is Zone C, dat wil zeggen dat het volledig gecontroleerd is door Israël. Palestijnen krijgen van de Israëlische autoriteiten geen vergunningen om hier te bouwen. „Ze doen het toch”, zegt Kalfon. „Als wij hier niet bouwen, nemen de Arabieren dit in. Vanaf hier kunnen ze heel Israël overzien, en bestoken met raketten.” Zijn voornaam Chalom betekent ‘vrede’, maar die ziet hij voorlopig nog niet komen. „Die komt pas als de Arabieren beslissen geen aanslagen meer te plegen. Ze willen ons hier weg hebben.” Hij wijst naar rookwolken die richting de nederzetting komen waaien. „Ze steken de velden in brand in de hoop dat het vuur ons bereikt.”

Autobanden verbranden

Die rookwolken komen uit Beita, een van de Palestijnse dorpjes onder aan de heuvel. Dorpsbewoners protesteren dagelijks tegen de nederzetting en verbranden daarbij autobanden. Op een paar honderd meter afstand staan Israëlische soldaten tussen de struiken, die de jongens bestoken met traangas, rubberkogels en soms ook echte kogels. Mustapha Mohammed Khabisa (68) stroopt een pijp van zijn pantalon op om een schotwond te laten zien. Hij was begin mei een van de eerste gewonde demonstranten. Afgelopen vrijdag werd de zestienjarige Mohammed Hamayel gedood, volgens getuigen terwijl hij na het vrijdaggebed water ronddeelde.

Hier zeggen de bewoners precies hetzelfde, maar dan over Kalfon en zijn buren: „Ze willen ons hier weghebben.” Volgens de Palestijnen is de nederzetting op Palestijnse privégrond gebouwd. Advocaat Hamayel Hamayel (28) laat een pakket papieren zien met namen van families uit het dorp die grond bezitten op de locatie, volgens hem daterend uit 1935. Jarenlang was er een Israëlische militaire basis, waardoor Palestijnen slechts sporadisch hun land konden bewerken.

Poster van slachtoffer Palestijnse aanslag.
foto Kobi Wolf
Een bewoner (links) bij haar huis.
Foto Kobi Wolf
Foto’s Kobi Wolf

De nederzetting is al eerder gebouwd maar werd weer door het leger afgebroken. Deze keer is het veel groter opgezet. Er is nog een ander belangrijk verschil: de coalitie is nog nooit zo breed geweest. Terwijl premier Bennett al veel krediet van rechtse kiezers heeft verloren door in deze regering te stappen, willen de ministers van linkse regeringspartijen niet worden gedwongen deze illegale nederzetting op hun politieke c.v. bij te schrijven.

Saboteren

De oppositie, oud-premier Netanyahu voorop, ziet het dilemma en maakt er graag gebruik van. In zijn laatste week als premier probeerde Netanyahu het dossier-Evyatar te saboteren door te suggereren dat het legerbevel niet geldig was. Benny Gantz, minister van defensie zowel in Netanyahu’s kabinet als in het huidige, verwierp dat argument ferm, maar de druk gaat door. Een afvallig lid van Bennetts Yaminapartij bracht een nacht door in Evyatar en het hoofd van de lokale raad van nederzettingen zette er zijn kantoor op.

Geen van beide kanten weet wat te verwachten van deze regering. „Ik weet zeker dat Bennett begrijpt hoe belangrijk deze plek is”, zegt Kalfon in Evyatar, „maar of hij zich er sterk voor maakt? Dat is gecompliceerd met deze regering.” Khabisa in Beita beaamt dat er een militaire order is om de nederzetting te ontruimen, maar vertrouwt de regering niet. Bennett en Bibi zijn volgens de dorpsbewoners „twee kanten van dezelfde munt”. Bennett verklaarde zondag voor zijn regering werd beëdigd de nederzettingen te zullen ‘versterken’, zonder al te specifiek te worden – voor de Palestijnen en hun medestanders meteen een teken dat de nieuwe regering niets goeds te brengen heeft.

Een protestant verbrandt autobanden tijdens een demonstratie in Beita. Foto Kobi Wolf

Behalve Evyatar zijn er andere onderwerpen die de veerkracht van de komende regering op de proef gaan stellen. Binnenkort wordt een besluit verwacht over de ontruiming van Palestijnse huizen in Oost-Jeruzalem die mede aanleiding vormde tot de recente escalatie tussen Hamas en Israël. Die escalatie kan bovendien elk moment weer oplaaien zolang er geen afspraken zijn gemaakt voor de langere termijn, over onder meer de uitwisseling van gevangenen en het doorlaten van materiaal voor wederopbouw door Israël. In een andere wijk in Oost-Jeruzalem zijn Palestijnse bewoners verordonneerd voor eind deze maand hun huizen af te breken.

Een andere vuurdoop komt dinsdagavond al: nationalistische Joden hebben dan hun ‘vlaggenmars’ door Jeruzalem gepland, die eerder werd uitgesteld wegens de gevoeligheid. De route is weliswaar omgeleid om de gevoeligste punten te vermijden, maar komt nog steeds langs de trappen van de Damascuspoort, voor Palestijnen een belangrijke verzamelplek en een brandpunt waar de politie regelmatig botst met Palestijnse jongeren. Hamas heeft gewaarschuwd dat de provocerende mars nieuw geweld zal uitlokken. Een rustige start is het kabinet hoe dan ook niet gegund.

Lees ook: Zonnekoning Netanyahu laat een verdeeld en wantrouwend Israël na