Akkoord EU en VS over wapenstilstand in conflict Airbus-Boeing neemt niet alle spanningen weg

Luchtvaart De komende vijf jaar zullen beide partijen afzien van strafheffingen die verbonden zijn aan hun wederzijdse subsidie voor vliegtuigfabrikanten Boeing en Airbus.

Boeing 737’s MAX geparkeerd op een terrein bij Boeing Field, een vliegveld ten zuiden van de Amerikaanse stad Seattle.
Boeing 737’s MAX geparkeerd op een terrein bij Boeing Field, een vliegveld ten zuiden van de Amerikaanse stad Seattle. Foto Lindsey Wasson/Reuters

Geen duurzaam vredesakkoord, wel een langdurige wapenstilstand. Met nieuwe afspraken in hun conflict over staatssteun aan vliegtuigbouwers zetten de Europese Unie en de Verenigde Staten dinsdag een voorzichtige stap richting normalisering van de handelsbetrekkingen. Aan een deel van de miljarden aan strafheffingen waarmee beide partijen elkaar de afgelopen jaren troffen, onder meer op wijn, casinotafels en pinda’s, komt daarmee nu een einde. Tegelijk gaat het pas om een voorlopige afspraak, die bovendien zeker niet alle spanningen tussen de handelsblokken wegneemt.

Het akkoord betekent in feite de voortzetting van een afspraak van afgelopen maart, toen voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en de Amerikaanse president Joe Biden het tijdens hun eerste telefoontje al eens werden over het bevriezen van de sancties. De hoop was destijds dat het zou lukken binnen vier maanden een definitief akkoord te bereiken over het staatssteunconflict. Dat is niet gelukt: in plaats daarvan wordt het staakt-het-vuren nu langdurig verlengd. Tegelijk spreken de EU en de VS af dat een nieuwe werkgroep aan een duurzame oplossing gaat werken. Ondertussen beloven de twee geen onderzoekssubsidie aan vliegtuigbouwers meer te verstrekken die „schadelijk” kan zijn voor de andere partij.

Von der Leyen roemde de afspraak als een „doorbraak” dat een „nieuw hoofdstuk” opent in het conflict dat inmiddels zeventien jaar loopt. De EU en de VS beschuldigen elkaar al sinds 2004 van het geven van illegale staatssteun aan respectievelijk Airbus en Boeing en voeren al even lang procedures bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Het conflict escaleerde eind 2019, toen toenmalig president Donald Trump van de WTO toestemming kreeg voor 7,5 miljard dollar (6,2 miljard euro) aan Europese producten met importheffingen te raken en dat ook direct deed. Een jaar later kreeg de EU van de WTO toestemming terug te slaan, wat ze in november van vorig jaar ook deed.

Lees ook: VS en EU: partners, maar eigen belangen komen eerst

Trans-Atlantische banden aangehaald

Met hun wapenstilstand willen de EU en de VS laten zien dat de trans-Atlantische banden onder de nieuwe president Biden weer worden aangehaald. „Dit toont de nieuwe geest van samenwerking en dat we andere kwesties ook kunnen oplossen in ons beider belang”, aldus Von der Leyen. Tegelijk betekent het uitblijven van een definitief akkoord dat het conflict de komende jaren op de achtergrond zal blijven sluimeren. In haar verklaring uitte Bidens handelsgezant Katherine Tai direct al het dreigement dat „als EU-subsidies een rode lijn overgaan en Amerikaanse bedrijven niet in staat zijn eerlijk te concurreren” de heffingen direct weer kunnen worden geheractiveerd.

Dat één handelsconflict nu voorlopig bezworen is, betekent bovendien niet dat de spanning tussen Brussel en Washington uit de lucht is. Aan het pakket importheffingen dat Trump in 2018 invoerde op Europees staal en aluminium verandert voorlopig nog helemaal niets. Vooral de EU zou die heffingen graag snel zien verdwijnen, maar in de VS is nog altijd veel steun voor het beschermen van de Amerikaanse industrie.

Von der Leyen zei er dinsdag niettemin „vertrouwen in te hebben” dat ook voor dat conflict voor het eind van het jaar een oplossing gevonden kan worden. Dat is zeker ten dele wensdenken: vooruitlopend op een akkoord schortte Brussel een geplande verhoging van importheffingen vorige maand al op. In december volgt een nieuwe deadline. Rond die tijd volgt de test of de kou tussen de twee handelsblokken daadwerkelijk uit de lucht is.