Opinie

Altijd rumoer met nonnen en seks in Cannes

De nieuwe film van Paul Verhoeven, over een jonge non die visioenen heeft en een lesbische liefdesrelatie beleeft, belooft ophef bij de première in Cannes. Met aanstootgevende nonnen heeft Cannes een traditie hoog te houden, weet Peter de Bruijn.

Peter de Bruijn

Nonnen en seks zijn altijd goed voor een relletje. De nieuwe film van Paul Verhoeven, Benedetta, is een op feiten gebaseerd drama over een jonge non tijdens de Italiaanse Renaissance die mystieke visioenen beleeft en in een lesbische liefdesaffaire terechtkomt. Als de film volgende maand in première gaat in Cannes, zal dat vermoedelijk voor ophef zorgen.

Cannes heeft een mooie traditie hoog te houden als het gaat om aanstootgevende nonnen. Precies zestig jaar geleden won Luis Buñuel de Gouden Palm met zijn enigmatische film Viridiana. De titelheldin staat op het punt haar geloften te doen als non, als ze haar rijke oom Don Jaime bezoekt. Op zijn landgoed dreigt ze ten prooi te vallen aan zijn morbide en erotische obsessies. Na de dood van haar oom besluit Viridiana niet terug te gaan naar het klooster, maar haar goede werken voort te zetten in de wereld. Daartoe ontfermt ze zich over zwervers, die schandelijk misbruik maken van haar goedheid.

Buñuel stootte zijn linkse vrienden voor het hoofd door de film te maken in Franco’s Spanje. Hij dacht ermee weg te komen door een film af te leveren die uitblinkt in ambiguïteit. Viridiana valt te lezen als een film die met zwarte humor spot met de dogma’s van het geloof. Maar de film valt evenzeer te beschouwen als een heel precieze, ingehouden tragedie over verlies van onschuld.

Dictator Franco zag er in eerste instantie in ieder geval geen kwaad in. Dat was buiten het Vaticaan gerekend. Nadat de film in première was gegaan in Cannes verscheen een artikel op poten in staatskrant L’Osservatore Romano, waarin de film werd veroordeeld als ‘blasfemisch’. Vooral de scène waarin Buñuel Het laatste avondmaal van Leonardo da Vinci parodieerde met dronken zwervers gaf aanstoot. Daarna werd Viridiana in Spanje alsnog verboden.

Enkele jaren later kreeg Viridiana gezelschap van La Religieuse van Jacques Rivette, gebaseerd op een roman van Denis Diderot. De film ging in 1966 in première in Cannes, nadat hij aanvankelijk in Frankrijk was verboden wegens het kwetsen van katholieke gevoelens. Suzanne wordt door haar ouders tegen haar wil opgenomen in een klooster. Ze valt daar eerst in handen van een ronduit sadistische moeder-overste, die haar opstandigheid met wreedheid wil breken. Nadat ze aan haar is ontsnapt komt ze terecht in een meer ontspannen orde, maar daar probeert de moeder-overste haar even hardnekkig en obsessief in bed te lokken.

De kerkelijke autoriteiten komen er niet goed af bij Rivette, dat is zeker. Maar is La Religieuse daarom ook een anti-religieuze film? Dat is maar de vraag. Suzanne worstelt met het ontbreken van een roeping, maar ze is geen atheïst. Waar de kerkelijke autoriteiten de kern van het geloof al lang uit het oog verloren zijn, zijn haar gevoelens puur en oprecht. Daarin is ze verwant aan Viridiana. Zowel Suzanne als Viridiana belichaamt een vorm van religieuze zuiverheid die in de kerk al lang verloren is gegaan. Daarin schuilt de ware provocatie. Hoe zuster Benedetta zich verhoudt tot haar voorgangsters Viridiana en Suzanne blijft nog even afwachten.

Peter de Bruijn is filmrecensent.