Metropolitan Museum gaat Benin-bronzen restitueren aan Nigeria

Koloniale roofkunst In navolging van Duitsland heeft nu ook het Metropolitan in New York toegezegd de Benin-bronzen uit zijn collectie terug te geven aan Nigeria.

Het zestiende-eeuwse ‘ Warrior Chief’ is een van de Benin-bronzen die het Metropolitan Museum teruggeeft aan Nigera.
Het zestiende-eeuwse ‘ Warrior Chief’ is een van de Benin-bronzen die het Metropolitan Museum teruggeeft aan Nigera. Foto Getty Images

Als dominostenen vallen ze om: de museale instellingen met zogeheten Benin-bronzen in de collectie. Een voor een beloven ze over te gaan tot restitutie aan Nigeria, het land waar de kunstvoorwerpen in 1897 door het Britse leger werden gestolen.

Het Metropolitan Museum of Art in New York is het meest prominente museum dat besloot tot teruggave. Donderdag 9 juni maakte de ‘Met’ met een persbericht bekend twee zestiende-eeuwse plaquettes en een veertiende-eeuws hoofd, alle afkomstig van het hof van Benin, te overhandigen aan de Nigeriaanse Nationale Commissie voor Musea en Monumenten (NCMM).

De discussie over teruggave van Afrikaanse roofkunst kreeg wind in de zeilen toen Duitsland eind maart als eerste westerse land toezegde de Benin-bronzen in openbare collecties te gaan restitueren. Daarna maakten verschillende andere westerse museale instellingen bekend het Duitse voorbeeld te volgen. De Universiteit van Aberdeen zegde eind maart toe een achttiende-eeuws hoofd van een Oba-koning terug te geven. Het Horniman Museum in Londen, in bezit van vijftien Benin-bronzen, volgde in april, net als het Fowler Museum in Californië (18 objecten), het Baltimore Museum of Fine Art en het Museum of Fine Arts in Boston.

Lees ook: Duitsland zegt toe kostbare bronzen beelden uit Benin City terug te geven

Toetssteen

Vanwege hun kostbaarheid zijn Benin-bronzen een toetssteen voor de bereidheid van westerse musea om erfgoed terug te geven dat in het koloniale tijdperk uit Afrika is geroofd. Britse troepen namen in 1897 Benin City in en verwoestten bij deze strafexpeditie het koninklijk paleis, waarbij duizenden reliëfs, heiligdommen en gebeeldhouwde ivoren voorwerpen werden buitgemaakt. Deze schatten zijn op grote schaal verhandeld en verworven door Europese en Amerikaanse musea.

Zo hebben vier Nederlandse musea samen zeker 114 geroofde Benin-objecten in hun collecties. Dat bleek uit een eind maart gepubliceerd onderzoek van het Museum van Wereldculturen. Het onderzoek biedt volgens conservator Henrietta Lidchi „aanknopingspunten in het gesprek over restitutie”.

Al sinds de onafhankelijkheid in 1960 vraagt Nigeria om teruggave van de geroofde kunst. De afgelopen decennia zijn daar ook diverse gesprekken over gevoerd. In oktober adviseerde de Raad voor Cultuur om de koloniale roofkunst in bezit van rijksmusea terug te geven als daarom wordt gevraagd. Minister Van Engelshoven (D66, Cultuur) omarmde het advies in januari. Zij zei: „Als een land dat wil, geven we het terug.”

Junior Court Official, uit de collectie van het Metropolitan Museum, werd in 1897 door het Britse leger gestolen uit het koninklijk paleis van Benin City. Foto Metropolitan Museum

Hoe ingewikkeld teruggave is, blijkt uit de geschiedenis van de werken die het Metropolitan Museum belooft terug te geven. De twee plaquettes werden na de strafexpeditie in 1897 naar het British Museum gestuurd. In 1950 zijn ze samen met 24 andere objecten overgebracht naar het National Museum in Lagos. Daarna is de herkomstgeschiedenis mistig. Hoewel nooit officieel afgestoten door het Nigeriaanse museum, doken de plaquettes op een gegeven moment op in de kunsthandel. De New Yorkse verzamelaar die ze kocht, doneerde zijn collectie in 1991 aan het Metropolitan Museum.

Het derde kunstwerk dat de Met restitueert, het veertiende-eeuwse metalen hoofd, was ook in bezit van een particuliere verzamelaar. Die wilde het werk aan het museum verkopen. Na de uitleg dat dat vanwege de herkomst onmogelijk was, wist het museum de eigenaar te overtuigen het werk te doneren.

Nieuw museum

De collectie van het Metropolitan telt na de donatie overigens nog altijd 160 Benin-objecten. Dat blijkt uit gegevens van het Digital Benin-project, een internationale database met informatie over Benin-werken.

De Nigeriaanse minister van Informatie en Cultuur, Alhaji Lai Mohammed, reageerde op de aankondiging van het Metropolitan Museum. Hij vroeg andere musea met Afrikaanse roofkunst uit de koloniale periode het Amerikaanse voorbeeld te volgen: „De kunstwereld kan een betere plek zijn als elke bezitter van culturele artefacten rekening houdt met de rechten en gevoelens van de onteigenden.”

Het British Museum in Londen bezit de grootste Benin-collectie ter wereld: 928 objecten. Ook het Weltmuseum Wien in Wenen heeft een grote verzameling: 173 werken.

De gerestitueerde werken krijgen een plek in een nieuw museum in Nigeria, dat naar verwachting in 2025 de deuren opent.

Lees ook: Het Nationale Museum van Benin wil zijn bronsschat terug

In een eerdere versie van dit artikel stond dat een volgend kabinet pas zou reageren op het advies van de Raad voor Cultuur.