Geweld is alomtegenwoordig op de Zuid-Afrikaanse boerderijen

Zap In de reportageserie Bloedland (EO) gaat Johan Eikelboom op zoek naar de band van Zuid-Afrikanen met hun deel van de aarde.

De achtjarige Liam krijgt schietles op de boerderij in Zuid-Afrika in Bloedland.
De achtjarige Liam krijgt schietles op de boerderij in Zuid-Afrika in Bloedland. Beeld EO

Vijf blonde kindertjes kijken aandachtig toe hoe er zoete woorden op het bord worden geschreven. Ze giechelen een beetje als ‘aarbei’ en ‘blomkool’ verschijnen. We hebben dan al gehoord dat ze volgens hun ouders opgroeien in het paradijs. Hun juf is hun moeder; ze wil dat haar spruiten Afrikaans leren: „Dat is de taal waarin wij bidden, zingen en liefhebben.”

Dit paradijs kent grotere problemen dan slangenoverlast, blijkt als even later de heupen van de moeder in beeld komen. Links draagt ze een walkie-talkie, rechts een pistool. Later zien we hoe Liam van acht door zijn vader liefdevol wordt onderwezen in de bediening van een AK-47. Zijn zusje mag ook. Elke dag heerst hier de vrees voor een gewelddadige overval, want men weet dat overdag vrouwen en kinderen alleen op de boerderij zijn. „Boeren worden vermoord. Als mijn vrouw straks vastgebonden is, moet iemand iets kunnen doen”, zegt de vader met een knikje naar zijn kind.

De God van de apartheid

De familie Hattingh werd zondagavond uitgebreid geportretteerd in Bloedland (EO), een reportageserie van Johan Eikelboom, over de band van Zuid-Afrikanen met hun deel van de aarde. Marguerite Hattingh praat erover in religieuze termen: hun grond is al zeven generaties familiebezit. „Ons bloed, ons zweet en onze tranen zitten in dit land. Dit is wie ik ben.” Haar man: „Dit land is van God. Hij gaf het aan mij; ik ben slechts zijn werktuig. Ze kunnen niet tegen mijn God op.”

Was het maar zo simpel. Want de God van Hattingh was ook de God van kolonialisme en apartheid. Nu dreigt herverdeling van zijn 13.500 paradijselijke hectares. Hattingh neemt Eikelboom mee naar een heuvel een wijst. Land zat, dat van niemand is. Waarom willen ze het zijne dan afpakken? Bovendien: wat kunnen die zwarten ermee? Hij had tien jaar geleden zijn beste mensen vijf schapen en een boerderij op zijn land gegeven. Binnen een jaar hadden ze allemaal hun schapen verkocht: „Die mensen wíllen niet boeren.”

Eikelboom hoort dit óók minstens zeven generaties overgedragen racisme aan en gaat op zoek naar de andere kant van het verhaal. Zanele Lwana, activiste in Johannesburg, legt hem uit dat zwarten niet langer veroordeeld willen zijn tot „de restjes, de kruimels”. Als Eikelboom zich in lijn met wat hij bij de familie Hattingh heeft gehoord afvraagt of het wel verstandig is om mensen zonder opleiding en ervaring landbouwgrond te geven, zegt ze scherp: „Zwarten doen het werk al. We work the land, de witte mensen houden toezicht.”

Het is zaak dat de overheid optreedt, legt onderzoeker Ruth Hall uit. Herverdeling van land is noodzakelijk, maar mensen die ergens al generaties wonen, hebben ook rechten. „We zitten met legitieme, maar elkaar overlappende claims op hetzelfde land. Dat moet geregeld worden voordat het met geweld gebeurt.”

Gras maaien voor de koeien

Want geweld is alomtegenwoordig. Niet alleen bij de witte Hattinghs, ook bij de zwarte Rachel Mathabatha moet je een hek door om op de boerderij te komen. Sinds Mathabatha haar baan als lerares opzegde om op een door de staat ter beschikking gesteld stukje land vee te houden, rijgen de problemen zich aaneen: een overval, stropers, brand en droogte. Nu moet ze dertig kilometer verderop gras maaien in de berm om haar koeien te eten te geven. „Het probleem is dat je veel te veel schapen hebt en te weinig gras,” legt haar witte buurman uit. „Je moet prioriteren.”

Zo gaat het een kwart eeuw na de afschaffing van de apartheid nog altijd in Zuid-Afrika, zegt hij: „Ze geven de mensen iets en vervolgens worden ze aan hun lot overgelaten.” Bij Rachel Mathabatha in de keuken hangt een mooi portret van Nelson Mandela.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.