Ernst Kuipers: „Je moet er rekening mee houden dat het virus in het najaar toch weer gaat opleven.”

Foto Marco de Swart/ANP

Interview

Ernst Kuipers: ‘Ik ben niet bang voor de versoepelingen’

Ernst Kuipers Covid is na de zomer niet weg, waarschuwt Erasmus-directeur Kuipers. „Ook voor de inhaalzorg hebben we meer capaciteit nodig.”

De opluchting bij ziekenhuisdirecteur Ernst Kuipers kwam te vroeg. Eind maart, begin april, zag hij het aantal nieuwe ziekenhuisopnames van Covid-19-patiënten niet meer toenemen, heel lichtjes afnemen zelfs. Hij dacht: dit zou de omslag kunnen zijn. Prompt schoot het aantal half april toch weer omhoog. Een tegenvaller.

De echte opluchting kwam in de eerste week van mei, toen een serieuze daling te zien was. Het ging écht naar beneden, niet een heel klein beetje zoals in april. „Toen wist ik: vanaf nu gaat het alleen maar beter.”

Dat was belangrijk voor zijn Erasmus MC in Rotterdam, waar operatiekamers werden gesloten om alle patiënten op de IC’s te kunnen verzorgen. Maar ook voor die andere ziekenhuizen, waarvan Kuipers de bezettingscijfers onder ogen kreeg als voorzitter van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS). Dat werd in maart 2020 opgericht, toen sommige ziekenhuizen dreigden te overstromen met coronapatiënten en serieus werk gemaakt moest worden van het overplaatsen van patiënten. Al snel reden er ambulances in colonne van Noord-Brabant naar Groningen en vlogen helikopters van ziekenhuis naar ziekenhuis. Ruim een jaar lang bleef het LCPS puzzelen: welke ziekenhuizen hebben nog ruimte voor een coronapatiënt?

Is de crisis voorbij, nu ziekenhuizen steeds meer Covid-afdelingen sluiten?

„Ik ben niet bang voor de versoepelingen komende zomer. Ik verwacht dezelfde lage aantallen als vorig jaar, toen op een gegeven moment niet meer dan honderd Covid-patiënten in het ziekenhuis lagen. Nu zijn het er zo’n zevenhonderd. Maar je moet er rekening mee houden dat het virus in het najaar toch weer gaat opleven.”

De vaccins werken toch boven verwachting goed?

„Zeker. Zonder vaccins hadden we een groot probleem. Zo hebben tachtigjarigen de derde golf niet meegemaakt; daar lag de vaccinatiegraad al zo hoog dat we die niet terug hebben gezien in het ziekenhuis. Maar een deel van de bevolking laat zich niet vaccineren. En er zijn varianten van het virus die minder gevoelig zijn voor het vaccin, dat gaat zeker een rol spelen. En er zijn nog veel onzekerheden: zo weten we niet hoe lang de vaccins bescherming bieden.”

Wat betekent dat voor de zorg?

„We hebben nu heel veel patiënten die we afgelopen maanden niet hebben kunnen helpen. Dat gaat ook om belangrijke behandelingen zoals openhartoperaties of orgaantransplantaties. We hebben genoeg IC-bedden voor coronapatiënten kunnen opzetten, maar daarvoor moesten we operatiekamers sluiten omdat het personeel nodig was op de IC. We hopen dat allemaal dit jaar in te halen, maar de kans bestaat dat het tot 2022 doorloopt.

„Bovendien was één van de zeges van de coronacrisis dat de griep helemaal weg was. Als alle maatregelen worden losgelaten, komen ook de influenzapatiënten terug. Je moet er rekening mee houden dat op enig moment het aantal Covid-patiënten weer gaat oplopen, vanwege de seizoensinvloed [de mogelijkheid dat het coronavirus beter gedijt in de winter dan in de zomer]. Als dat grote aantallen worden, zit dat de inhaalzorg in de weg.”

Hoe moeten we dit voorkomen?

„Dit is geen pleidooi om de coronaregels in stand te houden. We moeten wel leren van vorig jaar. Er moet meer alertheid zijn dan na de zomer van 2020, toen lang niks werd gedaan, omdat de aantallen nog heel laag waren maar toch al groeiden. Op het dieptepunt waren er zo’n honderd Covid-patiënten in het ziekenhuis, in augustus liep dat al op naar tweehonderd, vierhonderd – je moet het dan niet nog eens laten verdubbelen.”

Lees ook:Dit eerdere interview met Ernst Kuipers en zijn collega Diederik Gommers

„Dit betekent dat er nog steeds uitgebreid getest moet worden om te zien of het aantal besmettingen groeit. Daarnaast is het ook belangrijk dat er goed zicht is op wat voor virusvarianten in het land zijn die mogelijk om het vaccin heen kunnen. Ik heb in mijn eigen omgeving meegemaakt dat iemand ziek werd na contact met een ander die in Brazilië was geweest. Die persoon heeft zelf gevraagd bij de GGD: moet hier geen speciaal onderzoek naar worden gedaan, in verband met de Braziliaanse variant? Dat was toen niet nodig. Na veel aandringen werd er toch onderzoek naar gedaan, toen bleek het toch de Braziliaanse variant te zijn maar waren we wel twee maanden verder. Dit is een voorbeeld van een paar maanden geleden, in de tussentijd zal er veel zijn verbeterd. Maar de alertheid moet hoger, we moeten er bovenop zitten.”

Moet er ook structureel een hogere IC-capaciteit komen?

„Ja, want Covid is na de zomer niet weg. Los daarvan hebben we ook voor de inhaalzorg meer capaciteit nodig. We mogen ook een les trekken uit deze pandemie: het blijkt verstandig om een reservecapaciteit achter de hand te hebben bij onvoorziene situaties. Genoeg redenen om de capaciteit niet terug te brengen naar de situatie van vóór corona.”

En het LCPS, blijft dat bestaan nu het aantal patiënten afneemt?

„We plaatsen nog altijd patiënten over. Het gaat om kleine aantallen, maar dat verlaagt de druk in sommige ziekenhuizen. Het zou ook goed zijn als zo’n structuur blijft bestaan. Verplaatsingen van patiënten was er vóór corona al. De ziekenhuiszorg is in Nederland zo efficiënt mogelijk ingericht, ziekenhuizen liggen vaak vol. Als er vroeger geen plek was, moest een ziekenhuis zelf gaan rondbellen. Dan was het geen uitzondering als je tien ziekenhuizen moest bellen voor je een patiënt kwijt kon. Nu gaat dat een stuk makkelijker: je belt één loket en die weten waar er ruimte is.

„Het is de komende maanden, als de uitgestelde zorg moet worden ingehaald, ook van belang dat ziekenhuizen overal even toegankelijk zijn voor nieuwe patiënten. Dan kan het ook van belang zijn beter te spreiden. „Wij hebben in onze regio [Zuid-West-Nederland, rond Rotterdam] afgesproken de wachtlijsten naast elkaar te leggen. Als er grote discrepanties zijn verwijzen we patiënten naar elkaar. Het zou goed zijn als er ook zo’n landelijk netwerk blijft – ook als de hele coronacrisis achter de rug is.”