‘Betere controle had veel fraude met coronasteungeld kunnen voorkomen’

Coronasteun Bij de uitvoering van de coronasteun verkoos het kabinet snelheid boven controles. Fraudeurs profiteerden op grote schaal.

Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66), minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA), voormalig minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) bij de presentatie vorig jaar mei van het twee coronasteunpakket voor bedrijven.
Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66), minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA), voormalig minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) bij de presentatie vorig jaar mei van het twee coronasteunpakket voor bedrijven. Foto Bart Maat/ANP

De coronasteun voor ondernemers kende in 2020 te weinig controles vooraf, waardoor het voor fraudeurs eenvoudig was om voorschotten aan te vragen en het geld te verduisteren voordat het misbruik ontdekt werd. Terugvordering was daardoor vaak niet mogelijk.

Dit zeggen officieren van justitie Marjolein Verwiel en Nelleke Klip, bij het Openbaar Ministerie belast met coronagerelateerde fraude, tegen NRC. Zij drongen al vanaf het begin van de crisis aan op strengere controles vooraf, zeggen zij. Klip: „We zeiden meermaals: jongens, de sluizen staan open.”

Opsporingsinstanties zien hoe criminele bendes en fraudeurs zich op de steunregelingen hebben gestort.

De kritiek van de officieren van justitie richt zich vooral op de vastelastensubsidie TVL, die is opgetuigd om ondernemers door de crisis heen te helpen. De overheid verstrekte een voorschot, vaak van tienduizenden euro’s, dat grotendeels gebaseerd is op gegevens die de aanvrager zelf mocht invullen. Omzetgegevens van vóór 2020 werden tot januari dit jaar niet vooraf gecontroleerd. En een stevige identiteitscheck ontbrak tot april dit jaar. Inmiddels zijn de grootste gaten in de TVL-regeling wel gedicht.

Lees hier het achtergrondverhaal: Coronasteun was een feest voor criminelen: ‘Je hoeft maar te bukken en je hebt geld’

60 miljoen euro

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die deze subsidie uitvoert, heeft tot vorige maand aangifte gedaan tegen 1.133 frauduleuze aanvragen, waarmee 60 miljoen euro aan TVL-subsidies gemoeid was, op een totaal van 4 miljard euro. Het aantal aangiftes loopt nog op: er zit vertraging in de cijfers omdat aan elke aangifte een onderzoek voorafgaat. De TVL is door ruim 240.000 bedrijven aangevraagd.

Dat er fraude plaatsvindt, is volgens de officieren van justitie onvermijdelijk. Maar de omvang had beperkt kunnen blijven door betere controles vóór de uitbetaling van een voorschot. Het kabinet verkoos snelheid boven controles. „Alles was erop gericht om snel een voorschot uit te betalen”, zegt Klip. „En dan kijken we na afloop wel of het terecht was.”

Vooral een controle van de omzetgegevens had volgens de officieren veel fraude kunnen voorkomen. Zo kregen in de tweede TVL-ronde, het laatste kwartaal van vorig jaar, ruim zeshonderd bedrijven een TVL-subsidie, terwijl zij in 2019 al geen omzet hadden. De TVL-regeling is bedoeld voor ondernemers met omzetverlies. Bij bijna al deze aanvragen werd misbruik geconstateerd: in de aanvraag waren foutieve, hogere omzetgegevens ingevuld over 2019.

In de strafvervolging geeft het OM prioriteit aan zaken waarin het nog mogelijk is om geld terug te vorderen. Maar een aanzienlijk deel van de verstrekte voorschotten is inmiddels verdwenen, volgens de officieren, omdat fraudeurs het geld direct hebben gepind of weggesluisd naar buitenlandse bankrekeningen.

Fraude coronasteun Pagina E6-7