Tijdens zijn ontmoeting met Biden is Erdogan de vragende partij

Ontmoeting Biden-Erdogan Het economisch wankele Turkije heeft de dollars van buitenlandse investeerders hard nog. Hoe kan president Erdogan in zijn eerste top met Joe Biden een wit voetje halen bij de Amerikaanse president?

De Amerikaanse president Biden (l) ontmoette de Turkse president Erdogan ook toen hij nog vicepresident was, begin 2016.
De Amerikaanse president Biden (l) ontmoette de Turkse president Erdogan ook toen hij nog vicepresident was, begin 2016. Foto SEDAT SUNA / POOL / AFP

In Turkije zijn de verwachting voor de eerste ontmoeting tussen de Turkse president Erdogan en zijn Amerikaanse ambtgenoot Biden, maandag in de marge van de NAVO-top in Brussel, hooggespannen. Erdogan is erop gebrand de relatie te verbeteren, in de hoop dat dit leidt tot de terugkeer van buitenlanders investeerders. Turkije heeft hun dollars hard nodig voor het herstel van de economie, die zwaar is gehavend als gevolg van de pandemie en dramatische koersdaling van de lira.

Maar makkelijk zal het niet worden voor Erdogan. Joe Biden heeft hem sinds zijn aantreden grotendeels genegeerd. Zo moest hij drie maanden wachten op het eerste directe contact, een ongemakkelijk telefoongesprek waarin Biden hem vertelde dat hij de Armeense genocide zou erkennen, wat Turkije decennialang probeerde te voorkomen. Desondanks reageerde de normaal zo strijdvaardige Erdogan ongebruikelijk tam, om verbetering van de relaties niet in gevaar te brengen.

Erdogan meent dat zijn relatie met de VS gespannener is dan onder iedere andere Amerikaanse president in de afgelopen twintig jaar. „We zullen hem natuurlijk vragen waarom de betrekkingen in een gespannen stadium verkeren”, verklaarde Erdogan in begin juni. Hij zei dat hij met drie eerdere presidenten heeft gewerkt en „niet zo’n frictie met hen ervoer”. Met Bidens voorganger Donald Trump had hij een uitstekende relatie, ondanks de lange lijst twistpunten tussen Turkije en de VS.

Raketsysteem sleutelpunt

Bovenaan de agenda staat de Turkse aanschaf van het Russische raketsysteem S-400. De VS zeggen dat het raketsysteem een gevaar vormt voor de F-35, de nieuwe generatie Amerikaanse straaljagers. Washington heeft Turkije uit het programma voor de ontwikkeling van de F-35 gezet, de Turkse order voor honderd gevechtsvliegtuigen geannuleerd en sancties opgelegd aan de Turkse defensie-industrie. Het is een zware klap voor Turkije, dat 1 miljard dollar schadevergoeding eist.

Vorige week gonsde het van de geruchten in Turkije dat er een deal in de maak is over de S-400. Het raketsysteem zou in de mottenballen worden gelegd, onder gezamenlijk toezicht van Turkije en de VS. In ruil zouden de Turken de beveiliging van de luchthaven in de Afghaanse hoofdstad Kabul voor hun rekening nemen, als de VS later dit jaar hun resterende troepen terugtrekken. Maar dat plan stuit op verzet van de Taliban, die eist dat de Turkse troepen eveneens vertrekken.

Drones voor Oost-Europa

Erdogan probeert ook op andere manieren in het gevlij te komen bij Biden en de positie van Turkije binnen de NAVO te verbeteren. Zo scoorde hij punten door recentelijk Turkse drones te verkopen aan Oekraïne en Polen, waarmee hij bijdraagt aan de inspanningen van de NAVO om Oost-Europese landen te beschermen tegen Rusland. Erdogan benadrukte dat Polen het eerste NAVO- en EU-lid is dat Turkse drones heeft aangeschaft. Ook Baltische lidstaten hebben interesse getoond.

Het illustreert hoezeer de Turkse opstelling is veranderd. In 2019 gebruikte Turkije nog zijn veto om een NAVO-defensieplan voor Polen en de Baltische staten te blokkeren, in een poging steun om af te dwingen voor zijn militaire interventie in Noord-Syrië. Maar na de verkiezing van Biden heeft Turkije zijn verzet gestaakt. Tijdens het recente bezoek van de Poolse president aan Ankara, kondigde Erdogan zelfs aan dat hij F-16’s naar Polen zal sturen als onderdeel van een NAVO-missie.

Toch verwachten analisten niet dat de relatie tussen Turkije en de VS fundamenteel zal veranderen na de ontmoeting van maandag. Want de betrekkingen staan al jaren op de tocht, mede omdat Erdogan de commerciële, diplomatieke en militaire banden met Rusland aanhaalde. Deze balanceeract illustreert Erdogans vastberadenheid om van Turkije een regionale grootmacht te maken. Het land zal lid blijven van de NAVO. Maar het is in Amerikaanse ogen geen betrouwbare partner meer.