Op eerste grote top zonder Trump poogt Westen hervonden eenheid uit te stralen

G7-overleg Met een weekendje aan zee probeerden de leiders van zeven grote democratische industrielanden (G7) aan de Engelse zuidkust een nieuw begin te markeren. Ze spraken over de pandemie, de macht van China, klimaat en Brexit.

De leiders van de G7 en de EU aan het strand van Carbis Bay, Cornwall. Met voorop Boris Johnson (VK) en Angela Merkel (Duitsland), gevolgd door Emmanuel Macron (Frankrijk), Joe Biden (VS), Justin Trudeau (Canada), Ursula von der Leyen (voorzitter Europese Commissie), Mario Draghi (Italië), Yoshihide Suga (Japan) en Charles Michel (voorzitter Europese Raad).
De leiders van de G7 en de EU aan het strand van Carbis Bay, Cornwall. Met voorop Boris Johnson (VK) en Angela Merkel (Duitsland), gevolgd door Emmanuel Macron (Frankrijk), Joe Biden (VS), Justin Trudeau (Canada), Ursula von der Leyen (voorzitter Europese Commissie), Mario Draghi (Italië), Yoshihide Suga (Japan) en Charles Michel (voorzitter Europese Raad). Foto Hollie Adams/EPA

Tijdens de eerste topontmoeting van wereldleiders sinds het uitbreken van de pandemie liepen first ladies blootsvoets over het strand van Cornwall, maakte koningin Elizabeth II grapjes over de groepsfoto – „en nu moeten we doen alsof we dit leuk vinden?”– en had de Franse president Emmanuel Macron zijn hand opvallend lang op de rug van de Amerikaanse president Joe Biden.

Met een weekendje aan zee probeerden de leiders van zeven grote democratische industrielanden (G7) aan de Engelse zuidkust een nieuw begin te markeren: in de strijd tegen de pandemie, in democratische samenwerking als alternatief voor de macht van China en in het gevecht voor een beter klimaat. Het Verenigd Koninkrijk, sinds Brexit alleen op de wereld en er meer dan ooit op gebrand te laten zien wat het vermag, haalde van alles uit de kast: het liet drie generaties Windsors opdraven en gooide er in de avondschemering een barbecue op het strand tegenaan.

Lees ook: dit stuk over de Indo-Pacific als nieuw front tegen China

Na de chaotische toppen met de zelfbenoemde ontwrichter Donald Trump, werd de ervaren en diplomatieke Joe Biden ingehaald als nieuwe boezemvriend. Premier Boris Johnson noemde de relatie met de VS „onverwoestbaar”, de decennia oude kwalificatie „special relationship” was niet langer „special” genoeg. Emmanuel Macron had zich duidelijk voorgenomen dat Frankrijk niet kon achterblijven en nam Biden meteen na aankomst apart. Kanselier Angela Merkel, op een van haar laatste toppen, ging er als derde Europese leider met een persoonlijke uitnodiging voor een bezoek aan het Witte Huis vandoor.

Inhoudelijk werd het weekend gedomineerd door drie thema’s: de pandemie, China én de hooglopende ruzie tussen het VK en de Europese Unie over grenscontroles tussen Noord-Ierland en de rest van het VK.

Een democratisch alternatief voor China

De G7-landen (VK, VS, Frankrijk, Duitsland, Italië, Canada en Japan) willen een democratisch alternatief bieden voor het immense infrastructuurproject Belt and Road Initiative (BRI) waarmee China ontwikkelingslanden aan zich bindt. Op aandringen van Biden gaan rijke democratische landen ontwikkelingslanden helpen de overgang naar een groene economie te financieren. In het kader van dit zogeheten Build Back Better for the World (B3W) kunnen landen goedkope leningen krijgen voor investeringen in groene projecten als windparken.

China beet meteen van zich af. Het ware multilateralisme vindt plaats via de Verenigde Naties, zei een woordvoerder van de Chinese ambassade in Londen tegen persbureau Reuters. „De dagen dat mondiale beslissingen genomen kunnen worden door een klein groepje landen zijn al lang voorbij.”

Hoeveel geld met het nieuwe initiatief gemoeid is, bleef nog vaag. De rijke landen hebben al in 2009 beloofd om tussen 2020 en 2025 jaarlijks 100 miljard dollar aan ‘groene’ financiering ter beschikking te stellen, geld dat uit zowel publieke als private bronnen moet komen.

Canada en de VS willen zich afzetten tegen China, de Europeanen zijn behoedzamer

De G7 beloofde daarnaast zo snel mogelijk auto’s met verbrandingsmotoren uit te bannen, kolencentrales te sluiten en tegen 2030 30 procent van het aardoppervlak (land en zee) te beschermen. Het VK kondigde aan 500 miljoen pond te storten in een Blue Planet Fund waarmee maritieme milieuprojecten in Afrika en Azië gefinancierd kunnen worden.

China was, zoals te verwachten viel, een van de twistpunten tijdens de vergaderingen achter gesloten deuren. Canada en de VS willen zich afzetten tegen China, de Europeanen zijn behoedzamer en willen slechts een alternatief bieden. Britse diplomaten onderstreepten dat B3W geen „anti-China” initiatief is. Het Westen, zeiden ze, moet laten zien „waar we voor zijn, niet waar we tegen zijn”.

In de slotverklaring riep de G7 China op mensenrechten in Hongkong en Xinjiang te respecteren, sprak zijn bezorgdheid uit over oplopende spanningen in de Zuid-Chinese Zee en waarschuwde tegen unilaterale pogingen van China om de status quo daar te wijzigen. China stelt zich in die wateren steeds agressiever op.

Een miljard coronavaccins voor arme landen

Om de pandemie definitief onder controle te krijgen zijn wereldwijd 11 miljard vaccindoses nodig. De G7 beloofde op korte termijn 1 miljard doses beschikbaar te stellen voor arme landen, waar nog nauwelijks gevaccineerd wordt. Volgens ngo’s is dat te weinig en te laat. Voormalig Labour-premier Gordon Brown maakt zich al sinds het begin van de pandemie sterk voor internationale samenwerking. Hij noemde de top „een morele mislukking”. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Dominic Raab verdedigde het besluit door er op te wijzen dat dankzij de G7 nu grote hoeveelheden vaccins beschikbaar komen voor midden volgend jaar en niet pas in 2024.

In een ‘Verklaring van Carbis Bay’ beloven de G7 dat ze er alles aan zullen doen om een nieuwe pandemie te voorkomen. Bij een nieuw virus mag het niet langer dan 100 dagen duren om een vaccin te ontwikkelen en goed te keuren en een behandelmethode te ontwikkelen. Ook moet er een mondiaal systeem komen om virussen snel te detecteren, wordt de onderzoekscapaciteit voor de ontcijfering van een virus of virusvariant uitgebreid en gaat er meer geld naar de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Ook wordt er een nieuwe organisatie opgericht die zich richt op ziektes die ontstaan in dieren, als onderdeel van een bestaand onderzoeksinstituut in Surrey (Pirbright).

Ierse grens na Brexit blijft bron van irritatie

Het stond niet op de formele agenda, maar het werd toch de belangrijkste bijzaak op de top: het conflict tussen de EU en het VK over grenscontroles bij Noord-Ierland liep verder uit de hand. Ook al had Johnsons nieuwe beste vriend Joe Biden er in de aanloop naar de G7 op aangedrongen het geschil snel te beslechten om de vrede in Noord-Ierland te waarborgen, diverse onderonsjes in de marge van de top brachten de oplossing niet dichterbij.

Lees ook: Vriend Biden had in Cornwall ook een eis voor Johnson

Met Brexit werd de grens tussen Ierland en Noord-Ierland een EU-buitengrens. Om te voorkomen dat grenscontroles op het Ierse eiland de oude vijandschap tussen nationalisten en unionisten zouden aanwakkeren, werd van die grens afgezien en werden controles van kracht tussen Noord-Ierland en de rest van het VK. Londen vindt Brussel te streng, Brussel zegt dat Londen afspraken niet nakomt.

Er was de nodige irritatie. Aan Britse zijde vielen opmerkingen van Macron verkeerd. Hij zou indirect hebben aangeduid dat hij Noord-Ierland ziet als een apart land, hetgeen minister van Buitenlandse Zaken Raab onmiddellijk als een „belediging” opvatte. Parijs ontkende overigens dat Macron dat had gezegd. Johnson dreigde de afspraken over Noord-Ierland helemaal op te zeggen als de EU zijn „theologische draconische” interpretatie van de afspraken niet zou wijzigen. De Europeanen waren gepikeerd door de kledingkeuze van Brexit-onderhandelaar Lord David Frost – naar een overleg met EU-leiders droeg Frost sokken met de Union Jack.