Oerol Festival: ook online is de directheid van theater voelbaar

Oerol Festival In het openingsweekend van het online Oerol Festival zorgden Willem de Bruin en Kompagnie Kistemaker voor boeiende producties.

Oerol: Willem - Spuug van God
Oerol: Willem - Spuug van God Foto Keng Pereira

Het einde van de theaterlockdown kwam in theorie net op tijd voor Oerol: het evenement, dat van 11 tot en met 20 juni plaatsvindt, is het eerste zomerfestival dat weer zonder tests bezoekers zou kunnen toelaten. In de aanloop naar deze editie waren de onzekerheid en de zorgen bij onder meer de gemeente Terschelling en de politie echter zo groot dat de geplande live voorstellingen werden geannuleerd. Voor de tweede keer is er daarom dit jaar alleen een online versie: Het Imaginaire Eiland.

Aan de getoonde voorstellingen is goed te zien hoe zeer de theatermakers zich, noodgedwongen, gedurende de coronacrisis de taal van film eigen hebben gemaakt. De voorstelling Spuug van God van Willem de Bruin (beter bekend onder zijn rappersnaam Willy) begint in extreme close-up, ingezoomd op de handen en het in een roze pak gehulde lichaam van de performer.

Naarmate de voorstelling vordert, zoomt de camera steeds meer uit: De Bruin staat in een gesloten ruimte die later een vitrine blijkt te zijn, waarin hij op een plateau ronddraait, als het ware tentoongesteld aan het publiek. De camera trekt zich nog verder terug en we zien dat hij wordt gadegeslagen door toeschouwers in een veld, die rondom de vitrine gezeteld zijn.

De trage onthulling van de context past uitstekend bij het deels gesproken en deels gezongen verhaal dat De Bruin vertelt. De performer neemt ons mee door zijn ervaringen als bi-culturele man die opgroeit in Nederland en een geschiedenis kent van uitsluiting en micro-agressie waarvan hij nog steeds de littekens heeft. De inhoud doet sterk denken aan voorstellingen van onder anderen Saman Amini en Sadettin Kirmiziyüz, maar overtuigt door de persoonlijke insteek die De Bruin in zijn tekst legt. Als vader maakt hij zich zorgen dat zijn opgekropte woede door zijn kinderen wordt geïnternaliseerd. Zo kraakt De Bruin ook een kritische noot over de coping mechanisms die hij in zijn jeugd heeft meegekregen: een ongeschreven regel om vanuit trots en waardigheid geen kwetsbaarheid te laten zien.

Als het langzaam licht wordt op het Terschellingse veld, gaan de deuren van de vitrine open. De Bruin waakt er echter voor om een al te hoopvol einde aan zijn verhaal te breien. In een prachtig gevonden slotscène strijden vertwijfeling en berusting om voorrang.

Spelplezier

Ook de makers van Kompagnie Kistemaker weten wel raad weten met de opdracht om een online werk te maken. Voor het sluitstuk van het vierluik Missie Márquez bedacht artistiek leider Karlijn Kistemaker samen met filmregisseur Ivo van Aart het gewaagde plan om een theaterfilm in één lange shot op te nemen. Het is een briljante keuze: vanwege het gebrek aan montage blijft de directheid van theater gewaarborgd. Bovendien vereist de aanpak een enorme visuele en productionele inventiviteit, waardoor je als toeschouwer steeds het gevoel hebt dat je naar een goocheltruc zit te kijken.

Dat gevoel van magisch realisme sluit perfect aan bij de inhoudelijke benadering: de maniakale missie van Kistemaker om de klassieker Honderd jaar eenzaamheid, die door haar oudoom in het Nederlands werd vertaald, via een theatervierluik nieuw leven in te blazen. Missie Márquez is echter nooit een rechttoe rechtaan romanbewerking geweest, maar eerder een satirische kroniek van de obsessie van een narcistische millennial die alles en iedereen aan haar missie opoffert.

Oerol: Kompagnie Kistemaker met Missie Marquez op weg naar het einde

Foto Frank en Michiel

De oernederlandse botheid waarmee Kistemaker in het vorige, deels in Colombia opgenomen deel te werk ging, kwam haar tijdens een prijsuitreiking op forse kritiek van een Venezolaanse theatermaker te staan: hij verweet haar een gebrek aan respect voor de cultuur die ze onderzocht. In dit slotdeel lijkt dit verwijt even het vertrekpunt voor serieuze zelfreflectie, maar al gauw dendert Kistemaker weer op de oude voet voort. Haar uitbundige satire kiest de South-Park-insteek: het belachelijk maken van alles en iedereen in plaats van een zorgvuldige maatschappelijke analyse. Missie Márquez op weg naar het einde doet steeds aanzetten tot inhoud die al gauw weer op weg gaat naar het volgende stukje kolder.

Wie zijn inhoudelijke verwachtingen bij de voordeur achterlaat, kan echter fors genieten van het pure spel- en maakplezier van deze productie. Kistemaker en haar geweldige cast en crew leveren hier op technisch vlak een huzarenstukje af dat continu blijft verrassen. Het komische genie van met name Sophie Höppener en Imke Smit krijgt alle ruimte en de strakke opeenvolging van de scènes zorgt ervoor dat je steeds geboeid blijft. Je kunt Kistemaker niet gauw op nuance betrappen, maar ze maakt van haar uitbundigheid wel een deugd.

Oerol Festival 2021. Het imaginaire eiland. T/m 20 juni www.oerol.nl