Opinie

In het sportwereldje kan #MeToo blijven woekeren

Rosanne Hertzberger

Als de #MeToo-beweging ons één ding heeft geleerd, is het dat we mensen die vertellen dat ze misbruikt, geïntimideerd of mishandeld zijn serieus moeten nemen. Telkens weer wisten organisaties slachtoffers het leven moeilijk te maken en daders te beschermen. Het ‘wereldje’, zoals het genoemd wordt. Zo’n omgeving waarin mensen elkaars positie beschermen en niemand uit de school wil klappen, laat staan richting de politie durft te gaan. Neem bijvoorbeeld het Nederlandse turnwereldje waar men niet sprak over de structurele fysieke en mentale mishandeling van turnsters. Momenteel liggen er bij het Instituut Sportrechtspraak (ISR) tegen 25 trainers klachten van 75 turnsters. De instantie die de tuchtrechtspraak voor zeventig sportbonden op zich neemt, bezwijkt onder het gewicht van al dat onrecht.

Er zijn talloze van dit soort wereldjes, in de academie en de sport, in het ziekenhuis en in de religie. En in sommige wereldjes is het risico op misbruik groter dan in andere.

Hoe herken je groot risico? Overweeg de volgende vragen: is het wereldje hecht, ons kent ons? Meer kans op misstanden. Ligt het wereldje regelmatig onder vuur en voelt men zich bedreigd of onbegrepen? Kans dat men elkaar eerder beschermt en slecht nieuws onder het tapijt veegt. Bestaat er voor mensen binnen het wereldje ook nog een wereld buiten het wereldje? Zo niet, meer kans op misbruik. Is er een sterke hiërarchie, met minderjarige, of sociaal zwakkere deelnemers die weinig ander carrière-perspectief hebben of flink moeten concurreren om een handvol plekken? Groot risico op misstanden. Zijn mensen voor succes langdurig afhankelijk van de gunsten van een handjevol supersterren, geestelijken, trainers, docenten, kunstenaars, artsen-opleiders, hoogleraren, die op handen worden gedragen en een publieke functie hebben? Dan zou ik heel goed opletten want dan is er groot risico op ellende. De doofpot is dan stukken aanlokkelijker.

Nu het EK deze week is begonnen en daarmee een lange sportzomer, is het goed om nog eens over sportwereldjes te praten. Want daar speelt behalve veel van bovenstaande risicofactoren nog iets belangrijks mee en dat is geld. De spotjes van Albert Heijn en Heineken, van ING en Nike rondom het EK leveren de KNVB alleen al tientallen miljoenen op. Slecht nieuws of imagoschade rondom een grote voetballer of coach kunnen ze niet gebruiken. Dit is het moment waarop de sport en het voetbal moeten schitteren.

Gelukkig is daar wederom het ISR. Onder die zeventig sportbonden is ook de KNVB die op het instituut leunt voor zijn tuchtzaken. Of het nou om matchfixing, doping of seksuele intimidatie gaat, het komt allemaal op het bord van het ISR terecht. En het instituut functioneert volgens alle signalen nauwelijks. Zowel beklaagden als klagers voelen zich niet serieus genomen. De onafhankelijkheid wordt in twijfel getrokken. Dossiers zijn incompleet en verslagen vol fouten. De vermeende daders worden beschermd en de klagers aan hun lot overgelaten. Kortom, het is een geweldige plek om alles wat binnen een bond riekt, en een bedreiging vormt voor de positie en imago van trainers, coaches, bestuurders, directeurs of de sport zelf, daar te laten wegkwijnen.

Eén van de belangrijkste redenen van het slechte functioneren is dat het instituut een half miljoen euro van sportkoepel NOC-NSF krijgt. Het heeft geld voor tweeënhalf medewerker om recht te doen aan zo ongeveer elke misstand in de Nederlandse sport, van taekwondo tot voetbal, van schermen tot zwemmen. Om dat bedrag in perspectief te zetten: het is een tweehonderdste van de omzet van alleen de KNVB en een duizendste van wat eredivisieclubs omzetten in een normaal jaar. Het is ongeveer drie keer de premie van een Nederlandse elftalspeler na het WK 2014. Een fooi. Een goedkope aflaat. Een lucratieve manier voor de sport om bedrijfsrisico’s te externaliseren. En een gouden vondst voor een organisatie waarin alles draait om winst, om succes, of een ietwat ruwe omgang of andere irrelevante zaken waar de verliezers van het spelletje zich zoal over beklagen. En nu het niet zo goed gaat met het ISR is het nota bene VWS die bijspringt. Volgend jaar wordt het budget van het ISR aangevuld met belastinggeld.

Dat is het treurige aan #MeToo. De aandacht kwam net zo snel als hij verdween. Een heleboel slachtoffers kregen hoop maar soms leek alles gewoon te blijven zoals het altijd al was. Rechtvaardigheid of erkenning was in geen velden of wegen te bekennen. Het wereldje bleef het wereldje.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.