De verkeerde duo’s aan tafel bij Mariëtte Hamer

Ze zaten deze donderdag samen met de informateur aan tafel in de Stadhouderskamer: de leider van D66 én die van de ChristenUnie. Net als in de formatie van Rutte III. En al was de D66’er nu Sigrid Kaag en niet Alexander Pechtold, het gesprek van toen was voor de partijen traumatisch genoeg geweest om de herinneringen weer springlevend te maken.

In de gangen van de Tweede Kamer maakten ze er grappen over: ja hoor, de D66’ers hadden het verkiezingsprogramma van hun ideologische tegenpool helemaal doorgewerkt en gele post-its geplakt bij de verschillen met hun eigen programma, net als vier jaar geleden. Bij de ChristenUnie kon je horen dat Gert-Jan Segers deze keer met een geel-beplakt verkiezingsprogramma van D66 naar binnen moest stappen.

Het gesprek in 2017 had meer dan drie uur geduurd en het opzetje van D66 was gelukt: Pechtold had in een ‘verkennend’ bedoeld gesprek meteen zoveel concessies geëist van Segers dat die zelf buiten vertelde dat het niets zou worden tussen zijn partij en D66. De verschillen waren veel te groot.

Pechtold stond er met een tevreden gezicht naast: de onderhandelingen met GroenLinks erbij waren mislukt, maar nu konden VVD en CDA niets anders dan het nog een keer proberen met Jesse Klaver.

Nu wil D66 wéér niet met de ChristenUnie. Maar van de ChristenUnie zelf hoeft het ook niet zo nodig, meedoen aan Rutte IV. En dus was er bij de deur van de Stadhouderskamer meer aandacht voor de ándere duo’s van donderdag: CDA-leider Wopke Hoekstra en Jesse Klaver, en VVD-leider Mark Rutte met Lilianne Ploumen van de PvdA.

Ploumen blijft veel kritischer over Ruttes bestuursstijl en zijn rol in de eerste formatiegesprekken dan Klaver – tot irritatie van VVD’ers. En Hoekstra lijkt vooral een probleem te hebben met GroenLinks. Dus als je als informateur even niet meer lijkt te weten hoe het verder moet, zoals Mariëtte Hamer nu, kun je ervoor kiezen om deze politici in groepjes bij elkaar te zetten.

Alleen: het zijn de verkeerde.

Ook als donderdagavond het dodelijke verhaal van Pieter Omtzigt over het CDA níet naar buiten was gekomen, had Hamer kunnen weten dat zijn enorme populariteit bij kiezers én zijn grote neiging om zich vast te bijten en nooit meer los te laten, als een schaduw over de formatietafel hingen: wat zou Omtzigt gaan doen als zijn partij opnieuw met de VVD van achterkamertjes-liefhebber Rutte gaat regeren? Hoe verscheurend kon dat zijn voor het CDA?

Op de avond dat Segers zich buiten had laten zetten door Pechtold, in 2017, leek de chaos in de formatie niet te overzien. Als je nu terugkijkt: overzichtelijker kon het bijna niet zijn. Het moest gewoon nog een keer mislukken met GroenLinks. Daarna mocht ook van D66 de ChristenUnie meedoen.

Over vier jaar, misschien veel eerder, kijken we terug op de chaos van nu. En weten we zeker: in de formatie van 2021 had er maar één duo aan tafel moeten zitten bij de informateur. Wopke Hoekstra en Pieter Omtzigt.

Petra de Koning