Honger wordt in Tigray ingezet als oorlogswapen

Ethiopië De ernstigste hongersnood ter wereld woedt in de door oorlog geteisterde Ethiopische regio Tigray. „Voedsel wordt zeker als oorlogswapen gebruikt.”

De Ethiopische moeder Abeba Gebru ligt met haar twintig dagen oude baby Tigsti in een behandeltent van een medische hulppost in de stad Abi Adi, in de door oorlog en honger geteisterde regio Tigray.
De Ethiopische moeder Abeba Gebru ligt met haar twintig dagen oude baby Tigsti in een behandeltent van een medische hulppost in de stad Abi Adi, in de door oorlog en honger geteisterde regio Tigray. Foto Ben Curtis / AP

Honger als wapen. De Ethiopische regering van premier Abiy Ahmed en aan haar gelieerde strijdkrachten uit Eritrea hebben een hongersnood gecreëerd in de deelstaat Tigray. Zo’n hongersnood van menselijke makelij kwam in Afrika het laatst begin jaren tachtig van de vorige eeuw voor, ook toen in Tigray.

Verscheidene VN-agentschappen zeggen nu dat de zes maanden oude oorlog heeft geleid tot de ernstigste hongersnood in de wereld. De Ethiopische regering bestrijdt dat en zegt dat ze hulpverleners soms beperkingen oplegt, omdat ze weleens wapens vervoeren naar opstandelingen.

„Voedsel wordt zeker als oorlogswapen gebruikt”, zei Mark Lowcock, hoofd van de humanitaire afdeling van de VN. Ook bronnen rond de interim-regering van de deelstaat stellen dat Eritrese soldaten voedselhulp blokkeren en dat ze plunderen in grote delen van Tigray. Het Eritrese leger weigert samen te werken met hulporganisaties en het is hulpverleners niet toegestaan door de Ethiopische regering om in het gebied van de rebellen te komen.

Van de ruim zes miljoen Tigreeërs leeft slechts een derde in gebieden onder controle van de Ethiopische strijdkrachten, een derde woont in gebieden waar het Eritrese leger heerst en de laatste derde verblijft in gebieden onder controle van Tigrese rebellen.

Lees ook dit artikel: Ruim 350.000 mensen in Tigray lijden honger, waarschuwt VN

Hulpverleners in Tigray beschrijven de vernietiging van landbouwmachines, zaadvoorraden en infrastructuur in de deelstaat, evenals verscheidene opzettelijke pogingen van Ethiopische en Eritrese manschappen om hulpkonvooien te vertragen. Verder wordt melding gemaakt van diefstal van voedsel dat vervolgens aan militairen wordt gegeven.

‘Ze slaan ons als we ploegen’

Naar schatting 90 procent van de oogst van vorig jaar is verloren gegaan. In de vruchtbare landbouwstreken in het westen van Tigray wordt in het huidige zaaiseizoen nauwelijks geplant. Iedere landbouwactiviteit is een gevaarlijke verzetsdaad geworden. „Als ze [Eritrese soldaten, red.] ons zien ploegen, slaan ze ons”, zei een jonge boer vorige week tegen een journalist van AP. „We ploegen pas als we zeker weten dat ze er niet zijn.”

Honger en voedseltekorten zijn Tigray niet vreemd. Begin jaren tachtig kwamen één miljoen inwoners om door een bijtende droogte. Toen ontstonden de tekorten omdat de overheid geen hulpverleners toeliet in rebellengebieden. Internationale hulpverleners en de popwereld sloegen destijds de handen ineen en rocksterren als Michael Jackson, Bob Dylan, Bob Geldof en Lionel Richie kwamen in actie, organiseerden benefietconcerten. Hun liederen ‘We Are the World’ en ‘Do They Know It’s Christmas?’ werden wereldhits. Door de druk van het moderne amusement op Ethiopische politici en westerse donorlanden werd destijds een nog grotere ramp voorkomen.

Wat werd bedoeld als snelle actie tegen de rebellen in de deelstaat, is uitgelopen op een strafexpeditie tegen de bevolking

Momenteel heerst in Tigray geen droogte of een sprinkhanenplaag. Louter door de oorlog heeft volgens de VN en andere hulporganisaties 90 procent van de zes miljoen Tigreeërs nu dringend voedselhulp nodig; de industrie is gebombardeerd, ziekenhuizen zijn geplunderd, banken zijn gesloten, het mobiele telefoonnetwerk ligt deels plat en een overheidsprogramma om armen jaarlijks bij te voeden, kwam stil te liggen. Ook kerken en moskeeën bleven niet gespaard. Abune Mathias, hoofd van de Ethiopische Orthodoxe kerk, noemde vorige maand overigens de gewelddadigheden in Tigray een genocide.

Lees ook dit artikel: Waarom voert vredestichter Abiy oorlog in noorden van Ethiopië?

Ieder overleg geweigerd

Wat volgens premier Abiy Ahmed was bedoeld als een snelle actie tegen het opstandige bestuur van de deelstaat, is uitgelopen op een strafexpeditie tegen de bevolking van Tigray. Een groot deel van het geweld tegen de bevolking lijkt te worden begaan door het leger van buurland Eritrea. De Eritreeërs, die al langer in een conflict verkeerden met de Tigrese autoriteiten, werden door Abiy Ahmed betrokken bij de strijd.

De premier, die in 2019 de Nobelprijs voor de Vrede won, liet ook troepen uit de aangrenzende regio Amhara toe. Die maken zich nu schuldig aan strafexpedities waarbij Tigrese boeren van hun land worden verdreven. Ook het Ethiopische regeringsleger is beschuldigd van geweld tegen burgers, waaronder verkrachtingen. Duizenden Tigreeërs zouden zijn omgekomen.

De Amerikaanse regering-Biden kondigde vorige maand sancties af tegen de Ethiopische regering vanwege het optreden in Tigray. Dit weekeinde deden leiders op de G7-top in Engeland een oproep om voedselhulp onbeperkt toe te laten. Ook de paus deed zo’n oproep. Effectieve voedseldistributie is alleen mogelijk als een staakt-het-vuren wordt afgesproken met de voormalige Tigrese autoriteiten, die nu optreden als rebellen. De Ethiopische regering noemt de Tigrese opstandelingen echter terroristen en weigert ieder overleg.

Ook in andere delen van het land van 110 miljoen inwoners is het uiterst onrustig. In de centrale regio Oromia voeren guerrillagroepen regelmatig aanvallen uit. Dat is ook het geval in Benishangul-Gumuz in het westen, waar de controversiële Renaissancedam in de Blauwe Nijl wordt gebouwd.

Tigreeërs staan in de rij voor voedsel in een ontvangstcentrum voor ontheemden in Mekele, in Tigray, op 9 mei. Het eten is gedoneerd door lokale bewoners. Foto Ben Curtis / AP