Brieven

Brieven 12/6/2021

Gedicht Gorman

Een giftige saus

Spokenwordartiest Zaïre Krieger vervangt Marieke Lucas Rijneveld als vertaler van het inauguratiegedicht van Amanda Gorman (Zaïre Krieger vertaalt gedicht Gorman, 9/6). Waar houdt dit op? Een man kan straks geen vrouw vertalen en andersom? Een Turk geen Nederlander? Een Fries mag geen verhalenbundel in het Nederlands publiceren? Want zij snappen de ander allemaal niet? Door mensen te reduceren tot achtergrond, ras of geslacht introduceren we een verdeelde samenleving. Deze quote was het meest tekenend: „...dat tig vrouwen van kleur dit beter hadden kunnen doen.” Zonder dat Lucas Rijneveld überhaupt aan een vertaling was begonnen. Deze nare, woke wind die door het land gaat, krijgt veel te weinig tegengas. Waarschijnlijk uit een gevoel van compassie voor de belijders ervan, zich verschuilend achter slachtoffercomplexen en hatelijke betogen waar op schaamte voor het verleden wordt ingespeeld. Een giftige saus. Kritiek wordt niet getolereerd. Beoordeel mensen op hun waarde. Zoals Karl Popper stelde over de paradox van tolerantie: als een samenleving onbegrensd tolerant is, zal haar tolerante karakter verdwijnen onder invloed van de intoleranten.

Den Bosch

Gedicht Gorman (2)

Subtiel onderscheid

Net als Zaïre Krieger was ik geëmotioneerd door Amanda Gormans voordracht bij de inauguratie van Joe Biden (NRC, 9/6). Als Amerikaanse Nederlander ervoer ik opluchting en trots tegelijk. Ook begrijp ik Kriegers ergernis over een Nederlands filmpersonage die ondermaats door een Amerikaanse acteur wordt vertolkt. Het interview illustreert het belang van ervaring en perspectief bij het vinden van nuance, zowel in het discours als bij het vertalen en vertellen. Nuance ontbrak veelal in de discussies over Marieke Lucas Rijneveld als beoogde vertaler van het inauguratiegedicht en haar vermeende (on)geschiktheid voor de opdracht. Over überhaupt wat wel of niet mag tegenwoordig, zijn de meningen zo gechargeerd en ongenuanceerd dat een uitwisseling van ideeën haast onmogelijk wordt gemaakt. Bij het vertalen is nuance ook onontbeerlijk. Mijn achtergrond als (op z’n Nederlands gezegd) native speaker Engels maakt mij alerter voor zowel onnodig als onjuist gebruik van het Engels. Jawel, ook in de NRC. Mij valt het namelijk meteen op dat het voorbeeld over netelige vertalingen onjuist geciteerd is: Gormans oorspronkelijke tekst luidt „what just is, isn’t always just-ice” en níét het dubbelzinnigere „justice isn’t what just is”.

De nuance van een moedertaal is iets heel persoonlijks; levenservaring evenzo. Vandaar het devies: overschat je eigen talenknobbel of wereldbeeld niet. Schakel waar mogelijk een native speaker in bij vertalingen. Zoek naar diversiteit en dat subtiele onderscheid dat alleen gevonden wordt in ideeën uit een andere hoek. Dat is geen zwaktebod maar respect voor het perspectief van de ander.

Rotterdam

VVD

De echte drammers

Ineens is daar de noodkreet uit de provincie: Ad Lagas c.s. waarschuwen Rutte voor het ‘groene gevaar’ (Ongeruste VVD’ers komen in actie tegen GroenLinks, 9/6)

Je hoort bijna de hysterie van senator McCarthy tegen de gevaren van het communisme in de jaren vijftig. Het is de vraag of Rutte nog serieus zal worden genomen als hij zijn oor laat hangen naar dit exotische clubje liberalen. Terwijl de wereld afstevent op een desastreuze twee graden opwarming, en zelfs het IEA de noodklok heeft geluid, richt dit clubje haar pijlen op de ‘doordrammerige actiepartij’ GroenLinks. Ze beschouwen zichzelf als de ware dragers van het liberale gedachtegoed. Het is nog maar de vraag of we de gevolgen van dit rechtse wereldbeeld nog kunnen bijsturen. Bovendien bevindt de echte klimaatpaus zich binnen eigen gelederen: Ed Nijpels.

Over gedram gesproken: dit zijn de mannen die 130 willen rijden, megastallen uitbreiden, over de wereld blijven vliegen, en dus nu, tegen alle wetten van de liberale democratie in, een formatie torpederen.

Utrecht

Formatie

Eigen koers volgen

Dat de PvdA niet zonder GroenLinks in een nieuw kabinet gaat zitten ziet Joop van Holsteyn als ‘het graven van haar eigen graf’ (Koppeling aan GroenLinks is de ondergang van de PvdA, 9/6). In tegenstelling tot een „lotsverbondenheid” met „de sluipmoordenaar” GroenLinks aan te gaan zou de PvdA in de onderlinge verkiezingsstrijd gebruik moeten maken van haar grote bestuurservaring, „zeker op landelijk niveau”. Die bestuurservaring heeft GroenLinks (nog) niet, maar als ze die in een nieuw kabinet opdoet, heeft de PvdA „die troef verspeeld”. Van Holsteyn spreekt niet over de politieke inhoud waarvoor de PvdA bestuursverantwoordelijkheid zou moeten dragen, alsof die er niet toe zou doen. Ik mag Van Holsteyn herinneren aan vier jaar landelijke bestuurservaring van de PvdA tijdens Rutte II. Daaraan heeft de PvdA behoorlijk haar neus gestoten. Ondanks die grote bestuurservaring liet GroenLinks bij de verkiezingen daarna de PvdA ruim achter zich. Het is duidelijk dat de PvdA niet zonder een andere linkse partij aan Rutte II had moeten deelnemen, ook al was dat net als nu getalsmatig voor de coalitie niet nodig. De partij lijkt die les geleerd te hebben. Zij wil niet voor de tweede keer haar neus stoten. Juist door zonder GroenLinks deel te nemen aan een nieuw kabinet zou de PvdA haar eigen graf graven. De partij moet haar deelname aan een nieuw kabinet niet laten afhangen van speculaties omtrent de mogelijke uitslag van de verkiezingen na het einde van dat kabinet, maar haar eigen koers volgen.

Rotterdam

Slaafgemaakt

Kleine moeite

Historicus Arie Wilschut heeft moeite met de term ‘slaafgemaakten’ (Brieven, 9/6). De term zou historici en schoolboekenschrijvers voor grote problemen plaatsen. Wilschut heeft van deze groepen, waartoe hij zelf behoort, kennelijk een lage dunk. Een beetje historicus zou toch moeten kunnen omgaan met in de tijd veranderende termen. Sterker nog, dat kan later voer voor historisch onderzoek zijn. En voor schoolboekenauteurs is het een zegen. Immers, het hele verdienmodel bestaat uit kleine aanpassingen die scholen dwingen tot een keuze voor de nieuwste druk. De term ‘slaafgemaakten’ is minder fraai dan de Engelse voorganger. Maar het minste dat toch van historici en schoolboekenschrijvers mag worden verwacht, is dat zij door gebruik van deze term laten zien dat zij de omvang en impact van de slavernij beseffen. Als Wilschut het dan voortaan ook over ‘heiliggemaakten’ wil hebben, heeft hij mijn zegen. Al denk ik dat er maar weinig nazaten van heiligen zijn die daar nu nog de gevolgen van ondervinden.

Almere