Foekje Dillemastraat

Op het bordje | Amsterdam Wie zijn die mensen naar wie straten, pleinen en bruggen zijn vernoemd? Waarom hebben de straten in een wijk dat ene thema? NRC bekijkt de Amsterdamse straatnaambordjes. Aflevering 22: de Foekje Dillemastraat op Zeeburgereiland.

Foto Olivier Middendorp

Ze had een van de beste Nederlandse vrouwelijke sprinters kunnen worden, maar werd voor haar sportcarrière goed en wel uit de startblokken kwam al uitgesloten. Een omstreden seksetest fnuikte de ambities van Foekje Dillema (1926 – 2007).

Foto Olivier Middendorp

Dillema groeide op in armoede in het Friese dorp Burum. Na de lagere school werkte Dillema als huishoudelijke hulp. Ze begon als tiener met hardlopen voor de lol, maar pas in 1948 liep ze haar eerste wedstrijd nadat mensen haar hadden gezegd dat ze talent had.

Ze werd later dat jaar direct vierde op de 200 meter op het NK Atletiek. Het jaar erop volgden de prestaties die haar internationaal beroemd zouden maken: ze pakte goud op de 100 meter met een PR van 12,1 en meerdere gouden plakken op de 200 meter, met 24,1 als beste tijd. Haar rijzende ster was een doorn in het oog van Fanny Blankers-Koen, vaak de grootste Nederlandse atlete van de twintigste eeuw genoemd. Laatstgenoemde meed wedstrijden waarin ze het tegen Dillema moest opnemen.

In 1950 was het moment van de waarheid: Dillema zou uitkomen op het EK Atletiek in Brussel. Daarvoor moest ze een pas net verplichte seksetest doen. Boze tongen beweerden dat ze stiekem een man was, vanwege haar brede lichaamsbouw, lage stem en gezichtshaar. Critici hebben later gezegd dat Blankers-Koen en haar trainer een dubieuze rol hebben gespeeld rond Dillema’s test, omdat zij zo hoopten het nieuwe talent uit te schakelen.

Dillema weigerde de test en werd uit de trein naar België gehaald en geschorst voor het leven, ook haar records werden geschrapt. Toen haar mede-atletes vroegen wat er aan de hand was, zei ze: „Ze zeggen dat ik geen meid ben.” Dillema zweeg de rest van haar leven over het incident en leefde een ingetogen bestaan. Ze deed later in de jaren vijftig nog mee aan enkele atletiek- en schaatswedstrijden, maar zo veel mogelijk buiten de publieke aandacht. Ook gaf ze naast haar werk als huishoudster gymles in Burum.

Kort na haar overlijden in 2007 bood de KNAU excuses aan voor de uitsluiting en hoe Dillema erna aan haar lot was overgelaten. Haar records werden in ere hersteld. Na haar dood bleek uit DNA-onderzoek dat Dillema een zeer zeldzame intersekse-conditie had (een ‘mozaïek’) waarbij ze naast een eierstok ook een verborgen testikel had, die vanaf de puberteit testosteron produceerde.

In 2011 werd in de nieuwe Sportheldenbuurt op Zeeburgereiland voor het eerst een straat naar haar vernoemd. De straat herbergt naast het CBurg College ook de historische Silo Zeeburgereiland en kruist drie andere sporthelden: Kea Bouman, Faas Wilkes en John Blankenstein.

Heeft u zelf een leuke tip voor een bordje van straat, plein, brug, plantsoen of dat ene onbekende nauwe steegje in Amsterdam dat de moeite waard is uit te lichten? De redactie ontvangt graag uw suggestie! Mail naar amsterdam@nrc.nl.

Foto Olivier Middendorp

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.