Een zware tabakslucht rond Covid-onderzoek

Ophef Onderzoekers die de positieve kanten zagen van roken tijdens de coronapandemie, kregen geld van de tabaksindustrie.

Tabaksrook beschermt niet tegen Covid-19, in weerwil van sommig onderzoek.

Tabaksrook

beschermt niet tegen Covid-19, in weerwil van sommig onderzoek.

Foto Getty Images

Hoopvolle koppen verschenen wereldwijd, in de begindagen van de pandemie. ‘Beschermt nicotine tegen het coronavirus?’ Rokers leken onvertegenwoordigd onder de ernstige zieke Covid-patiënten in China en Frankrijk. Fervente paffers staken er opgelucht nog maar een op. Het idee is inmiddels stevig weerlegd: rokers lopen juist beduidend meer risico op ernstige Covid-19 en op overlijden eraan. En de bron van deze hype? Dat is een reeks studies door Franse en Griekse wetenschappers met stevige banden met de tabaksindustrie, onthulden een Franse en een Nederlandse onderzoeksjournalist vorige week in the British Medical Journal.

Twee Franse studies op een preprintserver vormden in april het startsein. In een Parijs ziekenhuis waren maar 5 procent van de coronapatiënten rokers. Misschien verlaagt nicotine het aantal ACE2-receptors, waarlangs het coronavirus onze cellen binnendringt, postuleerden de Fransen, de zogenoemde ‘nicotine hypothese’. Eerste auteur, hersenonderzoeker Jean-Pierre Changeux, ontving in de jaren negentig 180.000 euro van de Council for Tobacco Research, dat onderzoek financierde waarin de positieve effecten van nicotine naar voren kwamen. Een „gevoelige zaak”, vindt de gepensioneerde Changeux. Sindsdien heeft hij geen beurzen meer gekregen van de tabaksindustrie, verzekerde hij de journalisten.

Dat ligt duidelijk anders voor twee Griekse onderzoekers: de cardioloog Konstantinos Farsolinos en de moleculair bioloog Konstantinos Poulas.

De eerste is „een van de meest prominente onderzoekers op het gebied van elektronische sigaretten”. In meerdere artikelen bezingt hij de mogelijk beschermende rol van nicotine bij Covid-19.

Sinds de schadelijke effecten van roken op de gezondheid als een paal boven water staan, zet de tabaksindustrie zwaar in op alternatieven: e-sigaretten die nicotine verdampen uit een vloeistof, en producten waarbij tabak niet verbrand maar verhit wordt. Het RIVM waarschuwt dat ook die producten verslavend en kankerverwekkend zijn.

Tienduizenden euro’s

Aan de e-sigaretpublicaties van Farsalinos schrijven auteurs mee met banden met de tabaksindustrie. Zo ook de tweede Konstantinos, moleculair bioloog Poulas. Hij krijgt jaarlijks tienduizenden euro’s onderzoeksgeld van Nobacco, de marktleider in Griekse e-sigaretten, onthullen de journalisten.

Beide heren hebben de link met Nobacco nooit vermeld in hun wetenschappelijke publicaties. Farsalinos verklaart dat hij dat niet wist en spreekt van een ‘heksenjacht’. Poulas heeft nooit gereageerd.

De journalisten sommen een lijst tabaksbetrekkingen op van de Grieken. Zo krijgt Poulas ook geld van de Foundation for A Smoke Free World, opgericht en gefinancierd door Philip Morris International. Die organisatie reserveerde 900.000 euro voor onderzoek naar de relatie tussen roken, nicotine en Covid-19 en ziet de pandemie als een kans om rokers de overstap naar de nieuwe producten te laten maken.

Vanwege het verzwijgen van zulke banden trok het European Respiratory Journal een studie van de twee terug waarin ze claimden dat rokers minder kans liepen om het virus op te lopen.