Analyse

Aan romantische gestes richting Europa ontbreekt het Biden niet

Relaties VS-EU Het Europese bezoek van president Joe Biden is erop gericht om de bekoelde handelsrelaties aan te halen. Maar er is nog een doel: aan China laten zien dat de banden met Europa stevig zijn.

Jill Biden, echtgenote van de Amerikaanse president, kreeg veel aandacht voor haar jasje met de letters ‘love’.
Jill Biden, echtgenote van de Amerikaanse president, kreeg veel aandacht voor haar jasje met de letters ‘love’. Foto Brendan Smialowski/AFP

Optimistische Europeanen keken deze week met enig genoegen naar de rug van Jill Biden. Prachtiger kon het contrast ook bijna niet zijn. Haar voorgangster Melania Trump onderstreepte het hardvochtige beleid van haar man ooit door op de achterkant van haar jas de tekst te dragen: ‘Het kan me echt niets schelen’.

Maar deze donderdag stond op de rug van de nieuwe Amerikaanse first lady, die uitkeek over de kust van het Britse graafschap Cornwall, in glitterletters het woord ‘LOVE’. „We komen liefde uit Amerika brengen”, zo verklaarde Biden haar kledingkeuze.

Hangt de liefde inderdaad in de lucht, tijdens het bezoek van president Joe Biden aan Europa, dat duurt tot begin volgende week?

Aan romantische gestes ontbreekt het in elk geval niet. De lichaamstaal, symboliek, mooie beloftes: in alles moet het bezoek van Biden uitdragen dat de kou tussen beide partijen uit de lucht is, en Europa en de Verenigde Staten opnieuw als bondgenoten op het wereldtoneel verschijnen.

Tegelijkertijd is de afgelopen maanden al wel duidelijk geworden dat de wereld geen harde breuk hoeft te verwachten van de nieuwe Amerikaanse president als het om de scherpe handelspolitiek van zijn voorganger gaat.

Handelsconflict beëindigen

Toch zal de komende dagen vooral verzoening de boventoon voeren in de trans-Atlantische betrekkingen. Belangrijkste signaal: het voornemen dat Brussel en Washington aanstaande dinsdag uitspreken om hun handelsconflict snel te beëindigen.

Onder Trump escaleerde een langlopende ruzie over staatssteun aan vliegtuigmakers Airbus en Boeing, en legden beide partijen elkaar allerlei importheffingen op. Nog veel schokkender voor Europa waren de strafheffingen die Trump in 2018 invoerde op staal en aluminium. Europa sloeg daarop terug met heffingen op onder meer Amerikaanse Harley Davidsons, whisky en spijkerbroeken.

EU en VS hopen op verzoening, al lopen de gesprekken over een vergelijk volgens ingewijden allerminst gemakkelijk

Aan al die beschietingen moet binnenkort een einde komen. Althans: die hoop spreken beide partijen uit. De technische onderhandelingen over een vergelijk worden op dit moment nog driftig gevoerd en verlopen volgens ingewijden allerminst gemakkelijk.

Vorige maand toonde Brussel een gebaar van goede wil, door een geplande verhoging van strafheffingen op te schorten. En dus, zo benadrukte Handelscommissaris Valdis Dombrovkis deze week in het Europees Parlement, is het nu aan de VS „to walk the walk”.

Bidens handelsgezant Katherine Tai toonde zich een dag later weliswaar optimistisch over het bereiken van een akkoord, maar benadrukte tegelijk dat ze de belangen van de Amerikaanse staalindustrie daarbij scherp in het oog houdt en deze zal beschermen voor „oneerlijke handelspraktijken”.

Harde lijn China houdt aan

Het illustreert dat de toon onder Biden weliswaar anders is geworden, maar dat de Amerikaanse belangen niet zo gek veel verschillen van die onder Trump. In een aanstaand akkoord over de staalheffingen, met als voorlopige deadline 1 december, zal niet alles zomaar weer worden zoals voorheen.

Lees ook: Voor de wereldhandel is Biden een Trump met manieren

Vooral de aanhoudend harde lijn richting China laat daarnaast zien dat er op handelsgebied meer continuïteit is met de vorige president. Juist deze week, vlak voor Bidens vertrek op dinsdag, kondigde Washington een pakket maatregelen aan dat zich direct tegen Beijing richt.

Een nieuwe strike force zal de strijd met oneerlijke Chinese handelspraktijken moeten aangaan en kwetsbare handelsketens gaan versterken. Een fors pakket nieuwe investeringen moet de afhankelijkheid van China verminderen.

Zo lijkt het aan het westelijk front wat rustiger te worden, maar voert Biden de spanning aan het oosten nog wat op. Zijn gebaren richting Europa zijn dan ook allerminst belangeloos. Voor vertrek liet de president al weten dat het belangrijkste doel van zijn reis was „aan Poetin en China duidelijk te maken dat de banden tussen Europa en de VS nauw zijn”.

Amerikaanse diplomaten drongen er in Brussel tevergeefs op aan in een verklaring hardere taal over China op te nemen

Dit brengt de EU in een ongemakkelijke positie. Iets meer dan een half jaar geleden ondertekenden Brussel en Beijing nog een ambitieus nieuw investeringsakkoord – tot ergernis van de VS. Sindsdien verslechterden de verhoudingen weliswaar in rap tempo, maar nog altijd voelt Europa er weinig voor partij te moeten kiezen in het handelsconflict van een ander.

Amerikaanse diplomaten drongen er bij Europese collega’s de afgelopen weken tevergeefs op aan in de gezamenlijke verklaring hardere taal over China op te nemen. Uiteindelijk komt het land in de handelspassages niet voor en uitten de partijen alleen hun zorgen over mensenrechtenschendingen in China.

Toch lijkt er wel voorzichtig iets van een gezamenlijk Amerikaans-Europees front te ontstaan. De afgelopen maanden groeide in Europa frustratie over de blijvend afzijdige houding van de VS bij het versterken van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Nu spreken beide wel expliciet af te gaan werken aan een hervorming van de WTO, en zich sterk te zullen maken voor „effectievere regels op het gebied van industriële subsidies, oneerlijk gedrag van staatsbedrijven en andere handels- en marktverstorende praktijken.” Lees: een fermere houding tegenover China.

Concreet wordt dat ook in de gezamenlijke ‘Handels- en Technologieraad’ die Brussel en Washington komende week aankondigen: een nieuw orgaan om te overleggen over standaarden voor nieuwe technologie en beleid rond digitale kwesties. Doel van de raad is volgens Bidens Nationale Veiligheidsadviseur Jake Sullivan „dat democratieën en niemand anders, niet China of andere autocratieën, de regels van handel en technologie voor de 21e eeuw schrijven.”

Die toon is hoe dan ook harder dan die in Europa, waar raadsvoorzitter Charles Michel donderdag nog eens het belang van de economische betrekkingen met China benadrukte voor het herstel na de coronacrisis. „We moeten de juiste balans vinden tussen betrokkenheid en het ferm verdedigen van onze waarden”, aldus Michel over China.

In de oplopende spanning tussen Beijing en Washington zal het voor Europa lastig zijn die balans te bewaren. Vanuit China haalde een topdiplomaat vrijdag al hard uit naar het „pseudo-multilateralisme op basis van kliekjesbelangen en blokpolitiek” van Biden en de G7.