‘Beschuldiging van corruptie is ernstig’

Donaties Sponsoren zouden druk hebben uitgeoefend op het CDA. Over partijfinanciering wordt volgens politicoloog André Krouwel „naïef” gedacht.

Foto David van Dam

De meest explosieve beschuldiging in de notitie van Pieter Omtzigt gaat over de financiering van het CDA. Omtzigt schrijft dat bijna één miljoen van de drie miljoen aan campagnebudget tijdens de verkiezingen van maart „van drie sponsoren lijkt te komen”. Omtzigt noemt geen namen, maar merkt op dat de namen niet in het overzicht van het ministerie van Binnenlandse Zaken terecht zijn gekomen.

Daar kan een onschuldige verklaring voor zijn. Als het CDA korter dan 21 dagen vóór de verkiezingsdag (17 maart) de donaties had ontvangen, dan maakt het ministerie die donaties pas volgend jaar in het jaarverslag bekend. De andere theorie, de donatie is helemáál niet gemeld, is ernstiger. Partijen moeten giften vanaf 4.500 euro melden.

Ook schrijft Omtzigt dat sponsoren druk hebben uitgeoefend op het partijbestuur om toenmalig lijsttrekker Hugo de Jonge te vervangen door Omtzigt of Wopke Hoekstra. „Mijn reactie is heel simpel: daar gaan de sponsoren niet over.” Er zit op dat moment te weinig geld in kas, maar een half miljoen euro. Omtzigt schrijft dat het bestuur zwicht en Hoekstra aanwijst. „Er is duidelijk een vooropgezet plan en ik pas er niet in.”

Lees ook: CDA en formatie in zwaar weer door notitie Omtzigt

Dit, zegt politicoloog André Krouwel (Vrije Universiteit), gespecialiseerd in partijfinanciering, is „de ernstigste beschuldiging van corruptie in de Nederlandse politiek sinds de Lockheed-affaire”. Krouwel: „Geldschieters die betalen om de leider van een regeringspartij aan te wijzen en een ander te lozen, dat is gekochte politieke invloed.”

Tijdens het lijsttrekkerschap van Hoekstra – die volgens Omtzigt in de smaak viel van de sponsoren – zou de partijkoers ook veranderd zijn door de invloed van de geldschieters. De donoren hebben volgens Omtzigt „belang bij pogingen om wijzigingen aan te brengen in de CDA-plannen”.

Omtzigt wijst op de New Deal van Hoekstra, een in februari gepresenteerd plan om uit de coronacrisis te komen. In dit plan noemt Hoekstra weinig concrete maatregelen, behalve als het om MKB’ers gaat, schrijft Omtzigt. Die maatregelen, bijvoorbeeld over de erfbelasting, „worden door MKB-sponsoren gewenst”, maar „hebben gewoon weinig met de crisis en eruit komen te maken”. Interim-voorzitter Marnix van Rij zei vrijdag op Radio 1 dat sponsoren geen politieke invloed hebben uitgeoefend. „Het CDA heeft alle regels gerespecteerd die de wet voorschrijft wat betreft sponsoring.” Meer wil - of kan - het CDA er niet over kwijt.

‘Donateurs geven nooit zomaar’

Volgens gegevens van het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft het CDA tussen 1 januari 2019 en 24 februari 2021 een bedrag van 396.360 euro en 31 cent gekregen aan donaties. De grootste bedragen kwamen van twee bv’s: Tetu C (125.000 euro) en Wolters (100.000).

„Donateurs geven nooit zomaar geld, ze willen er altijd iets mee bereiken”, zegt André Krouwel. „Er wordt in Nederland nog te naïef over partijfinanciering gedacht, het kan over grote bedragen gaan.”

Meestal gaan donaties niet rechtstreeks en met open vizier, zegt Krouwel. „Je mag bezwaar maken tegen naamsvermelding en zeggen: ik wil alleen geregistreerd worden als ‘gloeilampenfabrikant’ of iets dergelijks.”

Als partijen donaties niet melden bij BZK, begaan ze volgens André Krouwel een overtreding die zelden bestraft wordt. „Meestal komen partijen weg met een waarschuwing. Het ministerie zegt dan: dit moet je alsnog wel doen, hoor. Maar er kraait geen haan naar.”

Lees ook: Wij zijn het wilde westen van het politieke geld

Gevolgen voor de formatie pagina 6