President Donald Trump en Anthony Fauci in maart 2020 na één van de dagelijkse coronabriefings in het Witte Huis

Foto REUTERS/Jonathan Ernst

Interview

De coronalessen van Anthony Fauci: ‘Als we het virus eerder hadden doorgehad, waren we veel strenger geweest’

Anthony Fauci Na publicatie van emails van Amerika’s belangrijkste virusbestrijder krijgt immunoloog Anthony Fauci in de VS bijna de schuld van de pandemie.

Om drie minuten over acht klinkt een schorre stem door de telefoon. „Hallo, dit is dokter Fauci.” Het is dinsdag en in zijn kantoor van het Nationaal Instituut voor Allergie en Infectieziekten heeft de bekendste Amerikaanse immunoloog er in alle vroegte al ten minste één telefoontje opzitten voordat hij een kwartier de tijd maakt voor een nieuw gesprek.

Hoe gaat het met u?

„Heel goed, dank u. Hoe gaat het met u?”

Als het wetenschappelijke gezicht van de coronabestrijding ligt Anthony Fauci zwaar onder vuur in de Verenigde Staten. De 80-jarige immunoloog heeft al sinds april vorig jaar persoonsbeveiliging omdat het Trumpgezinde deel van de Amerikanen hem verantwoordelijk houdt voor de lamlegging van het maatschappelijk en economisch verkeer. Sinds enkele weken wordt hij door hen ook nog beschuldigd van landverraad en financiering van „roekeloze experimenten” in China.

In die context bedoelde ik mijn vraag eigenlijk.

„Nou, ik moet zeggen: het is niet eenvoudig. Volgens mij is het deels een aanval op mij persoonlijk en deels op de wetenschap zelf. Er is een diepe anti-wetenschap-houding in bepaalde delen van mijn land.”

Zijn prominente rol in de covidbestrijding heeft Fauci roem en gezag opgeleverd – voor zover dat nog nodig was na een carrière van vier decennia waarin hij epidemieën als aids, SARS en ebola hielp te beteugelen.

Hij werd begin 2020 een van de voornaamste adviseurs van de regering-Trump tijdens de coronapandemie. Op persconferenties met de president probeerde hij ongefundeerde beweringen over het verloop van de ziekte en over onbewezen remedies te relativeren. Het maakte hem voor veel van Trumps aanhangers tot zondebok. Op sociale media gingen oproepen rond om Fauci te ontslaan. Maar Trump verloor de verkiezingen en president Biden vroeg Fauci aan te blijven als corona-adviseur. Sindsdien zijn de aanvallen op hem alleen nog maar verergerd.

The Washington Post en Buzzfeed vroegen onlangs met een beroep op de Amerikaanse Wet openbaarheid van bestuur e-mails van en naar Fauci tussen januari en juni 2020. Beide nieuwsorganisaties kregen uit de correspondentie de indruk dat de immunoloog, in een precaire evenwichtsoefening met de wispelturige president, probeerde het virus op zijn kronkelpad te volgen en te blokkeren. Maar de aanhangers van de president en tegenstanders van Fauci lezen er bewijzen van landverraad in.

In een van de geopenbaarde e-mails, in april 2020, werd Fauci namelijk bedankt voor het „publiekelijk opstaan en verklaren dat wetenschappelijk bewijs op een natuurlijke oorsprong [van de uitbraak] wijst”. De man die hem bedankte was Peter Daszak, een microbioloog die tussen 2014 en 2019 fondsen van het instituut van Fauci kreeg om aan het Wuhan Institute of Virology, hét laboratorium voor onderzoek naar dit soort virussen, te schenken.

Lees ook Trump probeert Fauci als bliksemafleider te gebruiken

Aan deze gegevens hebben rechtse media en politici genoeg om te beweren dat Fauci Amerikaans belastinggeld heeft gegeven aan een laboratorium waar het virus werd ‘opgewerkt’ om efficiënter te kunnen overgaan van dier op mens, en waaruit het was ontsnapt of expres vrijgelaten door de Chinezen. Op tv werd Fauci afgelopen week verweten „Chinese propaganda” te herhalen, dat hij zaken toedekt „voor de Chinese Communistische Partij” en dat hij „roekeloze experimenten in China heeft gefinancierd”.

„Deze beschuldigingen zijn ongefundeerd, ze zijn een complete verdraaiing van de werkelijkheid, het is een volkomen valse voorstelling van zaken”, zegt Fauci over die interpretatie van zijn mails. „Ik wil er eigenlijk niet eens op ingaan.”

U vindt het toch ook belangrijk om de oorsprong van de pandemie te kennen?

„Zeker. Alleen al om te kunnen voorkomen dat het weer gebeurt. Het probleem is dat de zoektocht naar de oorsprong nu de vorm van een beschuldiging heeft, in plaats van diplomatie, gericht op samenwerking. Als er sprake was van een natuurlijke oorsprong, zoals de meeste mensen nu denken, hoe voorkomen we die dan? Als het een ongeluk was in een laboratorium, of een lek, hoe bereiden we ons daarop voor in de toekomst?”

Terugkijkend op bijna anderhalf jaar pandemie: zijn er dingen waarvan u spijt heeft dat u ze heeft gedaan of gelaten?

„Dat is lastig. Dit was een nieuw fenomeen, en de situatie veranderde voortdurend. Als je de gegevens steeds ziet veranderen, dan moet je ook je blik daarop ook steeds bijstellen, wat je ervan denkt, wat je moet doen, welke aanbevelingen je geeft, welke richtlijnen.

„Sommige mensen denken dan: hé, je doet elke keer iets anders, weet je wel waar je mee bezig bent? Maar dat moet juist. Het zou slecht zijn als je de gegevens ziet veranderen en je houdt rigide vast aan wat je eerder deed. Dan sta je op gespannen voet met de wetenschap. Wetenschap is een zelf-corrigerend proces.”

Welke lessen heeft u getrokken voor een volgende golf, of een nieuwe variant?

„Als we in januari of februari hadden geweten wat we in mei en juni wisten, dan hadden we sommige dingen zeker anders aangepakt. In het begin van de uitbraak hadden we nog niet het volle besef hoe buitengewoon efficiënt dit virus was in het overspringen van mens op mens. En waar we ook niet direct goed zicht op hadden: dat een substantieel deel van de besmettingen werd veroorzaakt door mensen die zelf geen symptomen hadden. Nu schatten we dat dit 50 à 60 procent van alle besmettingen betreft. Als we dat eerder hadden doorgehad, dan zou de wereld van meet af aan veel strenger zijn geweest in het afsluiten van het openbare leven en van de grenzen.”

Verschillende landen pakten het virus op uiteenlopende manieren aan. Kan dat de ernst van de pandemie hebben vergroot?

„Dat kan. Vanwege de regionale verschillen heb je soms andere benaderingen nodig. Maar ik denk dat de verschillen té groot waren. Wat een volgende keer beslist beter moet: communicatie, openheid, wereldwijde samenwerking. Kijken naar de beste aanpak en van elkaar leren. Het wantrouwen tegen instituten als de Wereldgezondheidsorganisatie heeft bepaald niet geholpen.”

Heeft u een plausibele verklaring voor de grote geografische verschillen, zelfs binnen de VS, in de ernst van de pandemie? Waarom heeft een tamelijk laconieke staat als Florida het beter gedaan dan een strikte staat als New Jersey?

„Ik ben er nog niet zo zeker van dát Florida het zo goed heeft gedaan als we horen. Laten we vooral goed en open kijken naar de gegevens. Met een beetje afstand.”

Is dat nog mogelijk? De verschillen tussen de mensen die wel of niet geloven dat de coronapandemie ernstig genoeg was om over te gaan tot lockdowns, die wel of niet bereid zijn zich te laten vaccineren: 36 procent in Mississippi, 71 procent in Vermont, die ú niet geloven, die zijn heel groot.

„Dat is enorm verontrustend. We hebben een infectieziekte die de hele planeet verwoest, dan heb je geen tijd voor verdeeldheid. Dan moet je niet met elkaar gaan vechten, maar samen strijden tegen die gemeenschappelijke vijand, het virus. We moeten de verdeeldheid overwinnen.”

Dat is niet gebeurd, integendeel. Het lijkt er eerder op dat u bij sommige mensen het wantrouwen en de woede heeft vergroot.

„Ik ben niet veranderd, Bas. Ik doe al veertig jaar lang niets anders dan de gezondheid van mijn land beschermen. Ik heb dat gedaan tijdens de aids-epidemie, SARS, ebola en nu de coronacrisis.”

Waarom lijkt deze uitbraak zoveel wispelturiger dan bijvoorbeeld SARS?

„De omvang is compleet anders. Er waren maar achtduizend gevallen van SARS en 785 doden. En nu hebben we 33 miljoen gevallen wereldwijd.”

Zit het u dwars dat voormalig president Trump u deze week ‘een slechte dokter’ noemde?

„Ik wil over niemand iets onaardigs zeggen, ook niet over president Trump. Maar het hoort allemaal bij zijn tactiek, altijd. Mensen en de overheid omlaag halen en aanvallen. Altijd. Het is echt ellendig.”