In korte tijd namen de GGD’s duizenden extra mensen aan. Wie zijn dat?

Prikpersoneel De GGD’s zijn in korte tijd een van de grootste werkgevers van het land geworden. Duizenden mensen namen ze aan voor de vaccinaties. Welke eisen stelden zij? En is ervaring met botoxinjecties een pre?

Medewerkers van de GGD aan het werk op de XL-priklokatie in Helmond.
Medewerkers van de GGD aan het werk op de XL-priklokatie in Helmond. Rob Engelaar/ANP

Zorgmedewerker of niet, toen de coronacrisis uitbrak, zat ook Laura Leussink (47) zonder werk. Als reizigersverpleegkundige bij Travel Health Clinic ‘zette’ ze reisvaccinaties en gaf ze medisch advies aan mensen die naar het buitenland gaan. „Maar dat werk stortte in toen de reisbranche onderuitging.”

Tegelijk zag Leussink dat de GGD in haar regio, Twente, met personeelstekorten kampte. Sinds juni vorig jaar is ze daar gedetacheerd: eerst als testmedewerker, nu ook om coronaprikken te zetten. „Ik doe het werk met liefde”, vertelt Leussink. „Iedereen is de pandemie zat. Hoe eerder de wereld opengaat, hoe beter.”

Leussink is een van de tienduizenden nieuwe medewerkers van de GGD, die sinds de pandemie is uitgegroeid tot een van ’s lands grootste werkgevers. Precieze cijfers heeft de landelijke koepelorganisatie GGD GHOR niet, maar volgens een „voorzichtige schatting” van de woordvoerder bieden de 25 regionale GGD’s nu samen rond de 40.000 arbeidsplaatsen.

Rond de 40.000 arbeidsplaatsen bieden de 25 GGD’s nu naar schatting samen

Dat is een ruime verdrievoudiging van de 12.000 voltijdbanen (fte’s) die de GGD’s vóór de crisis telden. En omdat veel medewerkers in deeltijd werken, is het aannemelijk dat het aantal mensen dat de GGD’s in dienst heeft nog aanzienlijk hoger ligt. In 2018 boden binnenslands alleen de politie (ruim 61.000 fte) en defensie (ruim 57.000 fte) meer voltijdbanen, zo blijkt uit onderzoek van de Volkskrant.

Duizenden prikken per dag

Met het op stoom komen van de vaccinatiecampagne wierven de GGD’s de afgelopen weken hoofdzakelijk personeel voor de vaccinatielocaties. Sinds juni moeten de GGD’s zeker anderhalf miljoen injecties per week zetten, aldus demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA). Maar wie zijn die mensen, die nu elke dag duizenden prikken in bovenarmen steken?

Personeel werven voor de vaccinatiecampagne en ander coronagerelateerd werk doen de regionale GGD’s zelf, volgens koepelorganisatie GGD GHOR. Het zou tot nu toe iedere regio gelukt zijn tijdig personeel te vinden om de beschikbare vaccinaties toe te dienen.

Op de vaccinatielocaties zijn onder anderen prikmedewerkers nodig, en artsen die medisch toezicht houden. Daarnaast werken er mensen zonder een medische achtergrond: hosts en administratief personeel. Voor de werving bestaan geen landelijke regels. Lokale GGD’s kunnen functie-eisen en salariëring zelf bepalen, laat GGD GHOR weten.

Een uitzondering daarop is de functie van medisch toezichthouder. Die houdt op een locatie medisch overzicht, is eindverantwoordelijk en moet ingrijpen bij noodsituaties – bijvoorbeeld wanneer iemand een allergische reactie op het vaccin vertoont. De toezichthouder moet een arts zijn met een zogeheten BIG-registratie. In dat register staan alle Nederlandse zorgverleners.

Zorgachtergrond vereist

Hoewel landelijke functieregels voor vaccinatiepersoneel ontbreken, blijkt uit een rondvraag van NRC onder tien landelijk gespreide GGD’s dat vrijwel overal alleen mensen met een zorgachtergrond mogen prikken. Vaccinatiemedewerkers krijgen van tevoren een digitale cursus, met informatie over het zetten van de prik, de werking van de vaccins en mogelijke bijwerkingen. Op alle priklocaties wordt ook geoefend met spuiten voorbereiden en prikken in de bovenarm.

Bij de GGD Twente mogen alleen (voormalig) zorgmedewerkers, zoals verpleegkundigen, doktersassistenten en artsen, en gevorderde studenten verpleegkunde of geneeskunde aan de slag als prikker, meldt een woordvoerder. „We zoeken mensen die op basis van hun opleiding al ervaring hebben met vaccineren.”

Dat geldt ook voor de GGD Rotterdam-Rijnmond en GGD Hart voor Brabant. „De GGD is geen opleidingsinstituut, we bieden nieuwe werknemers alleen een kort inwerktraject aan”, laat de GGD Hart voor Brabant weten. „Vaccineren is een handeling waar iemand al ervaring mee moet hebben voordat hij hier kan komen werken.”

Ontplofte inbox

De GGD in de regio Utrecht is nog selectiever, vertelt directeur Jaap Donker. Dat kon omdat het aanbod van personeel in zijn regio groot was. „Eén voordeel van zo’n grote crisis: iedereen wil helpen. Mijn inbox ontplofte van alle berichten van mensen die een steentje bij wilden dragen. Hartverwarmend.”

Van de 7.100 GGD-medewerkers in zijn regio vaccineren ongeveer 3.200 mensen. Vanaf januari leidt de regio wekelijks 250 nieuwe collega’s op voor werkzaamheden ter bestrijding van de pandemie.

Als student geneeskunde weet je wel wat over de werking van vaccins. Handig bij kritische vragen

Merel Mulder (22) Vaccinatiemedewerker GGD Hollands-Midden

Medewerkers die vaccineren moeten een achtergrond in de zorg én recente ervaring met prikken hebben – liefst in de afgelopen twee jaar. Geneeskundestudenten zijn daarmee niet automatisch welkom. Donker: „Dat ligt eraan hoe ver ze zijn met hun opleiding en of ze al praktijkervaring met prikken hebben.”

Andere GGD’s zijn, door schaarste van geschikt personeel, iets minder streng. Bijvoorbeeld die in de regio Hollands-Midden, vertelt vaccinatiemedewerker Merel Mulder (22). Zij had haar bachelor geneeskunde afgerond toen ze in januari begon op deze plek – zonder praktische ervaring met prikken. Tijdens een spoedcursus werd ze daarvoor klaargestoomd: „Ik volgde de training met allemaal gepensioneerde verpleegkundigen. Dat was fijn. Zij zijn ervaren en leerden me veel.”

Mulders studieachtergrond helpt daarbij ook: „Als geneeskundestudent weet je in algemene zin wel wat over de werking van vaccins. Dat is handig, bijvoorbeeld als mensen kritische vragen hebben”, zegt Mulder. „En tijdens de studie oefen je veel met patiëntcontacten en kijk je bijvoorbeeld wat helpt als iemand zenuwachtig is of angstig.”

Geen schoonheidsspecialisten

De GGD Limburg-Noord nam aanvankelijk alleen zorgmedewerkers met prikervaring aan, vertelt Ronald van Litsenburg, eigenaar van medisch dienstverlener Event Medical Service. Zijn bedrijf werd door de regionale GGD ingeschakeld om te helpen met personeel werven. „Toen het krapper werd, zijn we ook gaan kijken naar studenten verpleegkunde en geneeskunde die het studieblok vaccineren nog niet hebben gehad”, zegt hij. „Zij krijgen een training van één dagdeel waarin ze theorieles krijgen, oefenen en prikken zetten onder het toeziend oog van een arts.”

Ervaring met vaccineren of niet, affiniteit met de medische wereld blijft een vereiste, zegt Van Litsenburg. „We kregen ook sollicitaties van schoonheidsspecialisten die wel eens een botoxinjectie hadden gezet en daarom wilden prikken. Tsja. Dat kan natuurlijk niet.”

Prikmedewerker Leussink is tevreden met haar tijdelijke baan bij de GGD. Het is prettig om mensen te kunnen helpen, vindt ze. Zeker bij ouderen ziet ze dat de ontlading soms groot is als de prik is gezet. „Ze hebben het gevoel dat ze eindelijk weer wat vrijheid terugkrijgen. Sommigen maken er echt een uitje van.”

Zo kwam een man van tegen de negentig speciaal in driedelig pak naar de vaccinatielocatie. „Erg aandoenlijk, maar wel wat onhandig. Het duurde even voor het pak uit was en de prik in zijn bovenarm kon.”