Verslagenheid en volharding na extremismelabel Navalny

Rusland Een Moskouse rechtbank heeft de organisaties van Navalny bestempeld als extremistisch. Iedere Rus die zich inzet tegen corruptie of voor democratisering riskeert nu vervolging. „Een machtswissel is nu officieel extremisme”.

De advocaten van Navalny’s anticorruptiefonds FBK staan de pers te woord vlak voordat een rechter achter gesloten deuren het vonnis uitsprak.
De advocaten van Navalny’s anticorruptiefonds FBK staan de pers te woord vlak voordat een rechter achter gesloten deuren het vonnis uitsprak. Foto Joeri Kotsjetkov/EPA

Vanaf komende maand is Rusland honderdduizenden ‘extremisten’ rijker. Dan wordt het extremismelabel van kracht, waarmee aanhangers van de gevangen Russische oppositieleider Aleksej Navalny deze week vogelvrij werden verklaard.

Woensdag trof een rechtbank in Moskou Navalny’s anticorruptiefonds FBK, en zijn Stichting voor de bescherming van burgerrechten, met het lang gevreesde extremismelabel. De veertig al eerder opgeheven campagnebureaus van de beweging vallen hetzelfde lot ten deel.

Volgens de Moskouse aanklager zorgen Navalny’s aanhangers voor een „destabilisering” van het land, en proberen zij de „grondwettelijke orde” middels „kleurenrevoluties” te ondergraven. Het OM diende vorige maand een verzoek in om de organisaties tot ‘extremistisch’ te bestempelen. Wegens niet nader toegelichte „geheime informatie” werd de kwestie door de rechter woensdag achter gesloten deuren behandeld. Een beroep is mogelijk, maar maakt weinig kans.

Jarenlang straffen

De extremismeverklaring betekent dat iedere Rus die zich inzet voor democratisering, vrije verkiezingen en tegen corruptie, en iedere persoon die zich middels donaties, symbolen of online steunbetuigingen associeert met Navalny’s beweging, een reëel risico loopt op vervolging, boetes en zelfs jarenlange celstraffen. Ook worden Navalny’s aanhangers en bondgenoten voor drie tot vijf jaar uitgesloten van verkiesbare posities binnen de overheid.

Lees ook: Met extremismelabel dreigt nekslag voor Navalny’s organisatie

Vanaf volgende maand is het enige toegestane gebruik van logo’s van de beweging dat waarin een „negatieve houding ten aanzien van extremisme” wordt geuit.

De facto is hiermee het door Navalny bedachte ‘slimme stemmen’ vanaf komende maand ook verboden. Dat is een stemstrategie die burgers oproept te stemmen op tegenstanders van regeringspartij Verenigd Rusland. Met de tactiek boekte de beweging afgelopen jaren in sommige Russische steden succes.

Door Navalny’s beweging te criminaliseren, geeft de partij van president Poetin zichzelf niet alleen vrij spel bij de aankomende Doemaverkiezingen in september, maar ook bij de presidentsverkiezingen van 2024. Vorig jaar werden Poetins voorgaande twintig regeringsjaren met een speciaal opgetuigde wet ‘geannuleerd’, zodat de president voor een vijfde termijn op kan gaan en kan blijven zitten tot 2036. De enige politieke beweging met enig tegenwicht in Rusland was die van Navalny.

Binnen de Russische oppositie is verslagen gereageerd op het besluit. „Met de aanpassingen in de grondwet worden de mensenrechten in ons land geannuleerd”, schreef oppositiepoliticus Maksim Reznik op Twitter. „Een machtswissel is nu officieel extremisme geworden”, luidde het commentaar van Navalny’s woordvoerder Kira Jarmysj, die sinds twee maanden in huisarrest zit, eveneens op Twitter. De VS en de EU veroordeelden woensdag de gang van zaken.

Navalny, die een gevangenisstraf uitzit van 2,5 jaar, liet via Instagram ook van zich horen: „Wij zijn geen naam, geen stuk papier of een kantoor. Wij zijn een groep burgers van Rusland die zich verenigen en organiseren tegen corruptie, voor eerlijke rechtspraak en voor gelijkheid van iedereen voor de wet. Wij zijn met miljoenen”.

Ook bij zijn medewerkers klonk vastberadenheid. „We gaan verder”, schreef Navalny’s rechterhand en campagnechef Leonid Volkov. Woensdag presenteerde Volkov, die vorig jaar naar het buitenland vluchtte, onverstoorbaar het jaarverslag van de organisatie op YouTube. Daarin somde hij de klappen op die FBK het afgelopen jaar toebracht aan de zittende macht. Van miljoenen keren bekeken corruptie- en fraudeonthullingen, tot lokale verkiezingszeges dankzij het ‘slimme stemmen’. Daarnaast publiceerde het team woensdag een documentaire op YouTube met bewijs dat het Kremlin de vergiftiging van Navalny, vorige zomer door Russische geheim agenten, internationaal verdoezelde door artsenrapporten te vervalsen.

Volkov noemde de stemstrategie nog altijd het „belangrijkste politieke project” van de beweging en „de belangrijkste manier om het Kremlin aan te pakken”. Maar naar Russen die in aanloop naar de verkiezingen nog een democratisch geluid durven te laten horen, wordt het zoeken.