De elektronica wordt binnenkort écht duurder

Chiptekort Door het tekort aan chips en vele andere onderdelen zijn elektronische apparaten steeds moeilijker leverbaar. „Alleen in onze stofzuigerzakken zitten geen chips”. Die schaarste betekent: hogere prijzen.

Een magazijn van BCC bij Schiphol met een voorraad witgoed.
Een magazijn van BCC bij Schiphol met een voorraad witgoed. Foto Cor Salverius

Heb je na lang wikken en wegen eindelijk de vaatwasser gevonden die perfect in je keuken past, blijkt het apparaat een levertijd van vele maanden te hebben. Sabine Doorman, eigenaar van elektronicazaak Doorman in Nijmegen, ziet het regelmatig gebeuren. „Soms moet je een tijdje met de hand afwassen voor je het gewenste apparaat in huis hebt.”

De lange wachttijden hebben alles te maken met het wereldwijde tekort aan chips. Dat trof eerst vooral de productie van auto’s, Playstations en videokaarten. Maar de laatste maanden ontstaan er leveringsproblemen bij een brede waaier aan producten: van draadloze koptelefoons tot printers, van webcams tot hifi-sets. In de Verenigde Staten trof het chiptekort zelfs een bedrijf dat hokjes maakt waarin je met een geautomatiseerde föhn en shampoo-pomp je hond kan wassen.

Leveringsproblemen zijn er inmiddels bij vele producten: van draadloze koptelefoons tot printers, van webcams tot hifi-sets

Verrassend is het niet dat het chiptekort nu zoveel producten raakt, vindt Stefan Verhoeven, directeur in Nederland van Miele, fabrikant van huishoudelijke apparaten. „Het enige product waar geen chips in zitten, zijn de stofzuigerzakken.”

Ook de Nederlandse elektronicahandel merkt de tekorten duidelijk, blijkt uit een rondgang van NRC langs winkelketens, webwinkels en speciaalzaken. Producten zijn slecht, of helemaal niet leverbaar. Dat voelen zowel winkels als consumenten.

Het gebrek aan chips ontstond begin 2020, met het uitbreken van de coronapandemie. Doordat wereldwijd massa’s mensen voor werk en vermaak noodgedwongen thuis moesten blijven, nam de vraag explosief toe naar apparaten als laptops, monitoren en spelcomputers. Chipfabrieken konden de bestellingen amper verwerken en sommige kregen tot overmaat van ramp te maken met brand en stroomstoringen. Extra productiecapaciteit was niet zomaar geregeld: het opzetten van een nieuwe chipfabriek duurt langer dan een jaar.

Misère in de auto-industrie

De auto-industrie raakte als eerste in de problemen. Fabrikanten dachten aan het begin van de crisis dat de verkoop zou afnemen en annuleerden hun chipbestellingen. Toen die inschatting fout bleek, moesten de autoconcerns met hun nieuwe orders achteraan aansluiten in de rij. Doordat de chips opraakten waren meerdere fabrikanten, waaronder VDL Nedcar in Born, genoodzaakt de assemblagelijnen stil te leggen.

Na de autofabrikanten volgden de elektronicaproducenten. Whirlpool bijvoorbeeld, de Amerikaanse maker van ovens, wasmachines en koelkasten, liet in maart weten dat het 10 procent van de bestelde chips niet binnen had gekregen. En dat gebeurde op het moment dat de vraag naar huishoudelijke apparaten door het dak ging. „Dit is een perfect storm”, zei Jason Ai, de Whirlpool-topman in China.

Het chiptekort is niet de enige oorzaak van de problemen bij de elektronicaproductie. „Andere zaken spelen ook een rol”, zegt Miele-directeur Verhoeven, die ook voorzitter is van Applia Nederland, de branchevereniging van fabrikanten van huishoudelijke apparaten. Zo zijn allerlei grondstoffen voor de productie van die apparaten, waaronder plastics, steeds moeilijker te krijgen. „De prijs van metaal stijgt ook hard. Dat is een indicator dat ook daar krapte is.”

Simpele onderdeeltjes

Soms gooit een gebrek aan eenvoudige, niet-elektronische componenten roet in het eten. Frits van Liempt van elektrospeciaalzaak Smits in Arnhem vertelt over het tekort aan magneetjes voor luidsprekers. „Die kosten nu opeens twintig keer zoveel. Een simpel onderdeeltje, maar het leidt er wel toe dat het voor de fabrikant niet meer rendabel is zo’n speaker te maken.”

MediaMarkt, BCC, bol.com – allemaal vertellen ze dat veel producten moeilijker te krijgen zijn dan voorheen. „Wij hebben een grote uitdaging met vaatwassers”, zegt Jan van de Wouw, directeur van United Retail, moederbedrijf van Electro World en De Witgoed Specialist.

Winkelier Sabine Doorman kan daarover meepraten. Ze heeft in haar assortiment vaatwassers waarvan de levertijden oplopen tot een paar maanden. „Maar er is altijd een passend product, als je bereid bent van een Bosch naar een Siemens over te stappen bijvoorbeeld. Of om een duurder type te nemen, of een goedkopere met mindere specificaties.”

Ook de fietsenbranche kampt met grote tekorten. Lees ook: Nieuwe fietsketting nodig? Wacht dan maar even 55 weken a.u.b.

Dit benadrukken alle winkeluitbaters: klanten hoeven nooit met lege handen weg te gaan. Er zijn altijd alternatieven. Blader door de site van Coolblue en je ziet naast de uitverkochte vaatwassers een minstens zo grote verzameling apparaten die wél op voorraad zijn – morgen in huis.

Maar een ander product is niet voor iedereen een optie. „Mensen zijn soms op zoek naar een specifiek apparaat”, zegt Van Liempt van Smits in Arnhem. „Als je een stereoset gaat uitbreiden met extra luidsprekers, wil je wel hetzelfde model. Vaak is een ander model van hetzelfde merk ook meteen twee keer zo duur.”

Goede contacten

Hoe kan het eigenlijk dat het ene apparaat wel gewoon op voorraad is, terwijl een model dat op het oog maar weinig verschilt maanden levertijd heeft? Deels komt dat door beslissingen die fabrikanten nemen. Een apparaat waarvan de componenten toevallig op voorraad zijn, gaat de productielijn op. Van Liempt ziet ook dat sommige merken in de audiowereld stoppen met maken van de goedkopere modellen. „Dan gebruiken ze daar de onderdelen van om de duurdere te kunnen maken.”

Verder moeten inkopers er ook maar net in slagen een bepaalde partij te bemachtigen. Van Liempt: „Stel dat er van een speaker in Nederland vierhonderd exemplaren besteld zijn, in Duitsland vierduizend en in andere landen nog meer. En dan komt er in de haven van Rotterdam een container binnen met tweehonderd speakers. Dan is het een kwestie van wie goede contacten heeft met de vertegenwoordigers. En hier geldt ook de wet van de grote getallen: als je veel hebt besteld, krijg je ook meer.”

Als je veel hebt besteld, krijg je ook meer

Frits van Liempt Elektrospeciaalzaak Smits in Arnhem

Een bekwame inkoopafdeling met goede connecties kan dus het verschil maken. Ver vooruit plannen helpt ook, merken winkeliers. „Dan hebben leveranciers meer tijd om te zorgen dat we de goederen op het gewenste tijdstip ontvangen”, mailt een woordvoerder van MediaMarkt.

Maar de invloed van de inkoper houdt wel ergens op, zegt Van de Wouw van United Retail. „Natuurlijk proberen we te anticiperen. Maar als de industrie gewoon niet in staat is tijdig te leveren, zitten wij op een gegeven moment ook vast.”

Onvoldoende zeecontainers

Het effect van de tekorten gaan klanten binnenkort terugzien in de prijs. Fabrikanten zijn simpelweg meer geld kwijt aan schaarse onderdelen. Daarnaast jagen onzekere productieschema’s de sector op extra kosten. De prijzen die Whirlpool voor zijn producten rekent, stegen dit voorjaar al met 5 tot 12 procent.

De transportkosten zijn evenmin mals. Omdat er onvoldoende zeecontainers beschikbaar zijn, kost het nu meer dan 8.000 euro om een container van China naar Rotterdam te verschepen – ongeveer zes keer zo veel als een jaar geleden.

„Grote apparaten, zoals witgoed en tv’s, komen hier met containerschepen”, zegt Albert Jan Swart, die voor ABN Amro de sectoren industrie, transport en logistiek volgt. „Andere elektronica komt met het vliegtuig, en ook dat is nu duurder.”

Lees ook dit vragenstuk over de chiptekorten in de auto-industrie

Uiteindelijk zal de consument waarschijnlijk meer moeten betalen. Applia-voorzitter Verhoeven houdt in de tweede helft van dit jaar rekening met prijsverhogingen. „Het is aan de individuele producent om die afweging te maken. Maar het zou gek zijn als ze in staat zouden blijven de prijsstijgingen in de keten te absorberen.”

Ook volgens directeur Herman Bramer van BCC is er geen ontkomen aan. „Er komt een prijsverhoging aan. Niet alleen voor elektronica, maar voor alles wat niet lokaal geproduceerd wordt.”

Dat het ene apparaat wel op voorraad is en een ander maanden levertijd heeft, komt deels ook door beslissingen van de fabrikanten.

Indirect zijn de prijzen nu al omhooggegaan. Oude modellen worden normaal gesproken goedkoper na introductie van nieuwe. „Fabrikanten stellen die opvolgers nu uit”, zegt Swart, „zoals Apple met de nieuwe iPad, omdat een bepaalde chip er niet is. De prijs van oude modellen blijft ook hoog. De hele industrie doet dat, voor producenten is het geen punt. Maar de consument kan nu niet, zoals gewoonlijk, telkens iets beters krijgen voor hetzelfde geld.”

Het chiptekort houdt volgens kenners ten minste tot in 2022 aan. Elektronicamakers moeten blijven vechten om componenten. De tekorten kunnen verschuiven naar telkens andere productcategorieën; MediaMarkt houdt er rekening mee dat de beschikbaarheid van televisies en smartphones eind dit jaar een probleem zal worden. De elektronicazaak zal dus nog wel even last blijven houden van tekorten. „Ik heb geen glazen bol”, zegt BCC-directeur Bramer. „Maar ik denk niet dat we hier snel doorheen zijn.”