Reportage

Lachgas gaat nu per tank van 2 kilo

Overlast gebruikers Eric Alblas (61) ruimt al jaren lachgaspatronen op in Rotterdam. Maar het zijn nu vooral ballonnetjes, van grootverbruikers.

Rotterdammer Eric Alblas ruimde vele duizenden lachgaspatronen op van de straat. Een Schiedamse kunstenaar wil een standbeeld van hem maken – van lege patronen.
Rotterdammer Eric Alblas ruimde vele duizenden lachgaspatronen op van de straat. Een Schiedamse kunstenaar wil een standbeeld van hem maken – van lege patronen. Foto David van Dam

In zijn vestzak heeft Eric Alblas (61) altijd een dubbelgevouwen A4’tje bij zich. Op de ene kant staat een kaartje van Rotterdam met een rode lijn: de route die hij in zijn scootmobiel vrijwel dagelijks aflegt om zwerfaval te prikken. Aan de achterkant staat een lijstje met mogelijke gevolgen van overmatig gebruik van lachgas. Van tintelende vingers, tot dwarslaesies en onvruchtbaarheid.

„Kijk, zeg ik dan, als ik met die jongeren in gesprek ben. Dit kan er gebeuren”, vertelt Alblas. „Het maakt ze niets uit. Ik heb gesproken met jongens die 300 keer per dag gebruiken om in slaap te komen. 300!” De jongste gebruikers die hij sprak, waren op Katendrecht. „Dat waren een jongen en een meisje van 13 jaar.”

Sinds 2016 raapt Alblas de zilverkleurige lachgaspatronen op van de straten en stoepen. Aanleiding was een vrouw die op de kade bij de SS Rotterdam over zo’n patroon uitgleed en haar heup brak. „Toen viel het me op hoeveel patronen er eigenlijk lagen. En hoe gevaarlijk ze zijn.”

Alblas monteerde een magneetje aan de punt van zijn prikstok. Zo viste hij duizenden en duizenden lachgaspatronen op vanuit zijn scootmobiel – hij heeft een bloedstollingsziekte. Op het hoogtepunt waren het er zo’n 1.250 per dag, vijf keer een volle mand aan zijn stuur.

Zilverkleurige kokertjes

Sinds vorige zomer verdwenen de zilverkleurige kokertjes geleidelijk uit het straatbeeld. Dit betekent niet dat er minder lachgas wordt gebruikt – integendeel, denkt Alblas. De patronen zijn alleen vervangen door ballonnetjes met lachgas. „Die vullen ze vanuit zo’n grote tank. Dat is goedkoper en sneller.”

Vandaag gaat de route van Alblas langs de kades van Katendrecht, de Wilhelminapier, het Noordereiland de Oosterkade en het voormalige zwembad Tropicana. De gemeentelijke reinigingsdienst is hem vandaag voor. „Of we ballonnetjes hebben gevonden? Ja, best veel”, knikt een van de schoonmakers. „Die vinden we eigenlijk iedere dag wel.”

Lachgasgebruik zorgt al jaren voor overlast in Rotterdam. In een brief die burgemeester Ahmed Aboutaleb in februari naar ministeries in Den Haag stuurde, heeft hij het over ‘ongewenste en hinderlijke samenscholing, vervuiling van de straat, handel in de openbare ruimte en gebruik in het verkeer’. Vorig jaar viel daarbij nog een dodelijk slachtoffer: een 63-jarige fietser werd aangereden door een 18-jarige automobilist met een ballonnetje aan zijn lippen.

Lees het artikel Zorgen over automobilisten die ‘lurken aan een ballon’

Eind 2019 probeerde de gemeente de overlast terug te dringen met een ventverbod. Het verkopen van lachgas werd verboden in het centrum, langs de kades, parken en metrostations. Sinds 30 maart dit jaar is het nu ook verboden lachgas te gebruíken in deze delen van de stad.

Er wordt gehandhaafd, waarschuwt de gemeente op de website. Hoeveel boetes de afgelopen twee maanden zijn uitgedeeld, weet de gemeente niet. „Op dit moment hebben we nog geen cijfers”, laat de woordvoerder van de burgemeester weten. Overtredingen moeten op heterdaad worden geconstateerd. Ook de hoogte van de boete is nog niet bekend. „Dat wordt vastgesteld door het Openbaar Ministerie”, zegt ze.

Handhaven wordt ‘ontmoedigd’

Het optreden tegen lachgas wordt „ontmoedigd” door het ontbreken van landelijke wetgeving, schreef Aboutaleb in maart aan de top van het OM. Er is er bijvoorbeeld nog geen ‘feitcode’: een korte, standaardomschrijving van de overtreding – wat de handhaving „buitengewoon omslachtig en tijdrovend” maakt, schrijft Aboutaleb.

Het landelijk verbod is meerdere keren uitgesteld; de handhaving zal veel tijd en dus geld kosten, zo is onder meer de zorg. Lachgasdeskundige Laura Nijkamp van het Trimbosinstituut verwacht dat een volgend kabinet zich er volgend jaar weer over buigt. Concreet betekent een verbod dat lachgas wordt geplaatst op lijst 2 van de Opiumwet. „Consumenten kunnen dan nog maar een paar patronen per keer kopen en grotere tanks zijn dan niet meer legaal te krijgen’’, zegt Nijkamp.

Intussen neemt het gebruik van lachgas nog steeds toe, blijkt ook uit onderzoek van het Trimbosinstituut. „Gebruikers geven aan dat patronen voor beginners zijn. Ervaren gebruikers zijn overgestapt op tanks van twee kilo.” Met één zo’n lachgastank kun je circa 250 ballonnen vullen. „Er zijn gebruikers die een tank in hun eentje leegmaken. Dat is zorgelijk, door deze grote hoeveelheden ontstaan gezondheidsrisico’s, zoals een vitamine B12-gebrek en zelfs een dwarslaesie.”

Lees ook het artikel Verkopers van lachgas willen imago oppoetsen met code

Een landelijk verbod zal het gebruik niet zomaar veranderen, verwacht Nijkamp. „Wij adviseren gemeentes daarom niet alleen in te zetten op verboden en handhaving, ook om de gebruiker niet te vergeten.” Wijkagenten, docenten, ouders: ze kunnen allen helpen om gebruik bij jongeren te signaleren en hen eventueel door te verwijzen naar professionele hulp, zegt ze.

Eric Alblas heeft zijn magneetje inmiddels weer van zijn prikstok geschroefd. Nu ruimt hij zwerfvuil op; op een drukke dag al snel vier vuilniszakken vol. Het zwerfvuil vindt Alblas overal, de ballonnetjes vooral op parkeerplaatsen langs de Nieuwe Maas. Alblas: „In de auto zitten gebruikers beschut, ook als ze door het lachgas out gaan. En langs het water kunnen ze ongestoord parkeren met toch een mooi uitzicht.”

Kunstproject

De lachgaspatronen die Alblas jarenlang van de straat opruimde, hebben een nieuwe bestemming gekregen. Kunstenaars en studenten van de kunstacademie hebben er allerlei projecten van gemaakt. Een van de afnemers is de Schiedamse kunstenaar André Pielage. Hij maakte onder meer het standbeeld Out Loud (naar Laugh Out Loud en lachgas) in Haarlem. Van zo’n 4.000 patronen wil hij nu een standbeeld van Eric Alblas maken: een eerbetoon. Pielage: „Hij ruimt de zooi achter onze kont op. Dat vind ik heel bijzonder.”