‘Kremlin-kritische dichter en journalist waarschijnlijk ook vergiftigd door FSB’

Rusland Volgens Bellingcat werd schrijver en dichter Dmitri Bykov op reizen gevolgd door agenten van een medisch-chemische FSB-eenheid. In april 2019 werd hij onwel in een vliegtuig.
Dmitri Bykov tijdens een boekpresentatie in september 2017.
Dmitri Bykov tijdens een boekpresentatie in september 2017. Foto Yuri Kochetkov/EPA

De Russische, Kremlin-kritische schrijver, dichter en journalist Dmitri Bykov was in april 2019 waarschijnlijk het doelwit van vergiftiging door de Russische inlichtingendienst FSB. Dat meldt onderzoekscollectief Bellingcat woensdag op basis van eigen onderzoek, in samenwerking met het Russische platform The Insider en het Duitse tijdschrift Der Spiegel. Bykovs mogelijke vergiftiging is waarschijnlijk door dezelfde medisch-chemische FSB-eenheid uitgevoerd als de aanslag op het leven van oppositieleider Aleksej Navalny vorig jaar. Net als Navalny overleefde ook Bykov de waarschijnlijke vergiftiging.

Bellingcat, The Insider en Der Spiegel stelden vast dat reizen gemaakt door twee gespecialiseerde FSB-eenheden tussen mei 2018 en april 2019 samenvielen met die van Bykov. Medio april 2019 bezocht Bykov het Siberische Novosibirsk op een lezingentour, waar hij op de voet gevolgd werd door twee FSB-agenten die reisden onder geheime identiteiten. Op de ochtend van 14 april vlogen de agenten terug naar Moskou met een ticket dat zij op het laatste moment hadden geboekt, terwijl Bykov zijn tour voortzette. Hij werd op een vervolgvlucht van Jekaterinenburg naar Oefa enkele dagen later ziek.

Tijdens die vlucht begon Bykov te braken en vlak nadat het vliegtuig was geland, verloor hij zijn bewustzijn. Hij belandde in een coma van vijf dagen en werd aanvankelijk gediagnosticeerd met een hersenoedeem. Bykov werd uiteindelijk onder druk van zijn collega’s naar een neurologisch instituut in Moskou gebracht, waar de precieze oorzaak van zijn neurologische problemen onduidelijk bleef. Aanvankelijk dachten artsen dat hij een beroerte had gehad, later stelden zij dat bij tot een „niet-gespecificeerde hersenbeschadiging”, aldus Bellingcat. Volgens experts op het gebied van chemische wapens die het onderzoekscollectief raadpleegde, zijn Bykovs toenmalige symptomen mogelijk toe te schrijven aan een vergiftiging door zogeheten organofosfaten.

Schaduwen

Eerder onthulde Bellingcat dat FSB-agenten, gespecialiseerd in geheime operaties en chemische oorlogsvoering, jarenlang rond de Russische oppositieleider Aleksej Navalny cirkelden alvorens hij vorige zomer werd vergiftigd met het zenuwgif novitsjok. Een aantal van Navalny’s behandelend artsen in Rusland ontkenden dat hij was vergiftigd. Pas na internationale druk werd de politicus naar een ziekenhuis in Berlijn gebracht voor specialistische behandeling, waar medici vaststelden dat hij ziek was geworden van het zenuwgif.

Volgens Bellingcat vertoont de vermoedelijke vergiftiging van Bykov veel gelijkenissen met die van Navalny. Zo werden beide mannen langdurig door de FSB achtervolgd, bevonden agenten van de inlichtingendienst zich kort voor de (vermoedelijke) vergiftigingen in hun buurt, kregen ze de eerste symptomen in een vliegtuig en belemmerden de Russische autoriteiten de verplaatsing van beide Kremlincritici van Russische ziekenhuizen naar specialistische instellingen.

Het schaduwen op reizen en vervolgens vergiftigen van Kremlincritici is een methode die de FSB vaker gebruikt op tegenstanders. Eerder stelde Bellingcat vast dat vermoedelijk ook Vladimir Kara-Moerza twee pogingen tot vergiftiging door de FSB heeft overleefd. De waarschijnlijke aanslagen vonden plaats in mei 2015 en februari 2017 en werden door dezelfde medisch-chemische eenheid binnen de FSB uitgevoerd.