Hoe steel je een verkiezing? Daniel Ortega en zijn vrouw weten het

Nicaragua De oud-revolutionair Daniel Ortega bouwt in Nicaragua zijn eigen dynastie. Hij wil via de stembus doorregeren en accepteert geen uitdager.

Overheidspropaganda in Managua toont president Daniel Ortega en zijn vrouw (tevens vicepresident) Rosario Murillo.
Overheidspropaganda in Managua toont president Daniel Ortega en zijn vrouw (tevens vicepresident) Rosario Murillo. Foto OSWALDO RIVAS/Reuters

Met nog krap vijf maanden te gaan tot de presidentsverkiezingen die hem een omstreden vierde termijn moeten opleveren, grijpt de Nicaraguaanse leider Daniel Ortega de afgelopen weken hard in om een ‘zege’ via de stembus zeker te stellen. De jongste antidemocratische acties van zijn regime lezen als een handboek met de titel ‘Hoe steel je een verkiezing?’. Vijf autocratische lessen uit Managua:

1 Bepaal zelf de spelregels, stel zelf de arbiter aan

Het stelen van elke verkiezing begint met controle over het speelveld. Daniel Ortega domineert de Nicaraguaanse politiek volledig. Hij regeert sinds 2007, nadat hij het Midden-Amerikaanse land tussen 1979 en 1990 ook al leidde. Destijds kwam hij op het hoogtepunt van de Koude Oorlog als leider van het Sandinistisch Bevrijdingsfront (FSLN) aan de macht, na de succesvolle guerrilla tegen de dictatuur van de Somoza’s. Inmiddels heeft de oud-revolutionair (75) met zijn vrouw-en-vicepresident Rosario Murillo, en hun kinderen, een nieuwe dynastie gevestigd.

Lees ook dit profiel van Ortega en Murillo: Afgedreven van hun eigen linkse revolutie

Het FSLN controleert onder meer het Congres en de Kiesraad. Deze macht wendt de regeringspartij aan om Ortega’s rivalen dwars te zitten. Zo bepalen de autoriteiten welke politieke bijeenkomsten zijn toegestaan en zijn de overheidssubsidies voor campagnes verlaagd. Ook mogen Nicaraguanen die werken voor ngo’s die buitenlandse financiering ontvangen, zich niet verkiesbaar stellen.

2 Zorg dat de oppositie onderling verdeeld is

Begin mei benoemde het Congres nieuwe leden van de Kiesraad, die onmiddellijk de registratie-eisen voor deelname aan de verkiezingen aanscherpten. Politieke partijen kregen veel korter de tijd om onderling verbintenissen aan te gaan. Dit leidde tot koortsachtige onderhandelingen tussen twee van de belangrijkste oppositiegroepen, de rechtse Burgeralliantie voor Vrijheid (CXL) en de linksere Nationale Coalitie (CN) om een breed anti-Ortega-front te vormen. De twee groepen – die ondanks hun afkeer van het regime onderling grote rivaliteit kennen – kwamen daar zeker onder deze hoge tijdsdruk niet uit. De verkiezingsrace wordt daarmee minstens een driestrijd, wat Ortega veel beter uitkomt dan een tweestrijd.

3 Schakel je meest kansrijke rivalen uit of sluit ze op

Deze verdeel-en-heersstrategie volstond blijkbaar niet, want niet veel later kwam justitie in actie tegen de waarschijnlijke presidentskandidaat Cristiana Chamorro. De partijloze journaliste is de dochter van ex-president Violeta Chamorro, die in 1990 namens een rechts oppositieblok Ortega via de stembus wist weg te krijgen. In peilingen komt Cristiana (67) naar voren als kansrijkste kandidaat om die historische prestatie van haar moeder (met wie ze ook fysiek grote gelijkenis vertoont) ruim dertig jaar later nog eens te herhalen.

Het Nicaraguaanse openbaar ministerie heeft die ambitie nu doorkruist: het opende op 20 mei een onderzoek naar Chamorro wegens vermeend witwassen. Hierna werd ze al uitgesloten van deelname aan de stembusgang. Evengoed volgden de afgelopen weken nog agressieve huiszoekingen, een arrestatiebevel en sinds 3 juni staat Chamorro onder huisarrest en kan ze niet met de buitenwereld communiceren.

Het machtskoppel Ortega-Murillo heeft een eigen netwerk van regeringsgezinde media

Deze week werden op basis van een vorig jaar ingestelde, omstreden veiligheidswet nog drie potentiële kandidaten vastgezet, onder wie Chamorro’s neef Juan Sebastián. De anderen zijn Felix Maradiaga (CN) en ex-diplomaat Arturo Cruz.

4 Controleer de media

Twee Chamorro’s zijn nu uitgeschakeld, maar de invloed van hun familie niet. Cristiana is vicepresident van de nationale krant La Prensa en haar broer Carlos leidt Confidencial, een van de laatste kritische mediabedrijven van het land. Ze volgen hiermee het voorbeeld van hun vader Joaquín, een belangrijke journalist en oppositiefiguur die in 1978 onder de Somoza’s vermoord werd.

Lees ook: Nicaragua en Venezuela volgen Cuba in persbreidel

Het machtskoppel Ortega-Murillo stelt hier echter een eigen netwerk van regeringsgezinde media tegenover. Via hun kroost (hun samengestelde gezin telt negen kinderen) verwierven ze de afgelopen jaren verschillende radio- en tv-zenders, zo wees onder meer onderzoek van persbureau Reuters eind 2020 uit. Deze kanalen schikten zich vervolgens naar de propagandalijn van het regime. Kritische media worden ondertussen op allerlei manieren dwars gezeten: van het dichttimmeren van redacties tot het opzettelijk creëren van papierschaarste zodat de krant niet gedrukt kan worden.

5 Negeer internationale kritiek

Op de autoritaire koers van Ortega klinkt al langer kritiek in de regio, zeker sinds het regime in 2018 met grof geweld straatprotest tegen een pensioenhervorming neersloeg. Hierbij vielen zeker 345 burgerdoden en vele duizenden, vooral jonge opposanten ontvluchtten het land. Ortega trok zich niets aan van de internationale veroordeling en veranderde het land in een politiestaat waar openbaar protest levensgevaarlijk is geworden.

Lees ook dit interview over de repressie in Nicaragua: De politie is de vijand van het volk geworden

De Verenigde Staten stelden meerdere malen financiële sancties in tegen hoge regeringsfunctionarissen, onder wie enkele Ortega-telgen. Ook deelde de vorige regering-Trump het land samen met Cuba en Venezuela in bij ‘de Trojka van de Tirannie’. De huidige regering-Biden en ook pan-Amerikaanse landenclub OAS uitten de afgelopen weken meermaals zorgen over de verder toenemende politieke repressie en persbreidel.

Het regime trok zich daar niets van aan. Na het huisarrest voor Chamorro en het oppakken van de drie oppositiekandidaten, restte onderminister Julia Chung (Buitenlandse Zaken, westelijk halfrond) weinig anders dan een kritische tweet te versturen. „Deze arbitraire arrestaties zouden alle overgebleven twijfel weg moeten nemen dat Ortega een dictator is. De internationale gemeenschap zou hem ook zo moeten behandelen.”