Recensie

Recensie Theater

‘Grosse Fuge’ veroorzaakt na vijftig jaar nog steeds kippenvel

Holland Festival Het filmpje Rose van Milena Sidorova heeft meer vuur dan Prometheus, een creatie van drie choreografen. Gelukkig laat Hans van Manen het publiek na de lockdown heerlijk thuiskomen met Grosse Fuge.

Dansers Edo Wijnen, Young Gyu Choi, Salome Leverashvili, Floor Eimers, Qian Liu en Maia Makhateli in ‘Grosse Fuge’ van Het Nationale Ballet.
Dansers Edo Wijnen, Young Gyu Choi, Salome Leverashvili, Floor Eimers, Qian Liu en Maia Makhateli in ‘Grosse Fuge’ van Het Nationale Ballet. Foto Hans Gerritsen

Tijdens het Holland Festival van 1975 zag een bijzonder ballet het licht: Collective Symphony, een abstracte choreografie op muziek van Stravinsky door De drie Vans, ofwel Rudi van Dantzig, Hans van Manen en Toer van Schayk. Het was een getuigenis van de bijzondere, vreedzame coëxistentie van drie danskunstenaars met ieder een zeer uitgesproken stijl. Bijna vijftig jaar later wagen opnieuw drie choreografen zich aan een samenwerking. In Prometheus, op de enige balletmuziek die Beethoven schreef (Die Geschöpfe des Prometheus) vertellen Wubkje Kuindersma, Ernst Meisner en Remi Wörtmeyer het verhaal van de Titaan die uit ongevormde klei de mens kneedde en hem het vuur van de goden gaf. Met dramatische gevolgen voor de mens en hemzelf.

Lees ook: Holland Festival opent met rauw-erotisch Genesis-verhaal

In het verhalende ballet vertolkt Timothy van Poucke, in vurig rood kostuum, de rol van de revolutionaire Prometheus. Zijn overwegingen en zielenroerselen inspireerden Kuindersma tot diverse solo’s met krachtige sprongcombinaties en kurkentrekkerbewegingen. Aan het begin staat hij voor het grote achterdoek met computeranimaties (OOPStudio), waarop te zien is hoe de mens ligt te wachten op zijn geboorte. In Kuindersma’s Genesis komen deze wezens met gestrekte tenen en zonder één aarzelende wankeling uit de oersoep, om direct in keurig synchrone groepsformaties te dansen.

Volwassenwording

Eenmaal tot mens geworden, verbazen en verheugen Daniel Silva en Dinkai Bai en het ensemble zich over hun bestaan in de opgewekte choreografie van Meisner, en de romantische liefde bloeit ook, als teken van volwassenwording, in de musical-achtig gladde duetten die Wörtmeyer creëerde, met grappig bedoelde details als haakvoeten.

Op het scherm ontstaan intussen de bouwwerken die de scheppingskracht van de mens symboliseren – de creativiteit die hem ook de das om zal doen. In het finalegroepsdeel – weer van de hand van Kuindersma – verdwijnen de mensen, en Prometheus, in het vuur.

In zijn verhalende opzet is Prometheus geslaagd, maar choreografisch stelt het driemanschap teleur. Wat sommigen destijds bezwaarlijk vonden aan Collective Symphony – stilistische onsamenhangendheid – is hier niet aan de orde: alle drie putten zij uit het hedendaags-klassieke cliché-arsenaal (hoge benen, extreme posities, soepele slingerrompen), een uitgesproken eigen signatuur ontbreekt. Prometheus is een parade van eensgezinde nietszeggendheid.

Nieuwe vlam

Rose van choreografe Milena Sidorova, nota bene een filmpje, heeft meer vuur. Het is een mooi vormgegeven, klein horecadrama rond een eenzame schone, haar ex, een aanbidder en een nieuwe vlam, gadegeslagen door een barman die zo zijn eigen fantasieën heeft. Een fijne spoom om de mond even te spoelen voor het hoofdgerecht.

Want dat is Grosse Fuge van Hans van Manen. Vijftig jaar oud en nog altijd even boeiend, een spannend machtsspel tussen vier mannen en vier vrouwen, vol ingehouden drift. Met zo’n ‘ouderwets’ Van-Manen-kippenvelmoment, als de vrouwen in een trage, bijna rituele beweging de hoofden van de mannen tegen hun kruis drukken. Met het beeldschone decorontwerp van Jean-Paul Vroom bovendien. Waarin lijnen de tijd krijgen om te beklijven, simpele passen méér uitdrukken dan voortbeweging, wisselende stemmingen haarscherp tot uiting komen in duetten, van uitdagend in het eerste duet (met de prachtige Salomé Leverashvili) tot agressief (Floor Eimers en Edo Wijnen) en uiteindelijk, in de aansluitende Cavatina, rust en harmonie. Grosse Fuge voelt als nieuw, en als thuiskomen.