FNV: werknemers profiteren te weinig van de economische groei

Cao-onderhandelingen Werkgevers gebruiken de coronacrisis om te beknibbelen op arbeidsvoorwaarden, vindt vakbond FNV: „We moesten aan de cao-tafel weer knokken.”

In de supermarktbranche liggen de coa-onderhandelingen, die voor 300.000 medewerkers gelden, al een tijd stil, na jaren van moeizame overleggen.
In de supermarktbranche liggen de coa-onderhandelingen, die voor 300.000 medewerkers gelden, al een tijd stil, na jaren van moeizame overleggen. Foto Peter Hilz

Er zijn wel wát successen te melden, vindt vakbond FNV. De lonen van werknemers in de transportsector stijgen de komende twee jaar met 6,75 procent. Bij bezorgbedrijf DHL groeit het laagste loon „stapsgewijs” naar 14 euro per uur. En bij de logistieke tak van Albert Heijn, AH Logistics, worden dertig uitzendkrachten in dienst genomen.

Tot zover het optimisme. Volgens de vakbond profiteren werknemers te weinig van de economische groei die, ondanks de coronacrisis, zich voordoet. Woensdag presenteerde FNV een zogenoemde ‘tussenevaluatie’ over de cao’s die de vakbond het afgelopen half jaar sloot. Sinds december vorig jaar maakte de vakbond 102 keer nieuwe afspraken met werkgevers over arbeidsvoorwaarden en lonen. Die gaan voor in totaal 830.000 mensen gelden.

De lonen stijgen in de cao-afspraken gemiddeld met 1,7 procent. Vlak voordat de coronacrisis uitbrak, werden nog loonsverhogingen van rond de 3 procent afgesproken. De gemiddelde loonsverhoging wordt dit jaar gedrukt door branches waar de lonen helemaal niet stijgen, zoals de horeca. In die sector, die hard werd getroffen door de gedwongen sluiting, blijven werknemers op de zogeheten nullijn zitten.

In één op de drie nieuwe cao’s wist de FNV afspraken te maken over vervoegd met pensioen gaan; onder anderen werknemers uit de vleessector en bij drogisterijketen Etos kunnen straks eerder stoppen met werken. Tot 2025 mogen werknemers en werkgevers daar afspraken over maken, werd besloten in het pensioenakkoord van 2019. Werkgevers mogen hun vroeg pensionerende werknemers een bedrag meegeven om de periode tot hun AOW-uitkering te overbruggen, zónder over dat bedrag de gebruikelijke boeteheffing te betalen.

Moeizame onderhandelingen

Vorig jaar kwamen veel cao-onderhandelingen stil te liggen door de coronacrisis. Afspraken maken over lonen of arbeidsvoorwaarden durfden veel werkgevers, gezien de economische onzekerheid, niet aan. Ter vergelijking: vorig jaar had FNV rond deze tijd slechts 73 cao’s afgesloten.

Inmiddels zit er weer meer beweging in de cao-onderhandelingen, maar het gaat „helaas ontzettend moeizaam”, zegt vicevoorzitter van de FNV Zakaria Boufangacha. Volgens AWVN, dat bedrijven bijstaat in cao-onderhandelingen, houden werkgevers rekening met moeilijke economische omstandigheden zodra de coronasteun van de overheid stopt. Maar volgens Boufangacha gebruiken werkgevers de coronacrisis als excuus om „de druk op arbeidsvoorwaarden te verhogen”. Hij hekelt de starre houding van werkgevers in sectoren waarin het aantoonbaar goed gaat, zoals de supermarktbranche.

In die sector liggen de onderhandelingen over een cao, die voor 300.000 supermarktmedewerkers geldt, al een tijd stil, na jaren van moeizame overleggen. Over twee kernpunten worden de supermarkten en vakbonden het niet eens: een loonstijging – de FNV eist 5 procent – en de zondagtoeslag. Dat is het extra loon dat werknemers krijgen als ze werken op zondag of op een feestdag.

Lees ook dit artikel over de cao-onderhandelingen vorig jaar: Gaan bonden looneis al verlagen?

De vakbonden gebruiken de coronacrisis om hun (loon)eisen te rechtvaardigen: kijk naar de fors gestegen omzet die supermarkten mede dankzij de gedwongen sluiting van de horeca maakten. De supermarkten brengen daar tegenin dat juist de coronacrisis extra kosten met zich meebracht, voor bijvoorbeeld extra beveiliging aan de deur.

‘Geradicaliseerd’

In februari voerden supermarktwerkgevers op eigen houtje, dus buiten de vakbonden om, een loonsverhoging door van 2,5 procent. Daarmee hebben de bedrijven misschien verboden prijsafspraken gemaakt; mededingingsautoriteit ACM onderzoekt of er sprake is van kartelafspraken. Volgens Boufangacha komt de polder door zulke acties onder druk te staan. Waar voorheen de consensus gold dat de partijen „in goed overleg” samen tot een akkoord komen, zijn werkgevers nu „geradicaliseerd”.

Toch presenteerden vakbonden en werkgeversorganisaties juist vorige week nog gezamenlijk nieuwe regels over werk. In een advies van de Sociaal-Economische Raad (SER), die met afgevaardigden van de vakbonden, werkgeversorganisaties en ‘kroonleden’ de belichaming van de polder is, doen de vakbonden en werkgevers aanbevelingen aan een nieuw kabinet. De hoofdlijn van dat advies: perk flexwerk flink in, en maak werkgeverschap aantrekkelijker. Met het pakket aan maatregelen wil de SER de groeiende ongelijkheid in de samenleving tegengaan.

De vakbond hoopt dat werkgevers niet wachten tot die aanbevelingen in wetten worden gegoten, maar dat ze nu al meer zekerheid aan hun werknemers gaan bieden. Het pensioenakkoord is daarin geen hoopgevend voorbeeld, zei vicevoorzitter Boufangacha bij de presentatie woensdag. „We hadden centraal dan wel afspraken gemaakt over eerder stoppen, maar we moesten er aan de cao-tafel toch weer voor knokken.”

Lees ook dit artikel over wat verder precies in dat SER-akkoord staat: Strengere regels zzp’ers, hoger minimumloon