Elon Musk, Jeff Bezos en andere miljardairs die geen belasting betalen - hoe kan dat?

Belastingontwijking De vijfentwintig rijkste Amerikanen hebben de laatste jaren nauwelijks of geen inkomstenbelasting betaald. Ze willen best, zeggen ze, maar de overheid regelt het niet.

Het vermogen van Amazon-topman Jeff Bezos groeide tussen 2014 en 2018 met 99 miljard dollar. Hij betaalde 0,98 procent belasting.
Het vermogen van Amazon-topman Jeff Bezos groeide tussen 2014 en 2018 met 99 miljard dollar. Hij betaalde 0,98 procent belasting. Foto Pablo Martinez Monsivais/AP

Hoe kan het dat de rijkste mens op aarde tussen 2007 en 2011 geen inkomstenbelasting betaalde? Amazon-topman Jeff Bezos verdiende zelfs zo weinig, dat hij recht had op een belastingvoordeel van 4.000 dollar (3.282 euro) wegens zijn kinderen. Hij claimde het in zijn belastingaangifte én kreeg het toegekend.

De vijfentwintig rijkste Amerikanen hebben jarenlang nauwelijks of geen inkomstenbelasting betaald. Dat onthulde onderzoeksplatform ProPublica woensdag op basis van documenten van de Amerikaanse belastingdienst IRS. Die had de journalistieke onderzoeksgroep van een klokkenluider gekregen.

ProPublica schreef dat de miljardairs in de periode 2014-2018 samen 401 miljard dollar rijker werden, terwijl ze in totaal 13,6 miljard dollar aan federale inkomstenbelasting betaalden. Dat is niet meer dan 3,4 procent, terwijl een standaard Amerikaans huishouden 14 procent belasting betaalt over een gemiddeld inkomen van 70.000 dollar per jaar.

1 Mag dit zomaar?

Hoe kan het dat iemand als Bezos, wiens vermogen – nu zo’n 186 miljard dollar – tussen 2004 en 2018 toenam met 127 miljard dollar én die onlangs nog een superjacht aanschafte van 500 miljoen dollar, zo weinig belasting betaalt? Worden hier regels overtreden?

Volgens ProPublica deden de miljardairs niets illegaals met hun belastingaangifte, maar hebben ze gebruikgemaakt van strategieën „die buiten het bereik liggen van gewone mensen.” Ofwel: dure advocaten helpen mazen in de wet te vinden om de belastingaangifte zo voordelig mogelijk in te vullen. De miljardairs volgen dus keurig de regels van het systeem dat de overheid heeft opgetuigd.

Wat wel illegaal is, volgens het Amerikaanse ministerie van Financiën: dat de belastingaangiftes van de miljardairs naar buiten zijn gekomen. Het ministerie heeft al onderzoek aangekondigd naar het lek. ProPublica noemde in een reactie het recht voor het publiek op deze informatie belangrijker dan de privacy van de miljardairs. Het zegt meer publicaties voor te bereiden.

2 Hoe kan het dat de belastingen zo laag zijn?

Voor de meeste mensen is het leven simpel: je werkt, krijgt salaris en daarover betaal je inkomstenbelasting. Voor de superrijken zit het allemaal net iets anders in elkaar.

Hun vermogen zit vooral in aandelen en onroerend goed. Omdat de koersen van met name techbedrijven de afgelopen jaren explosief zijn gestegen, hebben topmannen als Tesla-oprichter Elon Musk (belastingdruk: 3,27 procent) en Jeff Bezos (0,98 procent) hun vermogen met miljarden zien toenemen, zonder daar enige belasting over te hoeven afdragen. Deze vorm van vermogen wordt namelijk pas belast – en als ‘inkomen’ gezien – zodra aandelen of vastgoed worden verkocht.

In een paper van de University of Southern California uit 2019 beschrijft de Amerikaanse hoogleraar fiscaal recht Edward McCaffery hoe politici het, sinds de Republikeinse president Ronald Reagan in de jaren tachtig, voor rijke Amerikanen almaar makkelijker hebben gemaakt zo min mogelijk belasting te betalen. De belasting op vermogen is „zo poreus, dat die grotendeels symbolisch is geworden”, schrijft hij. „En politici blijven regels en voorschriften toevoegen om de rijken te helpen belasting te ontwijken.”

3 Gaat president Biden hier iets tegen doen?

De Amerikaanse president Joe Biden wil, in tegenstelling tot zijn voorganger Donald Trump, de belastingen voor Amerika’s rijksten opvoeren. Zo moeten, als het aan hem ligt, Amerikanen met een salaris van meer dan 400.000 dollar per jaar straks 39,6 procent inkomstenbelasting afdragen in plaats van 37 procent. Ook moet het heffingstarief omhoog op inkomen uit vermogen, zoals door verkoop van aandelen.

Voor de belastingaangifte van de vijfentwintig rijkste Amerikanen heeft dat, volgens ProPublica, weinig effect. Een belasting op waardestijging van aandelenpakketten zoals de Democratische senator Ron Wyden (Oregon) voorstelt, die miljardairs als Bezos en Musk met een gigantische belastingaanslag zou confronteren, vindt Biden een stap te ver. De plannen van de president raken nu vooral de laag onder de absolute top: de rijken die rijk zijn omdat ze zo’n hoog salaris hebben.

De G7 (zeven belangrijke industrielanden) spraken zich deze week uit voor een internationaal minimumtarief van 15 procent voor de winstbelasting van bedrijven. Hiermee hopen ze een ander probleem aan te pakken: bedrijven, zoals Amazon, die belasting ontwijken via belastingparadijzen en slim schuiven met winsten en verliezen.

Lees meer over de G7-plannen: ‘Betekenen de G7-belastingafspraken ook iets voor ‘doorsluisland’ Nederland?’

4Wat vinden de miljardairs er zelf van?

Tesla-oprichter Elon Musk reageerde tegenover ProPublica op een verzoek tot commentaar met niet meer dan een vraagteken: „?” Wie wel reageerden, zoals George Soros en Warren Buffett, benadrukten dat ze „de belastingen betalen die ze moeten betalen”. De schuld ligt niet bij hen, benadrukken de miljardairs, maar bij de overheid die haast moet maken met nieuwe belastingplannen.

Belegger Warren Buffett, die van 2014 tot en met 2018 niet meer dan 0,1 procent inkomstenbelasting betaalde – het minst van de 25 miljardairs – voegde daar nog iets aan toe. In een schriftelijke reactie liet hij ProPublica weten na zijn dood 99,5 procent van zijn vermogen weg te geven. Hij denkt dat geld de maatschappij beter dient „als het via filantropische instellingen wordt verdeeld, dan als het de almaar groeiende Amerikaanse schuldenberg iets vermindert.”

M.m.v. Arjan Meesterburrie