De familie Epema uit Vorden vangt sinds 2015 vluchtelingen op in huis.

Foto Dieuwertje Bravenboer

Een jaar lang een microfoon in huis

Podcast De familie Epema, die vluchtelingen opvangt in huis, werd ruim een jaar gevolgd voor de podcast In Volle Vlucht . Heb je andere gesprekken als er thuis continu een microfoon aanstaat? „Toen ik de podcast luisterde besefte ik: dat is allemaal opgenomen.”

Audio is een uiterst intieme vorm van journalistiek. Podcasts gaan dan ook vaak over persoonlijke onderwerpen: de maker kan immers heel dichtbij komen wanneer de geïnterviewde bijna lijkt te vergeten dat de microfoon aanstaat.

Dat is het geval bij In Volle Vlucht, de audiodocumentaire die werd gepubliceerd in DOCS, een documentaire podcast van de VPRO en NTR. In Volle Vlucht is de Nederlandse inzending voor de prestigieuze Europese mediaprijs Prix Italia, die op 17 juni wordt uitgereikt in Milaan.

Maker Mirjam van Biemen volgde ruim een jaar lang het gezin van Maartje Epema, dat vluchtelingen opvangt op een grote boerderij in het Gelderse Vorden, een dorpje tien kilometer van Zutphen. Van Biemen kwam op verschillende momenten bij het gezin over de vloer en sliep ook een paar dagen bij hen in huis. Ze liet daarbij continu het opname-apparaat lopen. Wat voor weerslag heeft het op het gezin als een jaar lang bijna alle gesprekken worden opgenomen?

Aan de keukentafel blikken Maartje (47) en partner Frank de Haan (50) terug op die periode. Ze drinken witte wijn en thee, en eten yalanji, een soort Syrische dolma’s. Af en toe schuiven de kinderen aan, Lente (16), Rosa (14) en Jan-Hergen (12), maar zijn dan snel weer weg om te appen met vrienden of te spelen op de trampoline in tuin, tussen de schapen, shetlandpony’s en honden.

„Van allerlei dingen wist ik dat ik ze ooit een keer had gezegd. Toen ik de podcast luisterde besefte ik: dat is allemaal opgenomen”, zegt Maartje. Ze noemt het moment waarop ze alleen op haar kamer zat en moest huilen om een emotioneel Syrisch lied. Maker Van Biemen liep toen net toevallig binnen met haar opnameapparaat.

Grenzeloos altruïsme

In de keuken maakt de Syrische Abdulkader Rahmouni (18) mujaddara, een Arabisch gerecht van rijst, linzen, gekarameliseerde ui, kruiden en yoghurt. De podcast verhaalt hoe Maartje eind 2019 voor drie maanden naar Turkije vertrok om daar Abdulkader, zijn oudere broer Ahmad en een vriend uit de gevangenis te halen. In haar hulp aan vluchtelingen is Maartje letterlijk grenzeloos. Toch hebben Frank en de kinderen het soms lastig met haar onaflatende altruïsme. Alleen thuis zijn is bijvoorbeeld onmogelijk. Lente in de podcast: „Ik moet altijd rekening houden met mensen. Altijd, altijd, altijd!”

In eerste instantie zou In Volle Vlucht gaan over hulp aan vluchtelingen, maar het werd ook een podcast over liefde, die niet altijd vanzelf komt. Frank vertelt in de podcast dat hij een ‘midlife crisis’ doormaakte en een affaire had. Waarom zou dat een geheim moeten zijn, vraagt hij zich hardop aan tafel af. „Als je een relatie hebt zijn er altijd momenten waarin een crisis kan ontstaan. Nee, daar schaam ik me niet voor.”

Ook is er aandacht voor de hechte band tussen Maartje en Ahmad. „Door wat we hebben meegemaakt in Turkije is er een onvoorwaardelijke liefde tussen Ahmad en mij, dat gaat nooit meer over”, licht Maartje toe. Ahmad woont op zichzelf maar komt nog altijd graag bij zijn Nederlandse familie en broertje Abdelkader over de vloer.

De familie Epema uit Vorden vangt sinds 2015 vluchtelingen op in huis.
Foto Dieuwertje Bravenboer
Nederland, Vorden. 20 mei 2021. Een verhaal over het gezin van Maartje Epema uit Vorden. Maartje woont met haar partner Frank en hun drie kinderen op een grote boerderij. Sinds 2015 vangt het gezin jonge vluchtelingen op in huis. Foto: Dieuwertje Bravenboer
Nederland, Vorden. 20 mei 2021. Een verhaal over het gezin van Maartje Epema uit Vorden. Maartje woont met haar partner Frank en hun drie kinderen op een grote boerderij. Sinds 2015 vangt het gezin jonge vluchtelingen op in huis. Foto: Dieuwertje Bravenoer
Foto boven, van links naar rechts: Ahang Amin, Frank de Haan, Maartje Epema, Lente de Haan, Rosa de Haan, Abdulkader Rahmouni, Jan-Hergen de Haan.
Foto’s Dieuwertje Bravenboer

Relatieproblemen

Dochter Lente (16) vindt het moeilijk dat de relatieproblemen van haar ouders zo openlijk aan bod komen in de podcast. „Mensen vragen me: hoe zit het nu met je ouders? Dan denk ik: nee, ik wil helemaal niet dat zij dat weten.” Maartje reageert: „Maar jij hebt een vriendin van wie haar ouders zijn gescheiden, die verhalen hoor je ook.” Lente: „Zij mag het wel weten, maar niet de hele wereld.”

De jongste van het gezin, Jan-Hergen (12), ervoer die gesprekken heel anders. „Ik wist niet eens wat dat ene woord betekende, wat zei je nou?” Frank: „Midlife crisis?” Jan-Hergen: „Ja, dat.” Ook de middelste dochter Rosa (14) schaamt zich niet voor de relatieproblemen. Maartje: „Als jij voorgeschoteld krijgt dat een relatie altijd over rozen gaat, kom je bedrogen uit.”

Abdulkader is klaar met het bereiden van de mujaddara en zet een grote pan op tafel. Onlangs heeft hij een woning toegewezen gekregen, net als de Iraaks-Koerdische Ahang Amin (28), die ook tijdelijk op de boerderij woont. Met hun vertrek zal het gezin voor het eerst in lange tijd weer met z’n vijven zijn. Frank, Rosa en Lente vinden de rust wel even fijn. Jan-Hergen: „Ja, voor een maandje misschien, maar ik ga Abdelkader ook missen, hij is net als een broer voor me.” Toch wil Maartje nog niets vastleggen. „De deur staat hier altijd open.”

Nederland, Vorden. 20 mei 2021. Een verhaal over het gezin van Maartje Epema uit Vorden. Maartje woont met haar partner Frank en hun drie kinderen op een grote boerderij. -- Abdulkader Rahmouni kijkt uit het raam van het huis (oud koetshuis). Foto: Dieuwertje Bravenboer
Nederland, Vorden. 20 mei 2021. Een verhaal over het gezin van Maartje Epema uit Vorden. Maartje woont met haar partner Frank en hun drie kinderen op een grote boerderij. Sinds 2015 vangt het gezin jonge vluchtelingen op in huis. --Rosa de Haan en Jan-Hergen de haan springen samen met een vriendinnetje (rechts) op de trampoline bij het huis. Foto: Dieuwertje Bravenboer
Nederland, Vorden. 20 mei 2021. Abdulkader Rahmouni maakt lol met Jan-Hergen. -- Een verhaal over het gezin van Maartje Epema uit Vorden. Maartje woont met haar partner Frank en hun drie kinderen op een grote boerderij. Sinds 2015 vangt het gezin jonge vluchtelingen op in huis. Foto: Dieuwertje Bravenoer
Nederland, Vorden. 20 mei 2021. Een verhaal over het gezin van Maartje Epema uit Vorden. Maartje woont met haar partner Frank en hun drie kinderen op een grote boerderij. Sinds 2015 vangt het gezin jonge vluchtelingen op in huis. Foto: Dieuwertje Bravenoer
Abdullkader Rahmouni kijkt uit het raam, Jan-Hergen en Rosa springen met een vriendinnetje op de trampoline, Abdullkader en Jan-Hergen zitten op bed.
Foto’s Dieuwertje Bravenboer