Made en Femi Kuti, vader en zoon

Foto Optimus Dammy

Interview

‘Fela Kuti was geen profeet, hij zong over de problemen die toen in Nigeria speelden. En nu is het 800 keer erger’

Femi en Made Kuti Femi en Made Kuti, vader en zoon, brachten een dubbelalbum uit vol afrobeat en sociale kritiek, geheel in de stijl van hun legendarische vader en opa Fela Kuti. „Waarom zingt iedereen over liefde als er zoveel haat is?”

Als kerken en moskeeën open mogen, dan wij ook, redeneert saxofonist en activist Femi Kuti. Dus of het nu mag of niet, elk weekend zijn er concerten met een beperkt aantal gasten in zijn New Afrika Shrine in Lagos, Nigeria. De legendarische club waar zijn vader Fela Kuti in de jaren zeventig en tachtig nachtenlang pionierde met afrobeat en een vrijstaat runde, is immers een spiritueel centrum.

„Wij brengen hommages aan mensen die vochten voor de emancipatie van Afrika. Muziek is onze vorm van aanbidding”, zegt Femi (58) vanuit zijn woonkamer in de camera van zijn telefoon. De verbinding is gestabiliseerd na de gebruikelijke problemen met wifi en de stroomvoorziening van Lagos. In het tweede scherm van het videogesprek kijkt Made Kuti kalm in de camera, vanuit diens keuken elders in de miljoenenstad. Hij is een van de artiesten die nu regelmatig optreedt in de club. Made (25) is de zoon van Femi en de kleinzoon van Fela.

Zo is het muzikale erfgoed van de familie Kuti in de derde generatie beland. Op het opmerkelijke dubbelalbum Legacy+ dat vader en zoon in februari dit jaar uitbrachten blijkt Made gezegend met het muzikale talent van zijn in 1997 overleden opa. Hij ontpopt zich als multi-instrumentalist, die met synthesizer-effecten afrobeat een bescheiden duwtje naar de toekomst geeft.

De twee albums staan bol van de frustratie en politieke analyses die ook Fela’s werk tekenden. Het activisme gaat in de familie nog een generatie verder terug, Fela’s moeder Funmilayo was een van Nigeria’s eerste en meest uitgesproken feministen. De Kuti’s zijn gewend om in constant conflict met de macht te verkeren.

Fela Anikulapo Kuti in 1982

Foto ANP

Wiens idee was het om de twee albums samen uit te brengen?

Made: „We werkten allebei afzonderlijk aan een album toen mijn vader voorstelde om er een dubbelalbum van te maken. Het is mijn eerste publieke werk en er is geen betere manier om dat uit te brengen dan met de man van wie ik zo veel geleerd heb. Ik ben meteen gaan zoeken of zoiets al eens gedaan is, maar volgens mij niet.”

Femi: „Er zijn wel vader-zoon-albums gemaakt. Ik heb zelf ook op mijn vaders albums gespeeld, maar nooit zijn er twee aparte albums op deze manier samengebracht.”

Made, was jouw jeugd net zo muzikaal als die van je vader die opgroeide in de band van Fela?

Made: „Absoluut. Ook ik groeide op in The Shrine waar mijn vader vier nachten per week speelde. Als ik donderdagavond naar bed ging, klom mijn vader op het podium, en als ik vrijdagochtend wakker werd om naar school te gaan, stond hij er soms nog. Ik was altijd omringd door muziek, ging met hem mee naar de studio, zag hoe hij liedjes schreef, hoe hij met muzikanten omging.”

Femi, u weet hoe het is om zoon van een beroemde muzikant te zijn. Zijn er dingen die u anders hebt gedaan dan uw vader in de opvoeding?

Femi: „Mijn vader heeft een groot risico met mij genomen door me zo jong al mee te nemen in zijn levensstijl. Ik heb gezorgd dat Made een formele opleiding kreeg, ook op muzikaal gebied. Je hoort dat ook op zijn album, hij is een geweldig componist en hij kan elk instrument oppakken en het zichzelf aanleren. Maar hij kent ook de straatopleiding die ik had, de worsteling zonder duidelijke gids. Daardoor behoudt hij zijn identiteit en wordt geen slaaf van zijn formele opleiding.”

Made, je hebt op je eigen album alles zelf gecomponeerd en ingespeeld en je speelt op je vaders album ook nog percussie, bas en altsax.

Femi: „Made, hij denkt dat je een octopus bent.”

Made: „Haha. Ik heb vrijwel alles in twee weken in de studio gedaan, zonder andere muzikanten. Ik wilde op het album echt laten horen wat ik als muzikant voel en vind. Maar nu ik een band heb, merk ik hoeveel leuker het is als iemand anders je muziek speelt, in plaats van dat gepiel in je eentje.”

In ‘Different Streets’ zingt Made dat Lagos nog altijd met de problemen worstelt die Fela al bezong in de jaren zeventig.

Made: „Ze zijn zelfs nog erger. Mijn vader zegt altijd dat je in Fela’s tijd twee dollar voor een naira [munteenheid Nigeria] kreeg. Nu is het 400 naira tegen één dollar. De problemen van Nigeria zijn 800 keer erger geworden: het onderwijs is slechter, de zorg is slechter en veiligheid is zeker slechter. Er is corruptie in elke sector. Er zijn individuele succesverhalen, maar niet voor Nigeria als collectief.”

Is dat ontmoedigend?

Made: „Enorm. In ‘Different Streets’ zing ik dat Nigerianen Fela nu een profeet noemen. Tsss. Hij was geen profeet. Hij zong over de problemen die op dat moment speelden, over de instituties die toen functioneerden en de mensen die toen de macht hadden. Door te zeggen dat hij zijn tijd vooruit was, proberen ze hun schuld te minimaliseren, te verklaren dat ze niet meededen in de strijd.”

Femi, moet je dan concluderen dat protestsongs en activisme weinig zin hebben?

Femi: „Ik kijk daar wetenschappelijk naar. Onze kinderen leren op school nog steeds nauwelijks over slavernij en kolonisatie. We leren Engels, dromen in het Engels. We proberen te laten horen hoe goed we het spreken. Ik denk niet dat die koloniale mindset nog verandert tijdens mijn leven, ik denk zelfs niet dat het verandert in Made’s leven. Zelfs als er een revolutie komt, duurt het jaren voordat de idealen realiteit worden. We doen nu het grondwerk voor later.”

Wat zou Fela hebben gezongen over Covid?

Femi: „Waarschijnlijk net zoiets als hij zong over aids, de ziekte waar hij aan stierf. Hij geloofde niet in de woorden uit het Westen. Hij verzette zich tegen de westerse propaganda die Afrika overal de schuld van gaf. Hij zou ook niet in het bestaan van Covid geloofd hebben. Als je nu de straat op gaat, zal misschien zestig of zeventig procent van de bevolking het niet geloven. Logisch. De politici hebben het verkeerd aangepakt, ze nemen geld aan van het Westen en steken het in hun eigen zakken. En het Westen heeft corrupte coups gesteund in Afrika en nu willen ze ons vertellen hoe het moet. Voor hun eigen gewin, niet voor Afrika.

„Tegenwoordig is het China. We hebben talloze universiteiten in Nigeria, maar de Chinezen komen hier wegen aanleggen. Kan geen van onze ingenieurs dat, in godsnaam, na zestig jaar onafhankelijkheid?”

Als het weer kan, gaan jullie dan ook samen toeren in Nigeria? En zijn er plannen voor Europa?

Femi: „Hangt er vanaf wat er in Nigeria gebeurt. Er wordt hier gesproken over oorlog, elke bevolkingsgroep wil onafhankelijkheid. Het gaat nu over etnische verschillen, religieuze verschillen. Niets bindt ons meer. Wat dat betreft hebben we goed naar het Westen gekeken. Het kapitalistische systeem faalt. Kijk maar naar Brexit, America first. Waarom zingt iedereen over liefde als er zoveel haat is. Heb ik ongelijk?”

Femi’s monoloog duurt een paar minuten. Made kijkt geamuseerd toe.

Mijn vraag was eigenlijk of jullie nog naar Europa wilden komen om te spelen.

Beiden barsten in lachen uit. „Ja, natuurlijk!’’

Made: „Moet je je voorstellen dat je als kind één vraag stelt en dan alleen maar levenslessen over je krijgt uitgestort.”

Was hij ook zo als hij muziekles gaf?

Made: „Ja, hij is altijd zo. Ik heb het geluk dat mijn vader me nooit behandelde als kind. Er is in het Yoruba een woord dat volwassenen kennen, maar dat niets betekent. Het is bedoeld om kinderen om een boodschap te sturen als je ze weg wilt hebben. Hoe heet dat ook weer, pa?”

Femi: „Ehm… Dat vergeet je dus als je steeds Engels spreekt. Wacht.”

Femi loopt naar de keuken en vraagt het daar aan een vrouw. „Arodan!”

Made: „Ja, arodan! Dus een volwassene zegt: ga aan je tante vragen of ze arodan heeft. Die tante stuurt je weer door: vraag de buurman maar naar arodan. Uiteindelijk kwam ik bij mijn vader. Die zei: ‘Let maar niet op hen, Made. Arodan is onzin, ze willen je bezighouden.’ Hij was de persoon die altijd de waarheid sprak.”

Femi: „Volwassenen vertellen hun kinderen zoveel onzin, alsof het leven zo prachtig is. Totdat die kinderen ouder worden en erachter komen dat ze voorgelogen zijn.”

Femi en Made Kuti: Legacy +. (Partisan Records/ Pias)