Reportage

Aanvoerder Oranje groeide op tussen voetbal en criminaliteit

Schiemond Drie dingen hielden Georginio Wijnaldum in de vroegere probleemwijk Schiemond op het rechte pad. Zijn oma, voetbal en zijn karakter.

De wijk Schiemond in Rotterdam-West, met rechtsboven de Nieuwe Maas en links het Dakpark.
De wijk Schiemond in Rotterdam-West, met rechtsboven de Nieuwe Maas en links het Dakpark. Foto Walter Herfst

Hij legt de bal op de middenlijn. Neemt een aanloopje, en schiet. Over het doel. Nog een keer. Naast. En dan, een derde poging: hoog in de linkerhoek. De 12-jarige Kymani glimlacht, maar juicht niet. Hij rent naar de bal en legt hem opnieuw op de middenlijn.

Kymani is een ingetogen jongen met gemillimeterd haar uit de wijk Schiemond. Hij draagt een zilveren ketting, zwarte sportkleding, lange witte sokken en witte sneakers. Af en toe onderbreekt hij het oefenen voor een selfie. In het gele doeltje, met zijn gele bal.

Later wil Kymani profvoetballer worden. Net als zijn verre neef Georginio Wijnaldum (30), de nieuwe aanvoerder van Oranje, sinds het uitvallen van de geblesseerde Virgil van Dijk. Het Cruyff Court in Schiemond, waarop Kymani in zijn eentje oefent, is naar Wijnaldum vernoemd. Het is deze wijk aan de Nieuwe Maas in Rotterdam-West waar de sterspeler vandaan komt.

De voetballer betekent veel voor Kymani en andere jongens uit de buurt, zegt hij. „We kijken naar hem op.”

Zondag 13 juni speelt Nederland de eerste EK-wedstrijd tegen Oekraïne en barst de Oranje-gekte weer los. Zeker in de wijk van Wijnaldum, maar nu, op deze vrijdag begin juni na het middaguur, is het in Schiemond aan de Nieuwe Maas rustig en stil. „Later in de middag wordt het vaak drukker. Nu zijn de meeste kinderen nog op school”, vertelt Kymani. Zelf hoeft hij vandaag niet naar school, zegt hij.

Het voetbalveldje wordt omringd door grijze flats van veertien verdiepingen en bakstenen laagbouw. Er staan twee stenen pingpongtafels met uitzicht op de haven. Aan de overkant, op Zuid, steken grote kranen de lucht in. Zo nu en dan vaart er wat voorbij langs de kade. De waterbus, of een vrachtschip.

‘Meest kindonvriendelijke wijk’

Het is niet altijd rustig in Schiemond – zeker vroeger niet. In 2008 was het nog de „meest kindonvriendelijke wijk” van Nederland, volgens het Verwey-Jonker Instituut. Prostitutie, drugscriminaliteit, schietpartijen. Het speelde zich allemaal af op straat, en jongeren zoals Georginio Wijnaldum groeiden in die straten op, vertelt Carlos Gonçalves, voormalig PvdA-deelgemeentebestuurder en oud-gemeenteraadslid, aan de telefoon.

Les het artikel De nieuwe orde van Oranje houdt Nederland een spiegel voor

De wijk in Delfshaven (ruim 5.300 inwoners) bestaat uit de oude, gelijknamige buurt Schiemond en het nieuwe Lloydkwartier: twee hele verschillende werelden. Wijnaldum groeide op in het multiculturele Schiemond, een van de buurten met de laagste inkomens van Nederland. De helft van de huishoudens heeft een „laag inkomen”, volgens het gemeentelijk wijkprofiel. Een op de vijf huishoudens zit rond het sociaal minimum. „Schiemond is een hechte buurt, maar ook een met veel sociale problematiek”, schetst Gonçalves. „Vooral in de tijd dat Georginio er opgroeide, eind jaren 90 en begin 2000.”

In 1995 kwam op de Keileweg, vlak naast Schiemond, een beruchte prostitutiezone. Gonçalves: „Die had een enorme aanzuigingskracht op criminaliteit. De looproute naar de Keileweg ging dwars door Schiemond. Er liepen dus allerlei ongure figuren in de wijk. Pooiers, dealers, junkies. De naalden lagen op straat voor het oprapen. En in dat milieu groeiden de kinderen op.”

De verleidingen op straat waren groot, zegt Gonçalves, en niet iedereen kon ze weerstaan. „Sommige jongens werden slachtoffer van die verleidingen”, vertelt hij. „Bijna iedereen uit deze buurt heeft wel verhalen van jeugdvrienden die het niet gehaald hebben.”

Wijnaldum ook: in 2012 werd zijn vriend en oud-teamgenoot in de Sparta-jeugd Anthony Fernandes (22) doodgeschoten om een drugsruzie. Twee gemaskerde mannen schoten hem van dichtbij door het hoofd. Er kwam een stille tocht, waarbij Wijnaldum aanwezig was en bloemen legde. In de wedstrijd die hij dat weekend met PSV speelde, droeg hij onder zijn wedstrijdshirt een wit shirt met in zwarte letters: ‘Rust Zacht Anthony. Schiemond Passie’.

Het Cruyff Court in Schiemond dat naar Oranje-aanvoerder Wijnaldum is vernoemd. Foto Walter Herfst

Wonen bij oma

Hoe wist Wijnaldum wél op het rechte pad te blijven? Daar zorgde zijn oma wel voor, vertelt Martijn van Minnen, adjunct-directeur van basisschool de Nicolaasschool en Wijnaldums gymleraar van groep 4 tot en met groep 8.

Wijnaldums ouders scheidden toen hij vijf jaar oud was. Zijn moeder verhuisde naar Amsterdam, hij bleef met zijn broer bij hun oma in Schiemond. „Oma zorgde wel dat die kids op het juiste pad bleven. Ze wisten heel goed wat ze wel en niet mochten”, zegt Van Minnen.

Als kind was Wijnaldum een „vrolijk, enthousiast knulletje”, vertelt collega Pauline Utens, juf van groep 3 (ook van Georginio destijds) „Een heel fijn kind met een aanstekelijke lach”, zegt Utens. „Als Georginio niet lachte, wist je dat er iets aan de hand was. Die lach heeft hij nog steeds. Zijn lach en zijn ogen, die veranderen niet.”

Op de basisschool wilde de kleine Wijnaldum nog acrobaat worden. „In de gymles stond hij eerst vier keer op z’n handen, en daarna pakte hij pas een voetbal”, vertelt gymleraar Van Minnen. „Hij hing altijd in de ringen, maakte salto’s en flikflaks. En alles met gemak.”

Toch werd het voetbal. Van Minnen: „Dat hij een sterspeler zou worden, was duidelijk vanaf dag één. Je hebt altijd talentjes in een klas, maar hij stak er echt bovenuit. Ik zei weleens: als hij het niet tot het Nederlandse elftal schopt, eet ik m’n schoen op.”

Toen al was Wijnaldum een natuurlijke leider, zegt Utens: „Als er bonje was, kwam hij de boel sussen.”

Het was eigenlijk juf Utens die hem „ontdekt” heeft, zegt Van Minnen half grappend. „Er was een open dag bij Sparta”, legt Utens uit. „Ik heb toen een kopietje van de flyer op zijn tafeltje gelegd. Hij ging erheen en werd toegelaten tot de jeugdopleiding.”

Na zeven jaar maakte hij de overstap naar de jeugd van Feyenoord. Van Minnen: „Toen mocht hij eigenlijk niet meer meedoen met schooltoernooien, om blessures te voorkomen. Nou, daar trok hij zich weinig van aan.”

Naast de opvoeding van zijn oma, hielp ook de houvast van het voetbal bij het weerstaan van de verleidingen uit de buurt, zegt Van Minnen. „Want die liggen hier overal op de loer.”

Dat, én het karakter van Wijnaldum, benadrukt de leraar. „Maar anderen namen wel de verkeerde afslag.” Hij laat zijn hoofd licht zakken als hij de naam van Anthony Fernandes noemt. „Die zat hier toen ook op school.” Utens: „Je kent die kinderen door en door. Van sommigen weet je dat ze het aankunnen, hier opgroeien. Anderen zie je moeite hebben. Er zijn gelukkig mooie verhalen, zoals van Georginio, maar helaas ook zware verhalen, zoals van Anthony.”

In 2008 werd Schiemond de ‘meest kindonvriendelijke wijk van Nederland’ genoemd. Foto Walter Herfst

Dikke BMW

De wijk is de laatste jaren behoorlijk opgeknapt, zegt Van Minnen, mede dankzij de sluiting van de prostitutiezone in 2005. De gemeente en woningcorporatie zijn jarenlang bezig geweest met een wijkaanpak. Bij een grote ‘make over’ hebben de grijze, sobere woningen kleurige gevels gekregen. Qua veiligheid en het aantal werkenden is Schiemond nu vergelijkbaar met het gemiddelde wijkniveau in de stad.

Juf Utens benadrukt ook de verbondenheid in de wijk. „Mensen zorgen hier voor elkaar, kijken naar elkaar om. Tijdens de eerste lockdown wegens corona bijvoorbeeld, toen alles opeens online moest. Veel gezinnen hadden helemaal geen laptops of wifi. Bewoners hebben toen laptops bij elkaar gesprokkeld en wifi geïnstalleerd bij buren.”

Die saamhorigheid was er altijd al in de wijk, volgens Gonçalves. „Schiemond is inmiddels een fijne, stedelijke omgeving. Dat is echt te danken aan de bewoners, die samen in opstand kwamen tegen de drugsoverlast. Ze hielden toezicht op straat en tipten de politie. Ze hebben hun wijk terug veroverd.”

„Maar nog steeds zijn er veel gezinnen die het met heel weinig moeten doen”, zegt Van Minnen. En daarmee blijft Schiemond een wijk met risico’s voor opgroeiende jeugd. „Als je als jongen van zestien, zeventien in zo’n situatie zit en oudere jongens in de buurt in dikke BMW’s ziet rondrijden, moet je sterk in je schoenen staan om niet te zwichten voor het geld. Om te blijven weigeren.”

„Je hebt echt handvatten nodig om niet af te glijden”, zegt Gonçalves. „Een stabiele thuissituatie, een fijne sportclub, of bijvoorbeeld een betrokken leraar. Zonder perspectief stap je makkelijk in het criminele wereldje.”

Lees het artikel Dit allegaartje moet ‘het nieuwe’ Rotterdam worden

Daarom is Van Minnen blij met Wijnaldum als rolmodel. „Zodat kinderen zien: hé, dat is iemand zoals jij en ik.” Toen het Cruyff Court in 2019 naar Wijnaldum werd vernoemd en heropend, was groep 8 van de Nicolaasschool uitgenodigd. „Dan zie je die kinderen vol bewondering naar hem kijken. Omdat ze zich met hem kunnen identificeren. Zelfde school, zelfde buurt”, zegt Van Minnen.

Kinderen uit groep 8 van basisschool De Boog waren er ook bij, vertelt juf Saskia van den Bossche. „Ze gingen allemaal met hem op de foto”, vertelt ze. „Een echt voetbalklasje. Kinderen uit deze buurt zijn zo ‘voetbalminded’, na schooltijd gaan ze altijd naar het veldje.”

Honkbal met je voeten

Het is inmiddels half drie. Zoals de voetballende Kymani al voorspelde, is het drukker geworden op het Cruyff Court. Groep 6 van De Boog krijgt gymles: een soort honkbal, maar dan met hun voeten. Terwijl één iemand de bal zo ver mogelijk over het Cruyff Court schopt, rent de rest van pion naar pion.

De kinderen – de één gekleed in sporttenue, de ander in djellaba – zijn fan van Wijnaldum. Maar hun lievelingsvoetballer? Dat is Ronaldo, roepen een paar. Anderen: „Nee, Messi!”.

Naast het Cruyff Court zitten twee vrouwen op klapstoelen in de schaduw van een boom. „Hij is een jongen uit de buurt, natuurlijk zijn we trots op Wijnaldum”, zegt een van hen. „Hij motiveert kinderen uit de buurt hun best te doen. Mijn zoons zijn ook veel met voetbal bezig, vooral de jongste van elf.”

Wordt hij de nieuwe Wijnaldum uit de wijk? Lachend: „Je weet maar nooit.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.