Brussel eist uitleg van Berlijn over ‘schending EU-recht’

Europees recht De Europese Commissie start een zogeheten inbreukprocedure tegen het Duitse Constitutionele Hof. Aanleiding is een geruchtmakende uitspraak vorig jaar over het mandaat van de Europese Centrale Bank.

De Europese Centrale Bank in Frankfurt.
De Europese Centrale Bank in Frankfurt. Foto Michael Probst/AP)

Opvallende post voor Berlijn uit Brussel: een aanklacht om een „schending van de fundamentele principes van het Europees recht”. Woensdag maakte de Europese Commissie bekend een inbreukprocedure te starten in reactie op een geruchtmakende uitspraak van het Duitse Constitutionele Hof vorig jaar over het mandaat van de Europese Centrale Bank (ECB).

Met de stap begint een nieuwe ronde in het juridisch getouwtrek tussen Brussel en Berlijn over Europees economisch beleid. EU-ambtenaren benadrukken dat de nieuwste stap „onvermijdelijk” is en het „onze plicht” is het Europees recht te verdedigen. Maar critici vrezen een „onnodige” escalatie die Duitse weerstand tegen economische integratie kan versterken.

Lees ook: Hoe komen Merkel en Von der Leyen uit dit rechtsstatelijk labyrint?

Had Brussel haar brief immers niet eigenlijk aan de Duitse stad Karlsruhe, moeten richten? Daar besloot het Bundesverfassungsgericht (BVG) vorig jaar mei dat de ECB haar mandaat overschrijdt met de grootschalige opkoop van staatsleningen. Een betere verantwoording was volgens het Hof vereist. Maar pikant was vooral dat de Duitse hoge rechters daarbij een eerdere uitspraak van het Europees Hof in Luxemburg aan de kant schoven.

Terwijl voor het voortzetten van het ECB-programma al snel een geitenpaadje werd gevonden, dreunt dat laatste onderdeel nog altijd na. Want als Duitse rechters een uitspraak van hun collega’s uit Luxemburg zomaar naast zich neer mogen leggen, wat betekent dat dan voor de Europese rechtsorde?

Daarom komt de Commissie nu, een jaar later, alsnog met een inbreukprocedure. „Dit kan de integriteit van het Europese recht bedreigen en uiteindelijk leiden tot een ‘Europa à la carte’”, aldus een woordvoerder woensdag. Daarbij benoemt de Commissie expliciet het „serieuze precedent” dat met de uitspraak geschapen kan worden, waardoor ook andere lidstaten uitspraken van het Hof gaan negeren.

‘Gevaarlijk cadeau’

Landen als Polen en Hongarije, bijvoorbeeld, die zich sowieso al steeds minder aantrekken van Europese rechtsafspraken en inmiddels zelfs begonnen zijn uitspraken van het Hof te negeren. „De uitspraak van Karlsruhe was een gevaarlijk cadeau aan rechts-populistische overheden”, zegt de Duitse Europarlementariër Sven Giegold (Groenen) in een reactie. „Grote en kleine lidstaten moeten gelijk behandeld worden als de EU de rechtsstaat verdedigt.”

Maar waartoe de procedure nu precies moet leiden, is nog onduidelijk. Ook de Duitse Bondsregering zat vorig jaar flink in haar maag met de uitspraak van het Hof, dat immers onafhankelijk opereert. EU-ambtenaren benadrukken dat een procedure ook een „juridische dialoog” is, een soort bemiddeling om de conflicterende uitspraken met elkaar in harmonie te brengen. Maar wat dat concreet betekent?

„Ik vraag me ernstig af wie zo’n procedure zou moeten helpen en wat de doelstellingen van de Commissie zijn”, reageerde de Duitse Europarlementariër Markus Ferber (CSU). „Het probleem is al uit de wereld en er is dus geen goede reden voor de Prinzipienreiterei van de Commissie.”

Hoe dan ook wordt het interessant hoe Berlijn gaat antwoorden. Duitsland kent een lange geschiedenis van kritiek op ECB-beleid en argwaan over ongewenste, sluipende economische integratie. Dat dit sentiment nog altijd leeft, bleek onlangs weer uit een burgerrechtszaak tegen het nieuwe Europese herstelfonds. In haar reactie op het Brusselse verzoek om uitleg moet de Duitse overheid voorzichtig te werk gaan.