Laaa la-lá-la-la laaa laa – hoe komt het dat voetbalsupporters over de hele wereld dit zingen?

EK voetbal De Nederlandse dj Martin Garrix maakte met twee leden van U2 de officiële EK-song. Ook de Tour en Spelen hebben eigen hymnes, maar we zingen deze zomer vast weer mee met The White Stripes en Snollebollekes.

Dj David Guetta (l) met zangeres Zara Larsson tijdens de openingsceremonie van het EK voetbal 2016. Guetta’s EK-hymne This One’s For You (2016) is alweer uit het collectieve geheugen verdwenen.
Dj David Guetta (l) met zangeres Zara Larsson tijdens de openingsceremonie van het EK voetbal 2016. Guetta’s EK-hymne This One’s For You (2016) is alweer uit het collectieve geheugen verdwenen. Foto’s Peter Kneffel/Marius Becker/ANP

Als Andrés Mendoza op 22 oktober 2003 na ruim een half uur met buitenkant links op fabelachtige wijze de 0-1 achter keeper Dida schiet, brengt hij meer teweeg dan alleen een roemrijke overwinning van Club Brugge op AC Milan. Onbewust geeft hij het startschot voor een mondiale sporttraditie.

In het San Siro-stadion, thuishaven van de titelverdediger in de Champions League, ontstaat in de seconden na de goal een stadionhymne die de jaren erna in sportarena’s over de hele wereld zal klinken. Uit de kelen van de meegereisde Belgische supporters klinkt de imitatie van een gitaarriff:

Laaa la-lá-la-la laaa laa

Laaa la-lá-la-la laaa laa

De Brugge-fans hebben het tijdens het indrinken in een bar in Milaan gehoord en gezongen op weg naar het stadion. Vanaf die drieëndertigste minuut van de wedstrijd adopteren ze het instinctief als hun officieuze clublied.

Het voordeel van Seven Nation Army van The White Stripes is dat je niet nuchter hoeft te zijn om de baslijn mee te brullen. Het nummer bestaat enkel uit dat ijzersterke riffje van gitarist Jack White en de primitieve drumklappen van Meg White. Het zou uitgroeien tot een sporthymne die inmiddels vaker klinkt dan We Will Rock You van Queen of You’ll Never Walk Alone van Gerry & The Pacemakers. Zo ontstaan sporthits: spontaan, intuïtief en geholpen door legendarische prestaties.

Als er weer publiek in de stadions zit zal ook tijdens het Europees kampioenschap Seven Nation Army klinken. Maar de Europese voetbalbond UEFA hoopt eigenlijk dat iedereen We Are The People zingt, het officiële EK-lied van de Nederlandse dj Martin Garrix en U2-leden Bono en The Edge dat vorige maand werd gelanceerd. Weinig kans. Het is niet de slechtste in zijn soort, er zit iets van wedstrijdspanning in de opbouw van de dj en met een beetje studeren kun je Bono’s refrein meezingen. Maar de geschiedenis leert: zo ontstaan sporthits niet.

Zingend organisme

Iedereen die ooit een concert, club of festival bezocht, weet dat muziek een diverse groep mensen tot één synchroon bewegend en zingend organisme kan omtoveren. Dat is dan ook precies de functie in het stadion. Duizenden zingende fans vormen de twaalfde man van hun team. Dat wisten de oude Grieken ook al; muziek speelde een belangrijke rol tijdens de Olympische Spelen, om de menigte onder controle te houden, om te huldigen, startsignalen te geven en zelfs om in te excelleren als zelfstandig olympisch onderdeel.

Dat de UEFA grote sterren vraagt voor een liedje is niet zo gek, zegt communicatiewetenschapper Rens Dietz. Hij lanceerde de website sportzomermuziek.nl waarop hij sporthits verzamelt en in historische context plaatst. „Zo’n nummer is een marketingtool.” Zoals een merk wil dat je bij de reclametune meteen aan het product denkt en je ermee verbonden voelt, zo hoopt de UEFA dat je bij het horen van We Are The People aan het EK denkt.

Dietz: „Je zou kunnen zeggen dat dit jaar alle seinen op groen staan om er echt een hit van te maken. Want door corona beleven we het EK allemaal apart voor de buis en kan de muziek eenheid smeden, zoals je dat ook met balkonconcerten zag aan het begin van de crisis. Maar ik geloof niet dat dit liedje dat doet. Je ziet dat ze te veel vinkjes willen zetten: je moet kunnen meelallen, het moet onder een filmpje met highlights kunnen, het moet generaties en nationaliteiten verbinden.”

Hij verbaast zich over de videoclip bij het nummer. Daarin zitten geen officiële beelden van interlands, op één na: Ierland tegen Nederland in 2001. „Dat zal met de muzikanten te maken hebben, maar er doen 24 landen mee aan dit EK en Ierland is daar niet bij. Bovendien draait de clip om de 1-0 van die wedstrijd, een trauma voor Nederland. Door de goal van de Ier Jason McAteer konden we niet naar het WK.”

Het sterkt Dietz in de gedachte dat er veel geld wordt uitgetrokken voor EK-hymnes, maar dat ze zelden slagen. „Wie herinnert zich nog We’re In This Together van Simply Red, het officiële nummer in 1996? De grote hit was toen Three Lions (Football’s Coming Home), een nummer dat je nu nog steeds hoort.”

Ook Enrique Iglesias’ Can You Hear Me (2008) en David Guetta’s This One’s For You (2016) zijn uit het collectieve geheugen verdwenen. Op het laatste EK zongen Britse fans wel heel vaak Will Grigg’s On Fire, een geweldige ode aan spits Will Grigg van Wigan Athletic op de melodie van een househit uit de jaren negentig, Freed From Desire van Gala: ‘Will Grigg’s on fire / Your defense is terrified’.

„Fanmuziek is sterker dan de officiële anthems”, zegt Dietz. „Het ontstaat spontaan omdat het gekoppeld is aan memorabele momenten of toernooien. In Nederland kent iedereen Wij houden van Oranje van Hazes, omdat het verbonden is met het EK van 1988.”

Orgeldeuntjes

Seven Nation Army bleef de eerste jaren na het doelpunt van Mendoza voorbehouden aan de fans uit Brugge, maar in 2006 kwamen de Italianen van AS Roma bij hen op bezoek in België. De Romeinen wonnen en namen de zang over. Dat jaar werd Italië wereldkampioen en scandeerden de fans het tijdens de feesten. Sindsdien ging het de wereld over.

En niet alleen bij voetbalwedstrijden. Na 2006 werd het in de Verenigde Staten overgenomen bij basketbal, American football en honkbal. Er werden duizenden arrangementen voor fanfares van highschools van verkocht. Meerdere sporters, zoals darter Michael van Gerwen, gebruiken het als opkomstmuziek.

Het laat zien op hoeveel manieren sport en muziek verbonden zijn. Een slagman bij honkbal heeft vaak zijn eigen tune. In vechtsporten begint de psychologische oorlogsvoering met muziek bij de entree in de ring. Elke Amerikaan kent de orgeldeuntjes van het ijshockey. Elke Ajax-fan kent Bob Marley’s Three Little Birds, alle supporters van NEC kunnen Weer trekken wij ten strijde meezingen.

De sociologie erachter, zegt Dietz, is simpel: het smeden van een nationaal of clubgevoel. Of de zang ook de sportprestaties beïnvloedt staat niet vast. In theorie zou bij teamsporten de zingende twaalfde man thuisvoordeel moeten opleveren. Inderdaad lijkt dat in dit seizoen met lege stadions afgenomen. Volgens een analyse van bureau OPTA, in opdracht van NOS, wonnen thuisspelende clubs slechts 41,2 procent van de duels, waar het gemiddelde een paar procent hoger ligt. Maar heel uitzonderlijk is het percentage dit jaar niet, er zijn reguliere seizoenen met een gelijk of zelfs lager percentage geweest. En het thuisvoordeel bestaat natuurlijk uit meer dan samenzang.

Wat wel is onderzocht en meermaals is bewezen: het prestatiebevorderende effect van muziek op individuele sporters. Uit onderzoek van sportpsycholoog Costas Karageorghis blijkt dat muziek kan helpen om in een flow te komen bij vrijwel alle ritmische sporten zoals hardlopen, fietsen en zwemmen. Onder meer het tempo, gemeten in aantal beats per minute (bpm) is belangrijk. Het optimum voor sporters bevindt zich tussen 120 en 140 bpm.

Een combinatie van het opzwepen van het publiek en het juiste ritme voor de atleet zie je bijvoorbeeld wanneer verspringers het publiek aanmoedigen om mee te klappen bij de aanloop. Tijdens een Zesdaagse worden wielrenners begeleid door doorgaans euforisch aanzwellende house wanneer ze een sprintrecord in het velodroom willen neerzetten.

Olympische stukken

Dietz is benieuwd naar de spontane fanmuziek die deze zomer misschien nog zal opduiken. „Er zijn wel prestaties voor nodig, want het blijft vooral hangen als het inspeelt op gedeelde emoties.” De media spelen een grote rol in het creëren van die hits. Dat geldt in Nederland bijvoorbeeld bij Tour de France-muziek, dat vooral op de radio een genre is. Zodra de trompet van Rein van den Broeks Tarantuella klinkt. weten luisteraars dat de laatste kilometers beginnen. En Buenas noches mi amor van Dalida roept meteen zomeravondgevoelens op door de Avondetappe.

Net als vrijwel elk sportevenement heeft de Tour ook een eigen officiële hymne, maar de generieke beat zal toch bij weinig volgers herkenning oproepen. Ook de Olympische Spelen krijgen altijd eigen muziek mee. Zo maakte Star Wars-componist John Williams vier olympische stukken, maar de officiële Olympic Hymn werd geschreven door de Griekse componist Spyridon Samaras voor de eerste moderne Spelen van 1896. Het mag inmiddels duidelijk zijn dat ook dat geen wereldhit is.

Naast de media zal de commercie een grote rol hebben bij het ontstaan van een nieuwe sporthit, weet Dietz. Voor het aanstaande EK heeft Snollebollekes voorlopig de beste papieren. Het simpele en doeltreffende Links Rechts werd al het lijflied van de voetbalvrouwen tijdens hun Europees kampioenschap in 2017, nu schalt hetzelfde nummer bij een supermarktreclame om het kwartier uit de televisie.

Laaa la-lá-la-la laaa laa

Laaa la-lá-la-la laaa laa

Was Seven Nation Army een sporthit geworden zonder de buitenkant links van Mendoza en de Brugge-fans? In elk geval was het nooit bedoeld als sportnummer. Volgens Jack White komt de titel uit zijn jeugd, toen hij Salvation Army (Leger des Heils) verkeerd verstond en gaat de tekst over roddelen. Het meegezongen gitaarlijntje blijkt nu vooral geschikt voor spreekkoren om de tegenstander uit te dagen.

White, die naast rocker ook muziekpuritein en -archivaris is, heeft meermaals laten weten dat hij juist trots is dat mensen in goede folktraditie de melodie meezingen zonder te weten wat de achtergrond is. Sportarena’s zijn volgens hem de plekken waar grote groepen tegenwoordig nog samenkomen, de moderne geboorteplaatsen van volksmuziek.