De maan neemt donderdag een ‘hapje’ uit de zon

Zonsverduistering Op het noordelijk halfrond zal de zonsverduistering het grootst zijn. In het hoge noorden is sprake van een ringvormige verduistering.

Rond het middaguur boven Nederland
Rond het middaguur boven Nederland

Donderdagochtend is vanuit grote delen van Europa, Azië en Noord-Amerika een gedeeltelijke zonsverduistering te zien. Het verschijnsel, dat ontstaat doordat de maan voor de zon schuift zonder deze geheel te bedekken, is bij goed weer ook vanuit Nederland waarneembaar.

Voor mensen in Nederland begint het verschijnsel rond 11.20 uur, maar aanvankelijk is het ‘hapje’ dat de maan uit de zon lijkt te nemen nauwelijks waarneembaar. Een uur later is goed te zien dat een deel van de zonneschijf achter de maan is verdwenen. De hap beslaat dan ongeveer vijftien procent van de zonneschijf. Het felle zonlicht wordt daardoor ogenschijnlijk nauwelijks getemperd. Om ongeveer 13.30 uur is de eclips voorbij.

Het deel van de zonneschijf dat door de maan wordt bedekt, varieert van plaats tot plaats. Voor deze verduistering geldt dat voor noordelijke toeschouwers een groter deel van de zon achter de maan verdwijnt dan voor zuidelijke. Vanaf de Noordkaap gezien wordt ongeveer de helft van de zonneschijf verduisterd, vanuit Spanje slechts een paar procent.

Omdat de maan donderdag zo’n beetje in het verste punt van zijn omloopbaan staat, en daardoor een kleinere schijnbare diameter heeft dan de zon, is de eclips nergens op aarde totaal. Wel zal vanuit een smal, dunbevolkt gebied een zogeheten ringvormige verduistering te zien zijn. Deze zone loopt van de Canadese provincie Ontario, over Groenland en de Noordpool, en eindigt in het oosten van Siberië. Waarnemers binnen deze zone krijgen gedurende enkele minuten een bijzonder schouwspel te zien: een ringvormige zon laag boven de horizon.

Vanwege het felle zonlicht moet de gedeeltelijke zonsverduistering met een speciaal voor dit doel bestemde ‘eclipsbril’ worden waargenomen. Ook kan het verschijnsel veilig worden bekeken met behulp van een primitieve ‘gaatjescamera’. Neem een stuk karton ter grootte van een ansichtkaart en prik daarin een gaatje van ongeveer één millimeter. Houd het karton in de zon en projecteer het licht dat door het gaatje valt op een vel wit papier dat ongeveer zestig centimeter achter het karton wordt gehouden.

Op 25 oktober 2022 zal er vanuit Nederland opnieuw een gedeeltelijke zonsverduistering te zien zijn. De eerstvolgende totale zonsverduistering hier te lande is op 7 oktober 2135.